کد خبر: 20090
ف
گام های مؤثر در تفکر انتقادی
اولین گام در موثر در فرآیند تفکر انتقادی این است که یک متفکر نقاد بین سوال (question) و مسئله (problem) تمایز قائل شود.

به گزارش شبکه علمی ثریا، محمدمهدی حاتمی، مدرس فلسفه علم و منطق در دانشگاه رازی کرمانشاه در یادداشتی به موضوع تفکر انتقادی پرداخته است؛

شش گام مهم در تفکر انتقادی:

۱- پیدا کردن مسئله ی مشکل ساز

۲- جمع آوری اطلاعات مربوط به مسئله

۳- جدا کردن اطلاعات درست از اطلاعات نادرست

۴- جدا کردن اطلاعات مفید از اطلاعات غیر مفید.

۵- تجزیه و تحلیل اطلاعات درست و مفید؛ و ترکیب آن ها به حل مسئله ی مشکل ساز

۶- داوری در قبال نتایج به دست آمده*

تفکر انتقادی چه مواردی را شامل می شود؟

-توانایی ایجاد و رشد تفکر منطقی و مهارت های استدلالی

-توانایی یافتن مفروضات پنهان در نظریه ها و تحلیل ها

-توانایی صدور حکم و قضاوت بر مبنای شواهد در دسترس

-توانایی ایجاد و کاربرد یک مفهوم به منظور حل مسئله و نیز توانایی آزمودن آن مفهوم.

-توانایی تفکیک تاثیر عاطفی یک موضوع از تاثیر منطقی آن یا توانایی تفکیک اغراض از دلایل.

-توانایی به کار گیری اطلاعات در راستای یک هدف مشخص.

-توانایی رها شدن از موقعیت مسئله زا.

-توانایی دیدن و آگاهی یافتن از وضعیت هایتناقض آفرین یک مسئله.

آر. اچ. انیس از پژوهشگران حوزه تفکر انتقادی، سیزده پارامتر را برای تفکر انتقادی بیان می کند:

۱. توانایی بیان واضح و شفاف مسئله

۲. توانایی یافتن و دسته بندی دلایل

 ۳. توانایی یافتن اطلاعات مناسب مسئله

۴. توانایی استفاده از منابع مرتبط و معتبر به منظور حل مسئله

۵. توانایی دیدن همه ی جوانب مسئله

۶. توانایی برجسته سازی نکات اصلی

۷. توانایی ارتباط برقرار کردن بین نکات اصلی

۸. توانایی جستجوی بدیل ها دیگر

۹. داشتن ذهن گشوده نسب به مسائل و راه حل ها

۱۰. تغیر موضع و پذیرش صرفا بر اساس دلایل و شواهد

۱۱. توانایی دیدن مسائل پنهان از دید ظاهری

۱۲. کل نگری پیرامون مسائل و موقعیت ها

۱۳. حساس بودن به دانش و سفسطه ی دیگران

گام های موثر در تفکر انتقادی:

گام نخست: پیدا کردن مسئله مشکل ساز: اولین گام در موثر در فرآیند تفکر انتقادی اینست که یک متفکر نقاد بین سوال (question) و مسئله (problem) تمایز قائل گردد.

سوال(question)، به پرسش های اطلاق می گردد که می توان بر اساس یکی از نظریه های مرسوم علمی به آن پاسخ داد. برای نمونه، وقتی یک فیزیک دان می گوید، اگر جسمی با سرعت ۲ متر بر ثانیه حرکت کند، مکان آن را در لحظه ی ۵ ام حرکت، به دست آورید، به طرح یک سؤال(question) اقدام کرده است. زیرا این سوال بر اساس مکانیک نیوتن قابل پاسخ گویی است.

سؤال ها(questions) عموما دارای ویژگی های زیر هستند:

۱. بر اساس یکی از نظریه های استاندارد علمی، قابل پاسخ گویی هستند. یعنی راه حل آن ها، به چارچوب تئوری های پذیرفته شده وابسته اند.

۲. برای پاسخ گویی به آن ها، به خلاقیت چندانی نیاز نیست.

۳. پاسخ آن ها، صرفا به مهارت های حل سوال، و آشنایی کافی به نظریه ی مربوطه، بستگی دارد.

۴. پاسخ های آن ها، عموما در جهت آموزش نظریه ی مربوطه و یا توسعه های تحقیقی درون نظریه ای مورد استفاده قرار می گیرد.

۵. سوالها، معمولا دارای جواب های قطعی، بسته و محصل است.

۶. سوالها و پاسخ های مربوط به آن ها، کمتر قابل تفسیرهای متفاوت هستند.

۷. در مورد پاسخ های سؤال ها، توافق نسبی در جامعه ی علمی وجود دارد.

۸. دانشمندان برای پاسخ دادن به سؤال ها، کمتر مورد تشویق های مرسوم جامعه ی علمی قرار می گیرند.*

گام های موثر در تفکر انتقادی

مسئله ها (problems) دارای ویژگی های زیر هستند:

-یا بر اساس یکی از نظریه های استاندارد علمی، قابل پاسخ گویی نیستند؛ یا اگر بر اساس آن نظریه ها علی الاصول قابل حل باشند؛ از راه حل های سر راست، سر باز می زنند.

-پاسخ گویی به آنها، نیاز به خلاقیت و استعمال مفروضات و روش های نامتعارف دارد.

-دانش آموخته شده در آکادمی ها، به طور مستقیم در دست یابی به راه حل های مسئله ها(problems)، چندان سازگار نیست.

-راه حل های آن ها یا به یک نظریه ی جدید راه می برند یا یک استثناء در نظریه های پذیرفته شده ی کنونی، محسوب می گردند.

-پاسخ های آنها، گاها چالش برانگیزاند و ممکن است مورد پذیرش اکثر افراد جامعه ی علمی واقع نگردند.

-از پاسخ های آنها، معمولا تفاسیر متفاوتی به دست داده می شود.

-دست یافتن به پاسخ آن ها می تواند تشویق ها و جوایز جوامع علمی را در پی داشته باشد.*

تفکر انتقادی چه مواردی را شامل می شود؟

۱- توانایی ایجاد و رشد تفکر منطقی و مهارت های استدلالی

۲- توانایی یافتن مفروضات پنهان در نظریه ها و تحلیل ها

۳- توانایی صدور حکم و قضاوت بر مبنای شواهد در دسترس

۴.توانایی ایجاد و کاربرد یک مفهوم به منظور حل مسئله و نیز توانایی آزمودن آن مفهوم.

۵. توانایی تفکیک تاثیر عاطفی یک موضوع از تاثیر منطقی آن یا توانایی تفکیک اغراض از دلایل.

۶. توانایی به کار گیری اطلاعات در راستای یک هدف مشخص.

۷.توانایی رها شدن از موقعیت مسئله زا.

۸.توانایی دیدن و آگاهی یافتن از وضعیت های  تناقض آفرین یک مسئله.

یازده سؤالی که بایستی در هنگام نقد یک گزاره یا ادعا و استدلال های مطرح شده برای آن، از خود بپرسیم:

۱- ادعا یا گزاره ی مطرح شده به چه معناست؟

۲- آیا در ادعا یا گزاره ی مطرح شده، ابهامی وجود دارد؟

۳- چه استدلال یا استدلال هایی برای ادعا یا گزاره ی مطرح شده ارائه شده است؟

۴- آیا استدلال های مطرح شده، به قدر کافی ادعای مورد نظر را تقویت می کنند؟

۵- آیا بین استدلال ها و تحلیل های مطرح شده، ناسازگاری دیده می شود؟

۶- آیا ادعا، استدلال و تحلیل مطرح شده، از انسجام کافی برخوردار هستند؟

۷- آیا ادعا و استدلال ها، چیز خاصی را مفروض گرفته اند؟

۸- آیا مفروضات، قابل اعتمادند و استدلال ها، اعتبار دارند؟

۹ ـ آیا بدیل معقولی می توان برای ادعا و استدلال ها یافت؟

۱۰-در چه صورت می توان ادعای مطرح شده را نقض کرد؟

۱۱- نظر دیگر متخصصان راجع به این ادعا چیست؟

گام های موثر در تفکر انتقادی

یک محقق با آگاهی ای که از تفاوت سوال(question) و مسئله(problem) دارد؛ هنگام برخورد با یک پرسش، بایستی دقت کند که با کدامیک از انواع پرسش ها روبروست. آیا پرسش او از نوع سوال هاست یا از نوع مسئله ها.

اگر پرسش او از نوع سوال ها(questions) بود؛ بایستی برای دست یافتن به پاسخ، به یکی از نظریه های استاندارد رجوع کند و با انتخاب مناسب ترین نظریه، به حل سوال خود اقدام کند.

أما اگر پرسش، از نوع سوال ها نبود؛ بلکه یک مسئله(problem) بود؛ بایستی دقت کند که از طریق یکی از نظریه های استاندارد، نمی توان به پاسخ پرسش مورد نظر، دست یافت.

راه حل های یک مسئله (problem) دو دسته اند:

۱. راه حل دائمی

۲.  راه حل موقت

راه حل های دائمی، عمدتا منوط به یافتن نظریه های جدید هستند. و موجب تحول اساسی در دانش مورد نظر می گردند.

اما در راه حل های موقت، با محدود کردن مسئله به شرایط خاص، پاسخ های تقریبی را پیش می کشند که بیشتر جنبه ی عملی دارند.

در هر حال چه با یک سوال روبرو باشیم، چه با یک مسئله، جمع آوری اطلاعات مناسب ناظر سؤال یا مسئله، بسیار حائز اهمیت است. این مطلب، دومین گام دوم در تفکر انتقادی را پیش خواهد کشید.*


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

روان‌شناسی سیاسی منتشر شد

چهل و نهمین «کارگاه فلسفه اخلاق» برگزار می‌شود

متلک سنگین آقای بازیگر به حسن روحانی +عکس

تبریک خاص اشکال خطیبی برای همسرش +عکس

میزان مصدومیت کاپیتان پرسپولیس اعلام شد +جزئیات

ازدواج خطرناک بازیکن رئال مادرید +عکس

جواد خواجوی سلبریتی مشهدی اینستاگرام بازیگر شد +عکس

احتمال استیضاح وزیر صنعت به خاطر گرانی خودرو +جزئیات

بچه لاک پشتی که قلبش خارج از بدن می‌تپد +عکس

فسیل عنکبوت ۱۱۳ میلیون ساله با چشمان درخشان کشف شد

دستکاری دی ان ای برای پاک کردن خاطرات تلخ از مغز

کشف جمجمه انسان ۵۶۰۰ ساله در ساحل رودخانه تایمز

همه باید نسبت به بیانیه رهبر انقلاب احساس مسؤولیت کنند/ هرگز رفتار غیرمسؤولانه اروپا را نمی‌پذیریم

تحولات سریع علم بازنگری در رشته‌های دانشگاهی را الزامی کرده است

اطلاعات کارت‌های اعتباری کاربران دستگاه‌های کارت‌خوان لو رفت!

یک قمر جدید در منظومه شمسی کشف شد

معرفی تنها شاسی‌بلند جگوار؛ حضوری تازه برای برندی قدیمی

فراخوان یازدهمین جشنواره مستقل فیلم کوتاه دانش‌آموزی

بازیکن تیم ملی فوتسال بانوان ایران تهدید شد!+عکس

با ۴۰ میلیون تومان چه خودرویی بخریم؟

توسعه فناوری های دیجیتالی را جدی بگیریم/به نسبت هر ۱۰۰ نفر در کشور ۱۲۹ خط تلفن وجود دارد

خانم بازیگر اولین عکس بدون آرایشش را منتشر کرد +عکس

اعضای هیئت علمی پیام نور به ماموریت آموزشی می روند

جزئیات اولین جلسه محاکمه برادر رئیس جمهور لو رفت +عکس

درس خواندن ۲۸۰۰ دانش‌آموز اُتیسمی

افزایش بهای آب، برق و گاز در سال جدید +جزئیات

برنامه رضا رشیدپور تعطیل شد +عکس

رهاورد ژاپنی ها برای یک آشنای قدیمی؛ نسل جدید تویوتا هایس رونمایی شد

تالیف کتاب «مهارت آموزی» برای دانش‌آموزان اوتیسم

فردا آخرین مهلت دریافت کارت آزمون دکتری/برگزاری آزمون روز جمعه

مشخصات گلکسی اس 10 لو رفت

درآمد چند میلیارد دلاری از تولید ویدیو در یوتیوب و اینستاگرام!

الزام دو وزارتخانه برای ارائه برنامه اشتغال دانشجویان/بررسی نحوه ورود ستاد نقشه به بیانیه رهبری

عضویت در FATF سودی برای کشور ندارد/روحانی از پاسخگویی فرار می‌کند

کسانی که مدعی طلب فکر و حرف جدید هستند بیانیه رهبری را با دقت بخوانند

اگر آیفون نباشد، چه بر سر اپل می‌آید؟

پرداخت کمک مالی با یک استیکر اینستاگرامی!

فردا آخرین مهلت ثبت‌نام کنکور

هزینه عروسی لاکچری بازیکن استقلال +جزئیات

افزایش نجومی شهریه‌های دانشگاه آزاد +جدول

ترافیک مرسولات پستی در سراشیبی کاهش

بازیگر زن سریال پایتخت مدلینگ لباس عروس شد +عکس

امام موسی صدر نگاه کارکردگرایانه به دین داشت/ مدارا با نسل جوان

سوپر اسپرت انگلیسی با تیونینگ آمریکایی؛ عملکرد عجیب مکلارن 600LT هنسی

سایت ثبت گوشی مسافری به زودی بسته می‌‌شود

حذف تدریس مدیران مدارس از سال آینده

این قابلیت را در مرورگر خود فعال کنید

مشمولان طرح اجباری می‌توانند در آزمون ارشد علوم پزشکی شرکت کنند

آقای ترامپ به فریاد ما برس! +عکس

تصویری زیبا از بارش برف در حرم رضوی +عکس

جمعی از اشرار تهران در دوره قاجار +عکس

تصویر دیده نشده از رهبر انقلاب در جبهه +عکس

تیپ جدید همسر آقای بازیگر با رنگ موی بلوند! +عکس

پسته خارجی بخریم، ارزون‌تره! +عکس

پراید هر چی گرون‌تر، فروش بیشتر! +عکس

پروژه کمرنگ‌کردن فردوسی‌پور ادامه دارد +عکس

پاسخ تند طالقانی به سخنان علی مطهری +جزئیات

بازیگرانی که روحانی شدند +عکس

پرسپولیسی ها خون دادند +عکس

اخراج میلیاردی آقای خاص! +عکس

با این همه عیدی چیکار کنیم؟ +عکس

کشف مشروبات الکلی لاکچری با روکش طلا در تهران +عکس

علف‌ها برای رشد، ژن‌های همسایه خود را می‌دزدند

تیپ متفاوت خانم بازیگر روی فرش قرمز +عکس

چرا دلار هر روز گران تر می شود؟ +جزئیات

مدل موی ترامپ و کیم محبوب مردم ویتنام +تصاویر

ظریف: از کریمی و وریا غفوری دلخور نیستم +عکس

علی دایی این تصویر را برای اثبات عمل به قولش منتشر کرد +عکس

آب هم گران می‌شود +جزئیات

برادر رئیس جمهور بعد از دادگاه امروز +عکس

گریم جدید مهدی سلطانی در سریال سیروس مقدم +عکس

تیپ تمام سبز لیلا اوتادی مقابل دوربین‌ها +عکس

دوچرخه سواری و نرمش صبحگاهی شهردار تهران در یک روز+عکس

امام‌ جمعه اهواز پس از بازگشت از انگلیس استعفا داد+عکس

نام‌نویسی بیش از۴۹۹ هزار داوطلب در کنکور۹۸

رعد و برق در فصل تابستان با تغییرات اقلیمی مرتبط است

تصویر دیده نشده از ارسطوی پایتخت و همسرش +عکس

عکس جدید خانم بازیگر افزایش سن او را لو داد +عکس

بازیگر زن ایرانی در ۵۱ سالگی مدل شد! +عکس

هدیه غیرمنتظره لژیونر ایرانی به یک هوادار در لیگ فرانسه +عکس

تصویر یک مرغ منجمد در فضای مجازی جنجالی شد +عکس

اسامی امضاءکنندگان طرح استیضاح روحانی لو رفت +عکس

اینم عاقبت کمک به گداها! +عکس

ماجرای جنجالی درگیری گشت ارشاد در نارمک و شلیک هوایی +عکس

استقبال شگفت‌انگیز از پیش‌فروش ساپیا! +عکس

برادر رئیس جمهور بعد از دادگاه امروز +عکس

علی دایی این تصویر را برای اثبات عمل به قولش منتشر کرد +عکس

واکنش منفی کابران به برنامه آمریکایی احسان علیخانی +عکس

هشدار درباره بارش برف و کولاک زمستانی +جزئیات

پخش تعجب برانگیز کلیپ مایکل جکسون در شبکه سه! +عکس

یک روز معمولی در هند +عکس

واکنش جنجالی علی کریمی به حرف‌های ظریف +عکس

تصویر متفاوت الناز شاکردوست در ساحل استانبول +عکس

اینم مهمون دزدی دربرنامه تلویزیونی! +عکس

پراید هر چی گرون‌تر، فروش بیشتر! +عکس

جزئیات اولین جلسه محاکمه برادر رئیس جمهور لو رفت +عکس

تنبیه مجری جنجالی مسابقه‌ تلویزیونی +عکس

پدر و پسر واقعی سریال لحظه گرگ و میش را می شناسید؟ +عکس

پاسخ دندان شکن تهمینه میلانی به سخنان افخمی +عکس

چرا دلار هر روز گران تر می شود؟ +جزئیات

نوروز امسال منتظر این برنامه محبوب از تلویزیون نباشید +عکس

حرکت جنجالی دژاگه روی بازیکن استقلال +عکس

برف، باران و کاهش دما به زودی در سراسر کشور +جزئیات

تصویری که اشکتان را در می‌آورد +عکس

رامبد جوان و خانواده در پشت صحنه یک تئاتر +عکس

میزان جوایز نقدی برندگان سیمرغ اعلام شد +جزئیات

گوسفندهای بدون پلاک به پارکینگ منتقل شدند! +عکس

الناز شاکردوست در کنار دوستان کوچکش +عکس

تصویر اختصاصی حسن روحانی روی جلد مجله نیوزویک +عکس

تاسف کارگردان جنجالی به حال عده‌ای از سلبریتی‌ها +عکس