کد خبر: 14388
ف
نوشتاری درباره مذهب اصالت تحصل منطقی
سید مهدی دزفولی در این یادداشت به تبیین برخی از دیدگاه های مذهب اصالت تحصل منطقی (شلیک، کارناپ، ایر) می پردازد.
شبکه علمی ثریا به نقل از مهر: بررسی فلسفه تحلیلی و خواستگاه آن و نوع تفکر و اندیشه ورزی در آن از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. اینکه فلسفه تحلیلی دقیقا چه نوع فلسفه ورزی است و چه تفاوت هایی با فلسفه قاره ای دارد و چرا در فلسفه تحلیلی مسائل به نوع دیگری مورد توجه و بررسی قرار می گیرد، همه و همه باعث تفاوت و اهمیت این نوع فلسفیدن می شود.

غالباً چنین اندیشیده اند که طریقه اصالت منطقی از اظهار نظر ویتگنشتاین در رساله منطقی – فلسفی دایر بر اینکه فلسفه یک نظریه نیست، بلکه یک فعالیت است ناشی شده است. پوزیتیویسم منطقی جنبشی فلسفی است که توسط گروهی از متفکرانی که در دهه ۱۹۲۰ در وین می زیستند آغاز شده است ( این گروه بعدها به نام «حلقه وین» معروف شد). در میان اعضا آن موریتس شلیک، استاد دانشگاه وین، و هانس هان، و فردریک ویزمن و هربرت فیگل و اتو نوراث و رودلف کارناپ بودند. این اشخاص به طور غیر رسمی برای بحث و اظهار نظر در مجالسی گردهم می آمدند و مخصوصا به دقت آثار ویتگنشتاین را مطالعه می کردند و در تشریح و تفسیر و تعبیر این نظر وی که فلسفه یک نظریه نیست بلکه یک فعالیت است اهتمام می ورزیدند. به عقیده ایشان فلسفه قضایایی درست یا نادرست عرضه نمی کند، بلکه فلسفه صرفاً معنای جملات و اظهارات را روشن می کند و نشان می دهد که بعضی علمی و برخی ریاضی و پاره ای( که شامل غالب اظهارات موسوم به فلسفی است) بی معنی است. افکار و نظریات آنان به طور خلاصه این بود که هر جمله با معنی یا یک قضیه منطق صوری است ( به معنای وسیع آن در «اصول ریاضیات»، که شامل قضایای ریاضی نیز می شود) یا یک بیان علمی ( شرح عبارت «بیان علمی» با بسط معنی این است که علاوه بر بیان قوانین فیزیکی شامل جملات مفرد از قبیل « این سفید است» نیز می شود.) بقیه انواع دیگر جمله بی معنی است.

اگر آنها معنایی داشته باشند، آن معنی را به عنوان «شعری» یا «مهیج» یا «تصویری» (مجسم کننده) یا «تحریکی» می توان توصیف کرد، لیکن آن معنی شناختنی و مربوط به آگاهی نیست. قضایا و اقوال کلامی ( مربوط به الهیات) مانند اینکه « خداوند در آسمان وجود دارد» تحت همان مقوله ای در می آید که اظهارات فلسفی متعارف مانند « ما هرگز مستقیما نمی توانیم اشیاء فیزیکی را مشاهده کنیم»، « من هیچ گاه نمی دانم که شما روحی دارید» و از این قبیل، قرار دارد. این نکته را باید توجه داشت که به عقیده آنان چنین اقوال و اظهاراتی کذب و خطا نیست، بلکه بی معنی است. پژوهندگان حلقه وین با نکوهش فلسفه ای که با روش متداول و متعارف دنبال می شد منکر هرگونه غرض و فایده برای فلسفه نبودند بلکه قائل بودند به اینکه فلسفه فعالیتی است که منظور از آن توضیح معنای سوالات و نشان دادن این است که چگونه می توان آنها را به وسیله رشته های علمی مناسب و مقتضی پاسخ گفت. این جمله پروفسور هربرت فیگل را که گفته است «فلسفه مرضی است که باید معالجه شود» می توان خلاصه نظر و رای این پژوهندگان درباره فلسفه متعارف دانست.

اینک به طور اجمال به بیان خلاصه ای از آراء این متفکران می پردازیم:

اصل تحقیق؛ به منظور فهم اعتراض شدیدی که پوزیتیوست های منطقی هم به سیستم های فلسفی متعارف و هم به اتمیسم منطقی کرده اند، لازم است دو عقیده اساسی آنها تجزیه و تحلیل شود:

اولا، تمایزی که آنان میان آنچه موسوم به قضایای «تحلیلی» و «تالیفی» است قائل شده اند، و ثانیا ملاک آنها برای تعیین اینکه چه موقع یک قضیه به طور شناختی با معنی است.

این ملاک گاهی «اصل تحقیق» نامیده شده است. اینک ابتدا تمایزی را که بین قضایای تحلیلی و تالیفی قائل شده اند روشن می کنیم.

برای شناخت این تمایز، دو قضیه زیر را ملاحظه کنید:

الف) همه شوهران دارای سرند.

ب) همه شوهران ازدواج کرده اند.

این دو قضیه در صادق بودن مشابه اند، با این وصف در طریق صدق مختلف اند. قضیه (الف) در واقع درباره هر شوهری صادق است. ما هرگز شوهر بی سری نمی بینیم. لیکن، نکته مهم اینجاست که تصور شوهری که سر ندارد ممکن است. زیرا می توان مردی را تصور کرد که بدون سر متولد شده و از راه لوله به او غذا داده اند و ازدواج کرده است. این مرد دقیقا مانند دیگر مردان است، جز آنکه فاقد سر است. اما چون همسر اختیار کرده است، شوهر هم هست. برعکس، قضیه (ب) فقط به عنوان یک امر واقع صادق نیست، بلکه خلاف آن محال نیز هست زیرا نمی توان تصور کرد که کسی هم شوهر باشد و هم ازدواج نکرده باشد. امر صرفا این نیست که همه شوهران ازدواج کرده اند، بلکه در همان معنی کلمه «شوهر» مندرج است که هر کسی که شوهر است بالضروره ازدواج کرده است. بدین گونه می توانیم دریابیم که اگر کسی درباره صدق این دو نوع قضیه در شک و تردید باشد، می تواند آنها را به طریقی کاملا مختلف اثبات کند. برای اثبات اینکه قضیه اول حقیقی است، در واقع باید تمام شوهران را مورد ملاحظه قرار داد. یعنی این امر، مستلزم تحقیق تجربی خواهد بود. اما برای اثبات اینکه قضیه « همه شوهران ازدواج کرده اند» حقیقی و صادق است احتیاج به تحقیق نیست. بلکه فقط بایستی معنی کلماتی را که آن قضیه را می سازند فهمید. همین که این کلمات فهمیده شد می توان دریافت که جزو معنی کلمه شوهر این است که هر شوهری ازدواج کرده است – زیرا «شوهر» به همان معنای «مرد ازدواج کرده» است. به این ترتیب می توان دید که آن قضیه بدون هیچ گونه تحقیق تجربی حقیقی و صادق است.

قضایایی که تصدیق و تائید آنها مستلزم نوعی تحقیق و پژوهش تجربی است «تالیفی» نامیده می شوند و حال آنکه قضایایی که صدق و حقیقت آنها از معنی آنها استنباط و نتیجه می شود به «تحلیلی» موسوم اند. ادعای پوزیتیویسم منطقی این است که هر قضیه معنی دار باید تحلیلی یا تالیفی، و هیچ قضیه ای نمی تواند هر دو باشد.

هر قضیه تحلیلی متعلق به منطق صوری است – قضایای تحلیلی به واسطه ساختمان صوری خود حقیقی اند، در حالی که تمام قضایای تالیفی مانند قضایای علمی اند – یعنی برای آنکه حقیقت آنها اثبات شود نیازمند پژوهش تجربی اند. به عبارت دیگر، قضایای تحلیلی چنین نامیده شده اند، زیرا، از آنجا که محمول آنها در تعریف موضوع مندرج است، فایده آنها بیان امری است درباره موضوع که به واسطه تحلیل موضوع به دست می آید ( مثلا همه شوهرها – یعنی مردان متاهل – ازدواج کرده اند). از این رو حقیقت چنین قضایایی به واسطه مطالعه و بررسی الفاظ آنها ثابت و معلوم می شود. بالعکس، قضایای تالیفی چنین نامیده شده اند. زیرا نتیجه الحاق و پیوند با یکدیگرند یعنی ترکیب و تالیف دو چیز منطقا غیر مرتبط (مثلا این میز قهوه ای است). بنابر این، این قضایا را فقط به وسیله مشاهده و پژوهش تجربی می توان مورد تحقیق قرار داد که آیا این ارتباط در واقع درست است یا نه.

نتایج و مستلزمات؛ اگر ما اصول پوزیتیویسم منطقی را بپذیریم چه نتایجی برای فلسفه متعارف متداول در بردارد؟ اثر و نتیجه عمده قبول چنین رای و نظریه ای این خواهد بود که آراء و اقوال فلسفی تا آنجا که اظهار نظر درباره عالم و واقعیت است قضایای آنکه نه تحلیلی است و نه قابل تحقیق و وارسی تجربی است بی معنی و مردود خواهد بود. بدین وجه، نمونه نثر فلسفی زیر را از کتاب یک اگزیستانسیالیست معاصر، هایدگر، به نام « مابعد الطبیعه چیست؟» ملاحظه کنید. وی می نویسد:

« چرا ما با این نیستی سر و کار داریم؟ علم، نیستی را رد کرده و به عنوان غیر واقعی هیچ انگاشته است. علم نمی خواهد کاری با نیستی داشته باشد. نیستی چیست؟ آیا نیستی وجود دارد فقط برای اینکه نه، یعنی نفی و سلب، وجود دارد؟ یا نفی و سلب وجود دارند تنها به این دلیل نیستی وجود دارد؟ ما معتقدیم: نیستی نفی ساده تمام هستی است نگرانی و اضطراب، نیستی را مکشوف می سازد، اما خود نیستی چیزی را آشکار نمی کند.»

رودلف کارناپ در مطالعه و بررسی گقتار فوق نشان می دهد که قضایای آن قابل تائید نیست، زیرا ممکن نیست مشاهده ای را چنان تنظیم کرد که بدان وسیله بتوان آن قضیه را آزمود. بدین گونه وی آنها را به عنوان بی معنی رد می کند، و معتقد است که این گفتار از سنخ فلسفه متداول   Traditionaاست. فلسفه متداول اظهار نظر درباره عالم است، لیکن چون آن اظهارات به طور کلی از لحاظ تجربی غیر قابل تحقیق اند، پس یا تحلیلی غیر مفیدند یا بی معنی اند.

پس آیا این بدان معنی است که فلسفه به کلی عبث و بیهوده است؟ صاحبان مذهب تحصّلی معتقدند که آنچه فلسفه باید درصدد آن باشد فقط آن است که ما « تحلیل« نامیدیم. لیکن مقصود از «تحلیل» همان تحلیل منظور راسل نیست، یعنی برگرداندن جملات زبان معمولی به قضایایی که دقیقا نمایش صورت منطقی آنها است. بلکه، استدلال ریاضی یا منطقی پاسخ گفته شود، و کدام مساله یا مسائل است که قابل جوابگویی به وسیله نوعی پژوهش تجربی است. بدین وجه کار و وظیفه فیلسوفان جواب گفتن به این مسائل نیست بلکه وظیفه آنان صرفا این است که معنای این گونه مسائل را روشن کنند به طوری که دانسته شود که آنها چه نوع مسائلی است، و چگونه باید به آنها پاسخ گفت.

در واقع می توان گفت فلسفه اظهار رای و نظر درباره عالم نیست، بلکه صرفا کوششی است برای کشف پیچیدگی های زندگی روزانه و حل مشکلات علمی ای که مردم خواستار آنند. زیرا مردم عملا خود نمی توانند به آن مشکلات بدون اینکه ابتدا معلوم شود که چه قسم جوابی مناسب و مربوط به آنهاست پاسخ گویند. پس تا آنجا که فلسفه مسائل را می شکافد و افکار را متمایز و روشن می سازد  و از آلودگی با خرافات منزه می کند، وابسته به علم درمان شناسی است. کسانی که فلسفه را برای چنین مقاصدی مفید و لازم می دانند غالبا به عنوان « پوزیتیوست های درمان شناس« موسوم شده اند.

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

فولکس قورباغه‌ای با موتور تقویت شده آماده مسابقه! +تصاویر

زمان پایان فصل ششم «خندوانه»

عکس یادگاری ماهور الوند با پسرعمویش

چرا پیاز کیلویی ۱۱ هزار تومان شد؟

تقلید صدای حامد بهداد توسط بازیگر «حوالی پاییز» و نقش «جناب خان» در سریال بانوی عمارت

آشنایی با اولین خودروی اسپرت Piech + عکس

تصاویری عجیب از تخم‌های یک «کورسمندر» در زیر خاک

معرفی شگفتی‌های دنیای علم/ از تولید رز آبی تا عجیب ترین نوزادها

چهره‌های خبرساز آموزش عالی در سالی که گذشت/ مسن ترین دانشجویان

با انواع مدارس شبانه‌روزی در جهان آشنا شویم

۱۰ جاسوس فیس‌بوک را بشناسید

دست رد اتحادیه اروپا به درخواست آمریکا/ هواوی تحریم نمی‌شود

آیفون ۱۱ شارژ بی سیم ساعت اپل و ایرپاد را ممکن می‌کند

کنفرانس بین‌المللی افکار فلسفی افلاطون برگزار می‌شود

۷ تصور غلطی که در مورد استیو جابز وجود دارد

درخواست وزیر علوم از دانشگاه ها برای کمک به هموطنان مناطق سیل زده

واردات ۲۰۳ تن عروسک به کشور+ جدول

زمان برگزاری آزمون‌های وزارت بهداشت در سال جدید مشخص شد

کدخدایی: راه مبارزه با آمریکا منحصر در صدور قطعنامه نیست

بالاخره استاندار گلستان پیدا شد +عکس

پیام متفاوت مهدوی‌کیا در حمایت از عادل فردوسی‌پور

بازیگر پیشکسوت: فیلم‌های کمدی الان بیشتر لودگی است

این بازیگر زن یک ماه خودش را در اتاق حبس کرد!

دوچرخه سواری مهناز افشار در هوای بهاری تهران +عکس

لطفا در عیددیدنی بی‌خیال شوید +عکس

ناکامی یک پدربزرگ در پیچوندن عیدی! +عکس

کاهش عجیب آمار بیکاری در شب عید +عکس

عیددیدنی خاص عادل فردوسی پور +عکس

شاهکار جدید BMW +عکس

اطلاعیه مهم سازمان هلال احمر درباره سفرهای نوروزی

اتحاد قرمز و آبی برای تشویق فردوسی پور در ورزشگاه آزادی

مسافران شمال دست بردار جاده چالوس نیستند! +عکس

نوید محمدزاده و پیمان معادی در تعقیب مدیری و گلزار

وضعیت ناراحت کننده سیل‌زدگان در اسفندان ساری +عکس

سردار آزمون به دل سیل زد +عکس

کولینا داور بازی استقلال و پرسپولیس را انتخاب می‌کند

تفریح جالب طلاب در ایام نوروز! +عکس

بارش سنگین برف در بجنورد +عکس

آخرین اخبار از سیل گلستان +عکس

شیوه امدادرسانی به مردم سیل زده آق‌قلا +عکس

وقتی ستاره «بازی تاج و تخت» تا دم مرگ رفت

جلوگیری از سنگ کلیه با مصرف آب‌لیمو

تماشای تلویزیون در میانسالی خطرناک است

نوروز هنگامه گناه زدایی است

شرایط صحت اعتکاف اعلام شد

برشی از کتاب مفاتیح الحیات درباره نوروز

جامعه‌ بدون پشتوانه میراث و فرهنگ سهمی در آینده بشری نخواهد داشت

بیشترین سرچ ایرانی‌ها در گوگل سال۹۷ +عکس

لباس متفاوت امیرحسین صدیق و همسرش +عکس

دیدار نوروزی احمدی‌نژاد با مشایی و بقایی +عکس

باشگاه بایرن مونیخ هم عید نوروز را تبریک گفت+عکس

تبریک AFC به مناسبت عید نوروز +عکس

یک پراید در اتوبان قزوین - زنجان آتش گرفت +عکس

گلستان را آب بُرد، مسئولین و سلبریتی‌ها را خواب +عکس

پاسخ مجری شبکه چهار درباره دعوت حافظ و سعدی

توییت رمزآلود مشاور رئیس جمهور +عکس

قیمت بلیت هواپیما از تهران به شهرستان‌ها +جدول

نماینده رهبری با لباس گِلی در مناطق سیل زده +عکس

عادل فردوسی پور و شهاب حسینی همکار می‌شوند؟

تشخیص شل یا سفت بودن تسمه تایم خودرو

آرزوهای مهراب قاسم‌خانی برای سال ۹۸ + عکس

کلمات عبور در فیس بوک در امان نیستند

آزمون MHLE سال ۹۸ در ۶ نوبت برگزار می‌شود

دانشگاه خوارزمی 250 دانشجوی خارجی از 11 کشور دارد

آشنایی با فولکس واگن توآرگ V8 TDI مدل 2020 + عکس

با 19 خودروی نظامی عجیب تاریخ آشنا شوید! +تصاویر

راهکارهای شناسایی کمک فنر خراب چیست؟

تحقق شعار سال با ایجاد شبکه نوآوری علم و فناوری در دانشگاه آزاد

سریالی که قرار بود محمد مطیع در آن بازی کند

نگار جواهریان به این دلیل حاضر است بازیگری را رها کند!

تبریک متفاوت پری‌ناز ایزدیار به مناسبت عید نوروز +عکس

بازیگر معروف برای گذران زندگی لباس مرغ پوشید

عکس صمیمی امیر جعفری و بهتاش پایتخت

رحمتی در کنار علی کریمی و ستاره‌های سینما +عکس

تاریخ از وصف عقیله بنی هاشم ناتوان است/ زینب کبری راوی خطبه فدکیه

غوغای «ظریف»

فناوری‌ها عجیب‌ در سالی که گذشت +عکس

بزرگترین اشتباه اقتصادی دولت در سال ۹۷ چه بود؟

وقوع ۲ خورشیدگرفتگی و ماه گرفتگی تا پایان ۹۸

نابودی ۶ نوع جنگل در ایران بر اثر خشکسالی و برداشت بی‌رویه/کاشت تریاک در اراضی جنگلی!

مادر مرده‌ای که می‌خواست برق تهران را قطع کند +عکس

واریز سود سهام عدالت آغاز شد +جزئیات

وقتی ایرانی‌ها در شب عید کم می‌آورند! +عکس

توضیحات فردوسی‌پور درباره علت واقعی پخش نشدن ۹۰

هواپیمای ایرانی در فرودگاه دوحه دچار حادثه شد +عکس

شیوه امدادرسانی به مردم سیل زده آق‌قلا +عکس

سلطان ترقه هم پیدا شد! +عکس

نوروز ۵۰ سال قبل در تهران قدیم +عکس

مسافران شمال دست بردار جاده چالوس نیستند! +عکس

علت فوت محمد مطیع چه بود؟

بالاخره استاندار گلستان پیدا شد +عکس

افت ۸۰ درصدی فروش آجیل پس از تحریم خریدش

بهنوش بختیاری هم به جمع حامیان فردوسی‌پور پیوست +عکس

واکنش اینستاگرامی رامبد جوان به حذف عادل فردوسی پور از برنامه نود + عکس

برخورد متفاوت شهرداری گلپایگان با پاکبانان +عکس

تصویر قدیمی از رامبد جوان و پژمان بازغی در کنار هم +عکس

۹ خودرو در آبگرفتگی زیرگذر در تبریز گیر کردند +عکس

مجری قدیمی جایگزین پژمان بازغی در کودک‌شو شد

اتحاد قرمز و آبی برای تشویق فردوسی پور در ورزشگاه آزادی

گلستان را آب بُرد، مسئولین و سلبریتی‌ها را خواب +عکس

تبریک متفاوت پری‌ناز ایزدیار به مناسبت عید نوروز +عکس

خواننده پاپ کشور برای عادل فردوسی‌پور خواند

سیگار کشیدن دانشجویان با دستور استاد +عکس

کبوتری که یک میلیون یورو قیمت دارد +عکس

خشک کردن لباس در مکان‌هایی که فکرش را نمی‌کنید +عکس

رحمتی در کنار علی کریمی و ستاره‌های سینما +عکس

تحقیر پاکبانان در مراسم تجلیل از شهردار +عکس

عکس صمیمی امیر جعفری و بهتاش پایتخت

بزرگترین اشتباه اقتصادی دولت در سال ۹۷ چه بود؟

توصیه جالب آخرین سلطانی که دستگیرشد! +عکس