کد خبر: 16499
ف
نشست نقد روایت مطهری از ناسیونالیسم ایرانی-۲؛
تمایز اندیشه ای و تاریخی ملت و امت/ گذشته از منظر ایران امروز
رحیم محمدی گفت: مطهری ناسیونالیسم را به عنوان رقیب و دشمن امت و امت گرایی فهمید و نسبت به آن اعلام خطر کرد، توصیفی که او از ملت ارائه کرد، آنرا بد ترین پدیده غربی دانست.

به گزارش شبکه علمی ثریا، سمینار ملی «بازخوانی خدمات متقابل اسلام و ایران: نقد روایت مطهری از ناسیونالیسم ایرانی» امروز چهارشنبه در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با حضور ۱۹ تن از اندیشمندان و پژوهشگران حوزه علوم انسانی حوزه و دانشگاه برگزار شد.

در تمایز اندیشه ای و تاریخی ملت و امت: شمه ای در نقد دریافت مرتضی مطهری

رحیم محمدی عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) در این نشست گفت: ایده و مفهوم ملت، بخشی از تحولات اندیشه ای و تاریخی فرآیند جامع مدرنیته و تجدد است، ایده ها و مفاهیمی چون آزادی و برابری و سوژه و شهروند و ملت و دولت ملی و ناسیونالیسم از وجوه نظری و تاریخی از نتایج پیشرفت مدرنیته و تجدد هستند که در عین حال گسستی از سنت فکری قدیم به حساب می آیند. اما «ناسیونالیسم» به مثابه یک دریافت ایدئولوژیک در آخرین مراحل این تحولات در سطح توده ای و عامه بر ساخته شد.

وی ادامه داد: بنابراین من ابتدا شرح کوتاهی از مفهوم ملت در کنار سایر مفاهیم همساز آن چون آزادی و سوژگی و شهروندی و دولت ملی بر حسب شرایط نظری و تاریخی مدرن ارائه می کنم. پس از آن به توضیح و نقد دریافت مطهری از این مفاهیم و تحولات نظری - تاریخی آنها بر حسب کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران خواهیم پرداخت. در واقع می توان گفت حداقل سه دریافت از این ایده ها و مفاهیم در پارادایم ها و نظریه ها و گفتمان ها و جنبشها و ایدئولوژیهای مدرن پدید آمده است که به ترتیب از این قرارند:

وی گفت: اول اینکه در قرون ۱۹ و ۱۷ و ۱۸ در اروپا تحولات اندیشه ای مهمی رخ داد و مفاهیم آزادی و سوژه و شهروند و ملت و دولت ملی در سیستم های اندیشه ای و نظریه های فنی و حقوقی و تاریخی ظهور کردند. این تحولات اندیشه ای در حوزه زبان های فرانسوی و آلمانی و انگلیسی و ایتالیایی قابل بررسی هستند. مونتسکیو (۱۹۸۹ - ۱۷۵۵) و ولتر (۱۹۵۵ - ۱۷۷۸) و ژان ژاک روسو (۱۷۱۲ - ۱۷۷۸) و دنی دیدرو (۱۷۱۳ - ۱۷۸۹) در میان متفکران و فیلسوفان فرانسه زبان اهمیت دارند. در میان آلمانی زبان ها ایمانوئل کانت (۱۷۲۶ - ۱۸۰۹) و یوهان نبخته (۱۷۹۲۔ ۱۸۱) و کشور هگل (۱۷۷۰ - ۱۸۳۱) و فریدریش شلینگ (۱۷۷۵- ۱۸۵۹) اهمیت دارند. در میان انگلیسی زبان ها افکار هابز (۱۵۸۸ - ۱۹۷۵) و جان لاک (۱۹۱۳۲ - ۱۷۰) قابل توجه هستند و در میان ایتالیایی زبان ها نیز افکار ماکیاوللی (۱۶۹۹ - ۱۵۲۷) و جامباتیستا ویکو (۱۹۶۸ - ۱۷۹) و میخلز و پاره تو قابل توجه هستند.

وی افزود: اگر ما یک جمع بندی از این اندیشه ها و نظریه های متفکران مذکور به عمل آوریم، به دو اتفاق مهم بر می خوریم که یکی استعلاء و دیگری مدرنیت است؛ استعلاء به معنی فراتر رفتن از وابستگی های قدیمی و مألوف چون قومیت و نژاد و مذهب و زبان و سن و سرزمین است. به عبارت دیگر در مرحله ای از تاریخ این اندیشه پیدا شد که انسانها و جوامع می توانند از وابستگی ها و دلبستگی های موجود نژادی و قومی و مذهبی و زبانی یک مهاجرت فکری و عاملی کنند و از مرتبه ی کنونی به مرتبه ای جدید صعود کنند و کانون اتحاد جدیدی خلق کنند.

محمدی گفت: مدرنیت نیز به این معنی است که پس از فراتر رفتن از وابستگی های قدیمی، به ایده ها و مفاهیم جدیدی چون آزادی، سوژگی شهروندی، ملت - دولت، دموکراسی و امر ملی می رساند. در واقع ایده هایی چون آزادی، برابری طبیعی و زیستی انسانها، برابری اجتماعی انسانها، و حقوق انسانی (حقوق بشر) از مفردات خرد مدرن و عصر روشنگری است و در این منزلگاه فکری است که همه انسانها، شهروندانی برابر و آزاد و محق هستند و امر ملی بر حسب خیر همگانی (خیر عمومی) و مصالح عمومی و منافع ملی و نفی خشونت و بسط صلح شکل می گیرد.

وی ادامه داد: در نتیجه در این دنیای جدید، ارزش های اجتماعی و اخلاقی به صورت فراگیر و استملاء یافته از وابستگی های قدیمی شکل می گیرند و دارای یک خصلت جهان شمول و انسانی هستند

این استاد دانشگاه افزود: مرحله دوم ظهور و تکوین دولت های ملی معاصر و احزاب سیاسی کشورهای اروپایی و غیر اروپایی است که عمدتا پس از انقلاب فرانسه اتفاق افتاد. این مرحله را می توان تکوین دولت ملی یا ملت - دولت، نامید که به مثابه یک خط مشی حقوقی و سیاسی در قالب دولت ها و احزاب سیاسی جوامع جدید تشکیل و تثبیت شد. البته در این مرحله علاوه از نقش افکار مدرن و مدرنیته که بحث کردیم، همچنین فرو پاشی تاریخی امپر اولور های بزرگ قدیمی (سیاست مطلقه) و فروپاشی نظم دینی کلیسایی (یا نظم دینی به طور اعم) نیز در پیدایش دولتهای ملی مؤثر افتاد، چنانکه «ماکیاوللی» در شهریار در سال ۱۰۱۶ برای نخستین بار جدایی سیاست از دین و اخلاق را مطرح کرد و یک نوع گفتار اعتراض علیه سلطه بی مرز کلیسا و حاکمیت باپ پرورید و سرسختانه از خواسته های ملی حمایت کرد.

محمدی گفت: در مرحله سوم ما با ظهور ملی گرایی (ناسورنالی) به مثابه ایدئولوژیهای دست راستی افراطی و جنبش های ستیزه جو و خشونت مطلب توده ای مواجه هستیم، مثل نازیسم و فاشیسم در اروپا که تا حد ملت پرستی پیش رفت، و در شکل ضعیف آن جنبش ها و مبارزات و جنگهای ملی گرایانه و ضد استعماری در آسیا و آفریقا و امریکای لاتین هستند.

وی افزود: ملی گرایی در قرون نوزده و بیست عمدتا در گفتارهای روشنفکران و مبارزان پیکارجوی زمانه و نشریات و مطبوعات سیاسی - ایدئولوژیک ظهور تام داشت و در برخی کشورها نیز یک نیروی اجتماعی توده ای پدید آورد و عمل سیاسی ملی گرایانه توسعه یافت و گاهی تا حد شوونیسم و پان های مختلف (مثل نازیسم و فاشیسم و پان عربی و پان ترکیسم ) و مباهات نژادی و تعصبات ملی و ناسیونالیسم مبتذل پیش رفت.

وی ادامه داد: حالا پرسش اینجا است که نویسنده کتاب «خدمات متقابل اسلام و ایران» چه دریافتی از ملت و ملی گرایی داشت؟ آیا او به تیم درست افکار و اندیشه ها و مفاهیم بنیادینی چون آزادی و برابری و سوژه و شهروند و ملت و دولت ملی دست پیدا کرد؟ باید گفت دریافت مطهری از ملت و ملی گرایی در حد یک ایدئولوژی دست راستی و جنبش ستیزه جوری توده ای بود و در واقع کار او عملا یک گزارش ایدئولوژیک از یک ایدئولوژی واقعی به اسم ناسیونالیسم است.

این استاد دانشگاه گفت: مطهری در واقع نتوانست از یک سو از غلبه ایدئولوژی ملی گرایی پیش پا افتاده موجود زمانه و از سوی دیگر از غلبه ایدئولوژی چپ گرایی و سنت گرایی زمانه رها شود و موقتاً از گفتمان امت و امت گرایی فراتر برود و درک مستقلی از ملت و دولت ملی و امر ملی و ناسیونالیسم در معنای فلسفی و حقوقی و تاریخی و جامعه شناختی آن پیدا کند وی عملا ملت را به امت تحویل کرد و امت را نیز به جنبش آزاد بداعش اسلامی فروکاست، و خبر تولد ملت اسلامی (امت اسلامی) را اعلام کرد.

وی ادامه داداو به هیچ وجه در معنای فلسفی و حقوقی و تاریخی و جامعه شناختی متوجه نشد، اساسا ملت یک اتحاد مدرن استعلا یافته از وابستگی های قدیمی نژادی و قومی و مذهبی و زبانی است و ملت، اساسا امت نیست، و نمی توان از ملت به امت و جنبشهای آزادی بخش لغزید.

وی افزود: مطهری ناسیونالیسم را به عنوان رقیب و دشمن امت و امت گرایی فهمید و نسبت به آن اعلام خطر کرد، توصیفی که او از ملت ارائه کرد، آنرا بد ترین پدیده غربی دانست که استعمار غربی و نویسندگان غربی و دشمن آن را برای ملتهای اسلامی به مثابه دام و توطئه تنیده است. او می گوید تعریف کلاسیک غربی این است که این وجدان ملی زاییده شرایط اقلیمی، نژادی، زبان مشترک، سنن و آداب تاریخی و فرهنگ مشترک است، ولی دقت بیشتر در واقیتهای فردی و اجتماعی بشر نشان می دهد که این عوامل نقش بنیانی و درونی در تکوین این وجدان جمعی ندارند و نمی توانند برای همین مایه و ملاط چسبندگی و پیوستگی افرادی از ابناء بشر تحت یک ملت گردند

محمدی گفت: در حالیکه اگر دقت کنیم، تعریف کلاسیک غربی ملت از جمله در قرارداد اجتماعی روسو بود که اتفاق در سال ۱۳۲۵ش به فارسی ترجمه شده بود، یا در کانت و فیخته و هگل و هابز و لاک بود، ولی گویا قرار نبود تعریف کلاسیک غربی به درستی خوانده و فهمیده شود. بلکه قرار بود فرانتس فانون (مس: ۲۸) و تیبورمند و خلیل ملکی و چی های مذهبی وطنی و  امت گرایان اولیه چون سید جمال الدین و محمد عبده و عبدالرحمان کواکبی و اقبال لاهوری خوانده و فهمیده شوند. اینها منابع فکری و اعتقادی مطهری در کتابش هست که او آشکار با آنها همدلی می کند

وی در پایان گفت: اما ما امروز با این پرسش ها نیز مواجه هستیم. چرا مطهری به چنان دریافتی از ملت و امت رسیده بود؟ نقش شرایط زمانه در این دریافت چه بود؟ چرا او به درک بنیادین فلسفی و حقوقی و تاریخی و جامعه شناختی ملت نزدیک نشد؟ چرا او بازگشت به گذشته بین الملل اسلامی را مطرح کرد؟ آیا بازگشت به گذشته با احیاء گذشته به لحاظ تاریخی و نظری ممکن است؟ آیا او به پیامدهای نظری و عملی این بازگشت وقوف داشت؟ در نهایت پرسش سرنوشت ساز ما این است که، نتایج و پیامدهای درک مطهری از ملت و امت، برای فرهنگ سیاسی و سیاست و دولت معاصر ایران چه بوده است؟

نگاهی به گذشته از منظر ایران امروز

محمد علی فتح اللهی در این نشست گفت: عنوان «خدمات متقابل اسلام و ایران» در ذات خود تمایزی را بین اسلام و ایران مفروض گرفته است که نقطه عزیمت مباحث بنده برای بازخوانی این کتاب استاد شهید مطهری (ره) می باشد. چرا که اصولا هویت ها علیرغم آنکه عناصر گوناگونی را برای تحقق خود به خدمت گرفته باشند، وحدت دارند. پدیده واحدی هستند که امروزشان مهمتر از دیروز و بلکه فردایشان مهمتر از امروز شان می باشد.

وی ادامه داد: مطابق با مبانی خود شهید مطهری می توان گفت که هویتی که امروزه در ایران اسلامی وجود دارد که خصوصا پس از پیروزی انقلاب اسلامی به منصه ظهور رسیده است، ملاک قضاوت ما نسبت به تحولات گذشته می باشد. ایران اسلامی برای آنکه متولد شود؛ لازم بود که عناصر گوناگونی را از شرق و غرب، نژاد و جغرافیا، فرهنگ و سیاست و اقتصاد به خدمت بگیرد و تحولات گوناگونی را پشت سر بگذراند تا به مرحله تکوین خودش نائل گردد.

وی در پایان گفت: خداوند جغرافیای ایران را مستعد مرکزیت تمدن قرار داد و این امر به میزانی که قدرت خدا را نمایان سازد، می تواند مظهر اسلام باشد. شروع اسلامی شدن ایران را باید در تکوین این جغرافیا و استعداد تمدنی آن دانست که مراحل مقدماتی پذیرش دین مقدس اسلام است. از نظر اینجانب تاریخ قبل از اسلام ایران را باید مرحله آمادگی برای پذیرش اسلام تلقی نمود که به نظر می رسد در روایت مطهری مورد التفات قرار نگرفته است.


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

پیش بینی جالب سایت چینی درباره بازی ایران و چین +عکس

مردم دلارهای خود را به طلا تبدیل کنند

بازتاب جهانی عشق فوتبالیست ایرانی به مادرش +عکس

حضور بدون تشریفات سردار سلیمانی در حرم رضوی +عکس

تکذیب یک شایعه درخصوص بازیگر محبوب سینما

عیدی سال ۹۷ چقدر است؟ +جزئیات

عکس دیده نشده از رهبر انقلاب در حال بازدید از دیوار چین

قلقلی برنامه کودک پدربزرگ شد! +عکس

مغالطاتی در توجیه لیبرالیسم رسانه‌ای/ تکالیف دولت در فضای مجازی

خانم بازیگر در حال سیگار کشیدن روی صحنه تئاتر! +عکس

صف طولانی مردم برای خرید گوشت یخ زده با کارت ملی! +عکس

رزمایش قطع اینترنت لغو شد! +جزئیات

کشف لاشه سگ در یکی از قصابی‌های مشهد! +عکس

اپلیکیشنی که مکان بدهکاران را لو می‌دهد +عکس

نگاهی به بهترین کوپه‌های سال ۲۰۱۸

تیپ و ژست جذاب کریستیانو رونالدو و نامزدش در هنگام ورود به دادگاه! +عکس

شما رئیس‌جمهور کشور اسلامی هستید نه سکولار

واکنش آقای بازیگر به شایعه وخامت حالش +عکس

اینجا دختران از پسران خواستگاری می‌کنند! +عکس

قیمت بلیت هواپیما برای ۲۲ بهمن چند برابر شد +جدول

توضیح معصومه ابتکار درباره عکس جنجالی‌اش +عکس

زمان واریز عیدی کارمندان و بازنشستگان اعلام شد

جدول ترسناک صعود قیمت خودرو در ۳ دولت اخیر/ وقتی پراید هم لاکچری می‌شود

حقوق مدیران باید شفاف شود/ دولت سامانه حقوق و دستمزد را کامل کند

نتایج فوریت های پزشکی در آزمون کاردانی به کارشناسی اعلام شد

بازنگری مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی یک امر ضروری است

تجهیزات تصویربرداری نوری ایران ساخت به خدمت محققان کشور درآمد

تولید ۳۰ داروی جدید زیستی ایرانی

این هم نتیجه نصب کارت‌خوان در مطب پزشکان! +عکس

اتصال بی دردسر به شبکه‌های وای فای با یک تکه چوب!

نتایج فوریت‌های پزشکی در آزمون کاردانی به کارشناسی اعلام شد

افشای کمک چندصد میلیونی کی روش به یک موسسه خیریه در ایران! +عکس

۳ راه برای دانشجو شدن/ تکمیل ظرفیتی که تغییر نام داد

اشک‌های بازیکن استقلال پس از حذف تیم ملی عراق +عکس

این مواد غذایی را خام نخورید

اپلیکیشن واتس آپ در اروپا و آمریکا مختل شد

حدیث «لولاک» نشان از عظمت صدیقه طاهره(س) است

زن عصبانی شوهرش را بخاطر ندادن رمز موبایلش آتش زد +عکس

جدیدترین عکس از بی‌حاشیه ترین بازیگر زن ایران +عکس

توصیه مهم کی‌روش قبل از بازی با چین به بازیکنان +عکس

بازیگر زن سریال پایتخت با گریم باورنکردنی +عکس

شقایق فراهانی در آغوش آقای بازیگر +عکس

اطلاعیه جدید وزیر ارتباطات درباره پیامک‌های تبلیغاتی +عکس

بی‌رحمی عجیب مرد تبر به دست با نزدیکانش +عکس

اولین اسکناس جعل شده در ایران! +عکس

دو مرجع تقلید از پخش اعترافات تلویزیونی انتقاد کردند +عکس

طارق همام مصدوم شد و اشک ریخت +عکس

مجری‌ای که برای اولین بار افتتاحیه جشنواره فیلم فجر را اجرا می‌کند +عکس

خستگی‌های خانم سوپراستاردر نیمه شب +عکس

خانم بازیگر در یک روز از فرش به عرش رسید +عکس

آقای بازیگر و کودک عصبانی +عکس

تیپ متفاوت خانم بازیگر با بلوز و شلوار +عکس

موزه سینما در زمان قاجار +عکس

خانم بازیگر عکس همسرش را منتشر کرد +عکس

آگهی فروش جلیقه نجات هواپیما! +عکس

امام جمعه‌ای که در استخر به منبر رفت! +عکس

ترس زیاد ژاپنی‌ها از شاگردان کی‌روش +عکس

خانم بازیگر: با سر به دیدار رهبری رفتم +عکس

شوخی رئیس مجلس با یک نماینده +عکس

گزینه‌های جانشینی رئیسی در آستان قدس +عکس

داور بازی حساس ایران و چین مشخص شد +عکس

رزمایش قطع اینترنت در کشور برگزار می‌شود +جزئیات

آرایش و ژست‌های عجیب خانم بازیگر +عکس

تازه عروس سینما هم از کی‌روش حمایت کرد +عکس

اولین تصویر از پشت صحنه برنامه جدید احسان علیخانی +عکس

زمان ثبت نام وام‌های دانشجویی/ آغاز ثبت نام وام شهریه از ۲۱ بهمن

خانواده‌هایی که سبد کالا نگرفتند بخوانند

رخداد بزرگ تاریخ ایران، واقعه ولایت عهدی امام رضا(ع) است

نامه یک طلبه درباره رفع توقیف فیلم جنجالی جواد عزتی +عکس

ردپای بزرگ دزد در منزل شخصی بهاره رهنما +عکس

BMW سری ۷ مدل ۲۰۱۹؛ همان قبلی با یک دماغ بزرگتر! +عکس

آخرین وضعیت خاوری از زبان دادستان تهران +عکس

پشت پرده ماجرای صداهای وحشتناک برج میلاد و ترک سازه +عکس

اکبر عبدی راهی بیمارستان شد +عکس

چهره واقعی و پیر نیکی کریمی که سن واقعی او را لو داد +عکس

آمار دانشجویان ایرانی شاغل به تحصیل در آمریکا و کانادا

سهم هر ایرانی یک لیتر بنزین در روز است؟

آخرین وضعیت پرونده عراقچی/ شناسایی‌ اموال مظلومین در تهران و کیش

عکس/ اولین خودرو اسپرت لامبورگینی

رهبر کاتولیک ها از اپلیکیشن دعا خواندن رونمایی کرد

باورتان می‌شود این مرد ویشکا آسایش باشد؟ +عکس

دزدی بزرگ از منزل شخصی بهاره رهنما +عکس

صدا و سیما نیم ساعت به احمدی‌نژاد وقت داد! +عکس

سوتی دوباره بهاره رهنما جنجالی شد! +عکس

وضعیت جسمی بد رضا رویگری در مراسم ترحیم حسین محب اهری +عکس

واکنش سردار سلیمانی به خبر مرگ خاوری +عکس

تکذیب یک شایعه درخصوص بازیگر محبوب سینما

علت اصلی بازداشت مرضیه هاشمی مشخص شد +عکس

اعتراف فوتبالیست معروف: دلم می‌خواهد سر نامزدم را از تنش جدا کنم! +عکس

غیرت تبریزی‌ها از ماجرای «ائل گولی» به جوش آمد! +عکس

توضیح معصومه ابتکار درباره عکس جنجالی‌اش +عکس

اینم سلطان ترامادول! +عکس

پیام کی‌روش درباره حواشی مصاحبه جنجالی‌اش +عکس

واکنش ده‌نمکی به انتشار چالش عکس ۱۰ سال پیش خاوری +عکس

این پرتاب بیرانوند دل همه را برد +عکس

تازه عروس سینما هم از کی‌روش حمایت کرد +عکس

تشکر خاص بیرانوند از سردار آزمون برای تقلب رساندن در مهار پنالتی+عکس

عیدی سال ۹۷ چقدر است؟ +جزئیات

ترس زیاد ژاپنی‌ها از شاگردان کی‌روش +عکس

صف طولانی مردم برای خرید گوشت یخ زده با کارت ملی! +عکس

افتتاح بهشت زهرا تهران همراه با بنزهای صفر کیلومتر +عکس

وقتی با یک قرون می‌شد کباب سلطانی خورد! +عکس

رقص کریس رونالدو برای نامزدش روی تردمیل! +عکس

اعلام زمان و ورزشگاه بازی ایران و چین +عکس

بدل ایرانی مسی در حرم امام رضا (ع) نائب الزیاره مسی! +عکس

باورکردنی نیست اینجا اتوبان تهران - کرج است! +عکس

خودروهای داخلی که هیچگاه به مرحله تولید نرسیدند +عکس

بازتاب جهانی عشق فوتبالیست ایرانی به مادرش +عکس

ترافیک چهار راه استانبول ۷۰ سال قبل! +عکس

اولین عکس از مزار حسین محب اهری +عکس