کد خبر: 15433
ف
در قالب یک کرسی ترویجی انجام شد؛
کاوش در مفاد صیغه تفضیل در آموزه های اخلاقی دینی
عالم‌زاده در کرسی کاوش در مفاد صیغه تفضیل در آموزه های اخلاقی دینی گفت: یکی از مشکلات مفهومی در فهم متون اخلاقی، مفاد صیغۀ تفضیل است. صیغۀ تفضیل در مرتبه‌بندی اوصاف اخلاقی نقشی کلیدی دارد.

به گزارش شبکه علمی ثریا، کرسی ترویجی عرضه و نقد ایده علمی با عنوان کاوش در مفاد صیغه تفضیل در آموزه های اخلاقی دینی با ارائه حجت الاسلام محمد عالم‌زاده نوری، روز گذشته ۲۰ اسفندماه در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار می گردد.

در ادامه گزارشی از این نشست از نظر شما می گذرد:

یکی از مشکلات مفهومی در فهم متون اخلاقی، مفاد صیغۀ تفضیل است. صیغۀ تفضیل در مرتبه‌بندی اوصاف اخلاقی نقشی کلیدی دارد. اگر در میان منابع نقلی به‌ دنبال کشف نظام ارزش‌های اخلاقی باشیم و بخواهیم مراتب خوب و بد را به ‌دست آوریم، یعنی خوب را از خوب‌تر و بد را از بدتر تمییز دهیم، لاجرم به سراغ مفاهیمی از قبیل «أفعل تفضیل» خواهیم رفت. با این حال وقتی به موارد استعمال آن نظر می‌افکنیم، با امر نامنتظره‌ای مواجه می‌شویم.

توضیح این اشکال به شرح زیر است: صیغه‌های تفضیل به دو معنای «برتر» و «برترین» به‌ کار می‌روند. اگر این صیغه‌ها صفت عالی باشند و معنای برترین بدهند، در تفضیل مطلق ظهور دارند؛ یعنی در نگاه نخست تنها دارای یک مصداق تلقی می‌شوند و ظهور اولیۀ آنها انحصار برتری یک مورد، بر سایر موارد است؛ اما می‌بینیم بر خلاف انتظار اولیه، در آیات و روایات مصادیق مختلف و متنوعی برای آن بیان شده است؛ مثلاً درحالی‌که توقع می‌رود برترین عمل، یک چیز باشد، ده‌ها موضوع به ‌عنوان «أفضل‌الأعمال» معرفی شده است. در این موارد به حسب استظهار عرفی، ادلۀ موجود گرفتار تکاذب هستند؛ یعنی مدلول مطابقی هر یک، مدلول التزامی سایر ادله را تکذیب می‌کند و با آن تعارض دارد.

مشکل دوم اینکه حتی اگر دلیل لفظی دیگری این تفضیل را برای مصداق دیگر ثابت نکرده باشد، گاهی به‌قطع ‌می‌دانیم مصداق ادعایی موجود، تفضیل واقعی ندارد؛ مثلاً ممکن است به دلیل لبّی یا از طریق سایر ملازمات مانند شدت ثواب و عقاب مترتّب بر یک عمل ثابت شده باشد که از آن برتر نیز وجود دارد؛ بنابراین بی‌آنکه تفضیل واقعی وجود داشته باشد، گمان می‌رود دلیل شرعی، ادعای تفضیل دارد.

حل این مسئله در متون اخلاقی تلاشی علمی از سنخ مباحث اصولی می‌طلبد و به نظر می‌رسد همان مقدار، بلکه بیش از آن مقدار که به صیغۀ «إفعل» (امر) در فقه‌الاحکام عنایت شده است، به صیغه «أفعل» (تفضیل) در فقه‌الاخلاق و فقه‌التربیه باید عنایت شود.

راه‌هایی که برای حل این معضل پیشنهاد شده به شرح زیر است: ۱. مناقشۀ سندی، ۲. ‌نسخ دلیل متقدم۳. تجرید از معنای تفضیل۴. کشف جامع معنایی ۵. تکثر موضوع و ادعای تساوی ۶. تکثر موضوع بدون ادعای تساوی ۷. مبالغه و مَجاز (شدت اتصاف به مبدأ) ۸. محدودگرفتن دایرۀ تفاضل (نفی تفضیل مطلق و نسبیت تفضیل)

صیغۀ تفضیل بر حسب ظهور اولیۀ عرفی اطلاق دارد و منحصراً برتری یک فرد را بر سایر افراد ادعا می‌کند؛ یعنی اگر ما بودیم و این لفظ، آن را بر افضیلت انحصاری حمل می‌کردیم؛ اما وقتی با کثرت استعمالات مخالفِ این ظهور اولیه مواجه می‌شویم، ظهور استعمالی جدیدی برای ما شکل می‌گیرد و توقع ما از این صیغه کمتر می‌شود؛ گویی این کلمه وضع و کاربردی جدید یافته و حقیقت شرعی پیدا کرده است.

به بیان علمی، با استقرای موارد استعمال این صیغه به این نتیجه می‌رسیم که نمی‌توانیم اصالت‌الاطلاق را در صیغۀ تفضیل جاری سازیم، بلکه دربارۀ این صیغه عملاً اصالت‌التقیید حاکم است، مگر دلیلی بر نفی آن داشته باشیم.

ممکن است کسی با استناد به قاعدۀ «الاستعمال أعم من الحقیقة و المجاز» سخن پیش‌گفته را نپذیرد یا اینکه احتمال «منقول‌بودن صیغۀ تفضیل» را مشکل و پرمؤونه تلقی کند و نتواند با این فرضیه همراه شود؛ زیرا نقل به «مهجوریت معنای اصلی» می‌انجامد یا «اشتراک لفظی» پدید می‌آورد و «مهجوریت معنای اصلی» یا «اشتراک لفظی» دربارۀ صیغه تفضیل با رجوع به بداهت عرفی یا تبادر، غریب به نظر می‌رسد و قایلی ندارد.

در این صورت راه حل کم‌مؤونه‌تر دیگری را پیشنهاد می‌کنیم که با تبادر عرفی هم سازگار است. می‌توان ادعا کرد صیغۀ تفضیل از معنای اصلی خود منصرف است و تنها بر مبالغه و تأکید دلالت می‌کند. «انصراف» بدان معناست که یک لفظ، با اینکه معنای موضوع‌ٌله و اصلی خود را حفظ کرده است، به‌ سبب عواملی مانند کثرت استعمال، کثرت وجود یا وجود فرد اکمل، اگر بدون قرینه استعمال شود، بر حصه‌ای خاص از معنای خود دلالت می‌کند. قرینۀ این دلالت نیز همان عوامل مذکور است.

پیشنهاد دیگر این است که این استعمال را از قبیل مجاز مشهور بدانیم؛ مجازی که به‌ جهت کثرت استعمال، یک قرینۀ حالیۀ دایم به‌ همراه دارد.

به‌هرصورت هر کدام از این راه حل‌ها را که بپذیریم، به اصل مشکل و به خروج افعل تفضیل از معنای اصلی خود اعتراف کرده‌ایم.

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

اصلی‌ترین چالش عید دیدنی در تهران + عکس

فردوسی پور سوار بر تراکتور در مناطق سیل زده +عکس

افزایش عجیب آمار عیدی بگیرها! +عکس

بلایی که سیل شیراز سر پراید آورد +عکس

صدای فرشته مرگ هم درآمد!

کار زیبای شهروند شیرازی برای مسافرین سیل زده +عکس

تعداد جانباختگان سیل امروز اعلام شد

خیابان‌های شیراز چند ساعت پس از سیل +عکس

اصلی‌ترین چالش عیددیدنی در تهران! +عکس

عذرخواهی آقای بازیگر از مردم بوشهر

وضعیت عجیب خودروها پس از سیل شیراز +عکس

کارگردان فیلم متری شیش و نیم، خبر شبکه خبر را تکذیب کرد+ عکس

نجات دو کودک از سیل شیراز + عکس

در تلویزیون ایران خبری از سیل نیست +عکس

نزن باران که ایران غرق خون است + عکس

راهبردهای نه گانه دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال 1398 در حوزه سیاستگذاری و برنامه‌ریزی متناسب با "رونق تولید"

ورود نفربرهای ارتش به "آق‌قلا" + عکس

تصویر ماهواره‌ای از وضعیت هوای امروز ایران

عکس هوایی از سیل شیراز

به زیر آب رفتن ۲۰۰ خودرو در سیل شیراز + عکس

سیل به سرپل‌ذهاب رسید + عکس

سیلی وحشتناک در شیراز + عکس

کنکور‌های سال ۹۸ کلید خورد/ جزئیات زمان‌بندی کنکور‌های سال ۹۸

اشتباه عجیب در دوبله مستند بروس لی +عکس

عکس حاشیه‌ساز رئیس هلال احمر در رستوران لاکچری گرگان +عکس

بایدها و نبایدها درمورد فشار خون بالا

کودکان از راه بازی بسیاری از ابعاد روانشناختی خود را پیدا می‌کنند

کنفرانس فلسفه صوری برگزار می‌شود

محبوب‌ترین جاذبه گردشگری تهران +عکس

فدراسیون قایقرانی هم به کمک سیل زدگان آمد +عکس

انتقال زن باردار سیل‌زده به گرگان با بالگرد ارتش +عکس

پیاز تا ۱۰ روز دیگر ارزان می‌شود!

گلایه خانم بازیگر از تنهایی

خواننده مشهور در کنار ضریح امام رضا (ع) +عکس

هدیه تهرانی در حال کمک به سیل زدگان +عکس

عبور با تیوپ روی سیلاب + عکس

بازیگر معروفی که مجبور شد با خانواده‌اش در اتومبیل زندگی کند

راه اندازی شورای راهبردی رشته‌های میان رشته‌ای در دانشگاه الزهرا

تخریب جاده اصلی در خرم‌آباد + عکس

بزرگترین بیمارستان صحرایی آق قلا + عکس

روایت منوچهر آذری از بدقولی مهران مدیری

فروش «متری شیش و نیم» از مرز ۲ میلیارد تومان گذشت

تهران‌گردی الناز شاکردوست در تعطیلات نوروز + عکس

راه‌آهن "آق‌قُلا" پس از انفجار + عکس

واتس اپ ابزار جدیدی برای مقابله با اخبار جعلی آزمایش می کند

حضور پررنگ دانشگاه‌های ایران در رتبه‌بندی ها/ سال ظهور جوان‌ترها

بالاخره تتلو به آرزویش رسید و کنسرت گذاشت

ابتکار شهرداری تهران در زیباسازی پست‌های برق +عکس

ماشین عروس در خیابان‌های آب گرفته آق قلا +عکس

اهالی کردستان از سریال نون. خ شاکی شدند +عکس

ماجرای سوء استفاده تبلیغاتی از افسانه بایگان

تصویری ناراحت کننده از مهمان ناخوانده عید امسال

قیمت انواع میوه در بازار+جدول

وزیر ارتباطات حقوق و عیدی‌هایش را به سیل زدگان بخشید

وجدانا سلفی و لایو یادتون نره! +عکس

تبریک تولد خاص برای یک ستاره +عکس

ارتفاع زیاد برف در گردنه مایین بلاغ تکاب +عکس

ماجرای رد شدن عمو پورنگ در آزمون منوچهر نوذری

محوریّت فرهنگ و ظرفیّت اساسی آن در تحوّل و سازندگی

بررسی علت گرایی و دلیل گرایی در علوم اجتماعی

اردوی جهادی طلبه‌های خارجی + عکس

حرکت بی‌سابقه تلویزیون در استفاده از مربی زن فوتبال

راه کارهای مواجه با بریدن ترمز خودرو

اثر دید و بازدید در زدودن گرفتاری انسان و افزایش روزی

بازیگر «بانوی عمارت» روی سقف ماشین در بیابان + عکس

ماجرای واگذاری جزیره کیش به چینی‌ها چیست؟

قبل از امتحان بروکلی بخورید

نظریه‌ گیاه‌خوار بودن انسان‌های نخستین به چالش کشیده شد

کمک زلزله زدگان به سیل‌زدگان + عکس

سوال بی‌جواب علی مطهری درباره برکناری فردوسی‌پور

درخواست مردم درباره استاندار گلستان عملی شد

جاده هراز و چالوس امروز یک طرفه می‌شود

ایجاد بسترهای قانونی خرید سراهای دانشجویی در سال ۹۸

فعلا به یزد سفر نکنید

تشییع مادر دو شهید آق قلا با قایق +عکس

اسکار هندی‌ برای بازیگر فیلم مجید مجیدی

وزیران در گلستان چه گفتند/ نماینده مجلس: می دانستیم سیل می آید

ناگفته‌های جمشید مشایخی از دیدار با تختی

پست علی دایی درباره مناطق سیل زده +عکس

تعیین الگوی شهری مدارس غیردولتی به صورت منطقه ای

اخراج مجری معروف از برنامه نوروزی شبکه دو

اهالی کردستان از سریال نون. خ شاکی شدند +عکس

بلایی که سیل شیراز سر پراید آورد +عکس

بالاخره استاندار گلستان پیدا شد +عکس

وقتی ایرانی‌ها در شب عید کم می‌آورند! +عکس

شیوه امدادرسانی به مردم سیل زده آق‌قلا +عکس

مسافران شمال دست بردار جاده چالوس نیستند! +عکس

چرا پیاز کیلویی ۱۱ هزار تومان شد؟

تشییع مادر دو شهید آق قلا با قایق +عکس

علت فوت محمد مطیع چه بود؟

در تلویزیون ایران خبری از سیل نیست +عکس

ژیلا صادقی ماجرای اخراجش را تکذیب کرد

بالاخره تتلو به آرزویش رسید و کنسرت گذاشت

برخورد متفاوت شهرداری گلپایگان با پاکبانان +عکس

ارتفاع زیاد برف در گردنه مایین بلاغ تکاب +عکس

ادامه اعتراض به سفر خارجی استاندار گلستان در هنگام سیل+عکس

اتحاد قرمز و آبی برای تشویق فردوسی پور در ورزشگاه آزادی

تعداد جانباختگان سیل امروز اعلام شد

گلستان را آب بُرد، مسئولین و سلبریتی‌ها را خواب +عکس

تبریک متفاوت پری‌ناز ایزدیار به مناسبت عید نوروز +عکس

وزیر ارتباطات حقوق و عیدی‌هایش را به سیل زدگان بخشید

استوری جالب وریا غفوری و درخواست کمک از علی دایی و نرگس کلباسی نه مسئولان + عکس

روایت منوچهر آذری از بدقولی مهران مدیری

نزن باران که ایران غرق خون است + عکس

رحمتی در کنار علی کریمی و ستاره‌های سینما +عکس

عکس صمیمی امیر جعفری و بهتاش پایتخت

عکس هوایی از سیل شیراز

بزرگترین اشتباه اقتصادی دولت در سال ۹۷ چه بود؟

ماشین عروس در خیابان‌های آب گرفته آق قلا +عکس

خیابان‌های شیراز چند ساعت پس از سیل +عکس