کد خبر: 22132
ف
گفت‌وگو با داریوش شهبازی، مولف «تهران‌نامه»
تهرانی بازمانده از مادها و هخامنشیان/ پرسه در دارالخلافه
داریوش شهبازی می‌گوید: از دوره مادها و هخامنشیان آثاری در تهران داریم زیرا تهران، فقط تهران دوره ناصری که مرکز شهر فعلی را در برمی‌گیرد، نیست یا تهران صفوی که خیلی کوچکتر از حصار ناصری است. تهران بزرگ، تمام آبادی‌های قدیم را شامل می‌شود. من از منابع تاریخی مختلف، منابع یا متونی را پیدا کرده و شروع به نوشتن کرده‌ام تا دوره معاصر.
به گزارش شبکه علمی ثریا داریوش شهبازی از سال 1367 درباره تاریخ، فرهنگ، جغرافیا، آداب و رسوم و خلاصه هر آنچه که به تهران مربوط می‌شود، پژوهش کرده است و حاصل این سال‌ها کار، مجموعه‌ای مفصل و نزدیک به بیست جلد کتاب شده که متاسفانه هنوز به مرحله انتشار نرسیده و این امر شدنی نیست مگر با حمایتی مسئولان دولتی و شاید؛ شهرداری تهران. 

با داریوش شهبازی درباره کم و کیف این پروژه گفت و گویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

پژوهش گسترده شما درباره تهران با چه نامی شناخته می‌شود؟
«تهران‌نامه» کتاب بسیار حجیمی است که وسعت یک دانشنامه را دارد منتها چون با برخی از مسائل و چهارچوب‌های دانشنامه‌نگاری تفاوت‌هایی دارد، نامش را «تهران‌نامه» گذاشته‌ام.  در نزدیک  به سی سالی که به پژوهش  این کتاب پرداخته‌ام، به اسامی مختلفی رسیده‌ام. یک زمانی من ستونی در یکی از روزنامه‌های تهران داشتم با نام «پرسه در دارالخلافه». زمانی نامش را «فرهنگ تاریخ تهران» گذاشتم و زمانی «دانشنامه تاریخ و جغرافیای تهران» اما در نهایت نام «تهران‌نامه» را برای آن برگزیدم که شامل تمام این موارد می‌شود.


         آتشکده‌ای از دوره ساسانیان نزدیک کوه آهار

از چه دوره تاریخی به شهر تهران پرداخته‌اید؟
از ابتدای تاریخ این محدوده، از زمان‌های قدیم، از دوره مادها و هخامنشیان آثاری در اینجا داریم. نزدیک کوه آهار و شکرآب، یک پرستشگاه آناهیتا است و حتی از قبل از زمان ساسانیان، پرستش‌گاه‌هایی در اطراف وجود دارد ک به آئین میترائیسم مربوط است. من از منابع تاریخی مختلف، منابع یا متونی را پیدا کرده و شروع به نوشتن کرده‌ام تا دوره معاصر. تهران، فقط تهران دوره ناصری که مرکز شهر فعلی را در برمی‌گیرد، نیست. یا تهران صفوی که خیلی کوچکتر از حصار ناصری است. تهران بزرگ، تمام آبادی‌های قدیم را شامل می‌شود. من به لحاظ جغرافیایی تا نزدیک شهرری، کرج یا دماوند پیش رفتم. بنابراین«دانشنامه تهران» تمام دوره‌های تاریخی را شامل می‌شود و علاوه بر این بر وسعت مکان هم توجه دارد.

تاریخ تهران در صد و اندی سال پیش، به سه دوره تقسیم می‌شود؛ دوره قاجار که مواجهه با مدرنیته است. دوره رضاشاه و محمدرضا شاه که دوره دولت مدرن است و دوره 40 سال اخیر که در دانشنامه با نام انقلاب اسلامی شناخته می‌شود. تهران در دوره قاجار، تغییر و تحولاتی را تجربه کرد که تلگراف، تلفن، سینما، دوچرخه، ماشین، هواپیما و... هر کدام این‌ها پیامدهای خاص خودش را داشت. مثلا ورود ماشین، منجر به خیابان‌کشی شهر شد. پیش از آن، حیوانات و چهارپایان و درشکه و گاری در شهر آمد و شد داشتند. در دوره رضاشاه هم تهران با دولت مدرن مواجه شد. بسیاری از ادارات ما به صورت اصولی شکل پیدا کرد و ارتش نوین تشکیل شد. در دوره انقلاب اسلامی هم با جمعیت زیاد و مهاجرت مواجه شد و خانه‌سازی‌های خیلی وسیع که ناگهان معماری تغییر کرد و رفتار مردم هم عوض شد. تهران نامه تنها مرجعی است که نسبت به حفظ و ضبط فرهنگ تهران قدیم همت گمارده است. شیوه چاپ و گردآوری و تدوین این کتاب هم، یک شیوه متدیک و ارزشمند است.

به لحاظ موضوعی «تهران نامه» شامل چه مواردی می‌شود؟
کلیه جنبه‌های مادی و معنوی شهر تهران راشامل می‌شود؛ باغ‌ها، گورستان‌ها، اشخاص و نامداران، ورود نشانه‌های انقلاب صنعتی، رودها، کوه‌ها، بادها و... و به طور کلی  اطلاعات بسیار وسیعی را شامل می‌شود. علاوه بر این‌ها، اتفاقات سیاسی و اجتماعی را شامل می‌شود؛ انقلاب مشروطه، انقلاب اسلامی، کمیته مجازات و بمباران مجلس و... هم در این کتاب آمده است. علاوه بر این‌ها به آداب زندگی، شامل غذا، لباس، رنگ‌ها، آرایش زنان، رسوم و آئین‌ها، شیوه استحمام، حمام عمومی، آب شرب تهران و... نیز پرداخته‌ام.
 
از چه منابعی برای نوشتن «دانشنامه تهران» استفاده کرده‌اید؟
منابع مورد استفاده برای این کتاب، خیلی متنوع و وسیع است؛ کتب و متون قدیم. بسیاری از موارد را از سفرنامه‌های اروپائیان جمع‌آوری کرده‌ام. چون برای آنها، فرهنگ و زندگی ما عجیب بوده و همه چیز را می‌نوشتند. البته تنها اروپائیان ننوشته‌اند، ژاپنی‌ها و هندی‌ها هم سفرنامه ایران را نوشته‌اند. عثمانی‌ها هم. علاوه بر این‌ها پژوهش‌های افرادی نظیر ستوده و کریمیان و ... هم مورد توجه قرار گرفته است. تک‌‌ نگاری‌هایی هم در این زمینه انجام شده است. علاوه بر این‌ها؛ مطالعات میدانی خود من که ظرف این سی‌سال به خیلی از جاها رفته‌ام و با افراد محلی گفت‌وگو کرده‌ام یا از وجه تسمیه محل‌ها جویا شده‌ام. از این گفت‌وگوها به عنوان تاریخ شفاهی استفاده کرده‌ام. از مهم‌ترین منابع دانشنامه تهران، مطالب میدانی خودم است.

 

کاربرد این دانشنامه چیست؟
«تهران‌نامه» مرجعی است که به درد همه می‌خورد؛ پژوهشگران، معلمان، هنرمندان و سینماگران. مثلا شکل تاریخی لباس‌ها، نحوه غذاخوردن و... که در برخی از آثار سینمایی و تلویزیونی مورد استفاده قرار می‌گیرد. مثلا ما نمی‌دانیم تهرانی‌ها، از کی قاشق و چنگال استفاده کرده‌اند و از کی میز و صندلی به خانه‌ها راه پیدا کرد. ورود میز و صندلی به دوره قاجار برمی‌گردد. البته باید تاریخ دوران باستان را از تاریخ جدید جدا کنیم. در دوران باستان، در جامعه دربار و برخی از طبقات اجتماعی، قاشق و چنگال و لیوان و...استفاده می‌شد. یا این که لباس مردم، آرایش مردان، ظروف و... چگونه بود؟ قراول‌خانه‌ها، سربازخانه و ...به چه نحوی فعالیت می‌کردند؟ غسال‌خانه‌های تهران کجا بود؟ مرده‌ها را چگونه حمل می‌کردند؟

تا پیش از این، یک منبع جامع در این زمینه وجود نداشت. فقط لغت‌نامه دهخدا بود که به برخی از واژه‌ها و نام‌ها توجه داشت. یا علامت‌گذاری محله‌های مختلف تهران یا گسل‌ها و باغ‌ها و... تهران، طی دوره کوتاهی، تمامی آبادی‌های اطراف خود را مانند هیولایی بلعیده و آنها را به محلات پایتخت افزوده است. مثلا کن، پیش از این یک آبادی جدا از تهران بود. در اواخر 1340، شهر تهران، همان خیابان‌های اطراف توپخانه بود. وقتی از شمیران به تهران می‌آمدید، بسیاری از زمین‌های بین راه بیابان بود. و تا قبل از 1350 بسیاری از آبادی‌هایی که اکنون یک محله شده‌اند، از تهران جدا بود. اما این هجوم ویرانگر، هم فرهنگ روستا را تغییر داد و هم فرهنگ شهر را.

خیلی دور نیست که مردگان آبادی‌های اطراف تهران، در گورستان‌های محلی دفن شوند. در حالی که کارشناسان رضاشاه، برای گورستان بهشت زهرا، صد سال عمر پیش‌بینی کرده بودند. اما اکنون بعد از سی سال پر شده است. کما این که فرهنگ شهری هم تغییر کرده است. تهران‌نامه سنت‌ها، شیوه معماری، شیوه زندگی، اعتقادات و دیگر مسایل مربوط به شهر تهران را مثل یک موزه در خودش ضبط کرده است و می‌تواند به سوالاتی که متعلق به تاریخ و جغرافیای شهر تهران است، پاسخ دهد.

پس آیا می‌توان گفت که این کتاب، منبع مردم‌شناسی و تاریخ تهران است؟
مردم‌شناسی را هم در برمی‌گیرد، ولی فقط این نیست.

چرا «تهران‌نامه» تا کنون چاپ نشده است؟
من در دوره‌ای که آقای قالیباف مسئولیت شهرداری تهران را به عهده داشت، با او صحبتی کردم برای چاپ این کتاب. چون شهرداری یا شورای شهر برای انتشار چنین کتابی باید پیش‌قدم شوند. آقای قالیباف هم به معاونت فرهنگی شهرداری دستور انجام این کار را دادند. اما در جلسه معاونت فرهنگی برخوردی که شد چندان در راستای من نبود. امروز هم دیگر آن قدر مشکلات اقتصادی هست که همه می‌گویند شهرداری برای مسائل فرهنگی بودجه ندارد. از طرف دیگر، ناشرین هم قادر به چاپ این کتاب نیستند. باید نهادهای دولتی با حمایت‌های مالی قوی نسبت به انتشار آن اقدام کنند که متاسفانه تا کنون موفق به انجام آن نشده‌ایم.

منبع: ایبنا


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

سلطان جاساز هم دستگیر شد + عکس

به روایت فائزه هاشمی اگر بابا زنده بود

کبوتری که یک میلیون یورو قیمت دارد +عکس

ریزش مرگبار کوه روی خودرو در سوادکوه +عکس

نقشه عجیب زن جوان برای جدایی از نامزد فقیرش!

عکس هوایی از کشتی غرق شده در بندرعباس +عکس

آخرین مهلت ثبت‌نام رشته‌های بدون آزمون کنکور اعلام شد

اشتباه عجیب و غریب علی ضیا روی آنتن زنده

پرویز پرستویی: حکایت عادل فردوسی‌پور مانند استاد شجریان است

آیپدهای جدید اپل رونمایی شد +تصاویر

قدر بهار و فرصت جوانی را بدانید

دانشگاه تهران در «ساعت زمین» خاموش می‌شود

تاسف ساعد سهیلی از کرایه پسته برای سفره هفت‌سین + عکس

یک فروند کشتی در بندر شهید رجایی غرق شد

امکان تکمیل مدارک آزمون تکمیلی تخصصی پزشکی فراهم شد

۱۰ نفر برتر آزمون دستیاری معرفی شدند/ دفترچه در حال ویرایش است

رامبد جوان: می‌خواهم بچه‌داری کنم

واکنش مهناز افشار به حذف عادل فردوسی‌پور از برنامه «۹۰»/ عکس

رونمایی اپل از آی پد ایر و آی پد مینی جدید

نخستین عمل جراحی مغز با اینترنت «۵جی» انجام شد

امتیازات ویژه دانشگاهها برای گذراندن فرصت مطالعاتی در صنعت

جت‌اسکی‌سواری در خیابان‌های قائم‌شهر + عکس

با مصرف خرما باهوش‌ترباشید

ژاپنی‌ها با ایجاد انفجار از عمق یک سیارک نمونه برداری می‌کنند

نوروز نوید می‌دهد همیشه آغازی دوباره ممکن است

چیزی که در ۹۰ حذف شده دیشب قرار بود پخش شود +عکس

شاسی‌بلند جدید مرسدس‌بنز در خیابان‌های تهران +عکس

گرانی وحشتناک تاکسی‌های اینترنتی +عکس

واکنش اینستاگرامی رامبد جوان به حذف عادل فردوسی پور از برنامه نود + عکس

سلطان ترقه هم پیدا شد! +عکس

پست جدید علی کریمی در اینستاگرام + عکس

چهارشنبه‌سوری چی بود، چی شد! +عکس

تیپ دهه شصتی دی‌کاپریو و برد پیت + عکس

۳ سناریوی ساخت ماهواره در دانشگاه امیرکبیر

حداقل دستمزد٣۶.۵درصد افزایش یافت/ سایر سطوح ۱۳درصد+۲۶۱هزار تومان

راه‌های تشخیص روغن سوزی موتور خودرو

دیوارنگاره جدید میدان ولیعصر + عکس

شاسی‌بلند جدید مرسدس‌بنز در ایران + عکس

توضیح احمدی نژاد در مورد عکس جنجالی با علی کریمی

بهنوش بختیاری هم به جمع حامیان فردوسی‌پور پیوست +عکس

واکنش ترامپ به حادثه تروریستی نیوزیلند

توضیحات فردوسی‌پور درباره علت واقعی پخش نشدن ۹۰

شوخی رهبر انقلاب با سن آیت الله جنتی

داعش به پایان خلافت خود اعتراف کرد

عظمت ملت ایران را برای دنیا تبیین کنید/سفارتخانه ها زمینه تبادل علمی و فرهنگی را مهیا کنند

تغییر و تحول در برنامه «نود» از سال آینده/ استفاده از ظرفیت «فردوسی‌پور» در برنامه‌های دیگر

واکنش کاربران توییتر به پایان فردوسی‌پور +تصاویر

ساخت قالیباف؛ ساخت حناچی! +عکس

اشکالات پایان نامه فردوسی پور/ رساله در حد مقطع دکتری نبود

صدا و نوردرمانی راه دیگری برای درمان آلزایمر

برپایی جشنواره بین‌المللی پروژه‌های دانش‌آموزی سینا

سنت‌های کهن، مانع فاصله میان انسان‌ها بود

طلبه‌ها به صورت جهادی پاکبان شدند +عکس

تلاش آرشیو اینترنت برای نجات مطالب گوگل پلاس

کتاب «پرسمان دانش‌آموزی» به چاپ سوم رسید

۳۵ میلیون ایرپاد به فروش رفت

سفرهای فضایی ویروس‌های خاموش را فعال می‌کند

بالن آرزوها خانه میترا حجار را به آتش کشید

۲۰ سال حبس برای وزیر دولت احمدی‌نژاد

معرفی استون مارتین والکری، شاهکار مهندسی انگلیس

دلایل ضعیف بودن ترمز دستی خودرو

گفتگوی مستقیم نخست وزیر نیوزلند با فیس بوک در مورد پخش زنده

مهلت انتخاب محل آزمون دستیاری فوق تخصصی تمدید شد

نتایج آزمون جامع علوم پایه و پیش کارورزی دانشگاه آزاد اعلام شد

شعار سال ۹۸ مرکز مشاوره دانشگاه تهران اعلام شد

فردوسی پور در َتلویزیون ماندنی شد

گوگل هم وارد گوشی‌های تاشو می‌شود

آغاز ثبت‌نام کارشناسی پیوسته و کاردانی ناپیوسته دانشگاه آزاد بر اساس سوابق تحصیلی

آخرین آمار داوطلبان کنکور اعلام شد/علوم تجربی‌ها بیشترین داوطلبان کنکور ۹۸

تشخیص مواد مخدر در کمتر از ۲ ثانیه

پدری که در حادثه نیوزیلند سپر بلای فرزندش شد +عکس

مسافران شمال ببینند؛ مازندران را آب برد +عکس

بازیگران لحظه گرگ و میش با گریم جوانی و میانسالی + عکس

کنایه سنگین طارمی به بعضی افراد +عکس

فروش فوری ۴ مدل خودرو امروز آغاز می‌شود +جدول

برف و کولاک در مسیر مسافران نوروزی +جزئیات

بهار با ابرماه آغاز می‌شود/ درخشش حداکثری ماه

لحظاتی که مردم با دیدن قیمت‌ها شوکه شدند +عکس

کنفرانس الهیات طبیعی و فطری در روشنگری آلمان برگزار می‌شود

آیا علم دینی محقق خواهد شد؟/ مدعای موافقین و منتقدین علم دینی

عیدی جالب صاحبخانه به مستأجر +عکس

روحانی پنکه‌ پیشرفته‌اش را هم به عراق برد! +عکس

مادر مرده‌ای که می‌خواست برق تهران را قطع کند +عکس

احمدی نژاد: مملکتی که با یه صحبت بهم می ریزه بذار بریزه + عکس

هشدار مجری معروف درباره وقوع یک فاجعه+عکس

صف کانادا خیلی شلوغه! +عکس

واریز سود سهام عدالت آغاز شد +جزئیات

آزاده نامداری هم از اجرای گلزار انتقاد کرد

هواپیمای ایرانی در فرودگاه دوحه دچار حادثه شد +عکس

توضیحات فردوسی‌پور درباره علت واقعی پخش نشدن ۹۰

برنامه ماه عسل برای همیشه تمام شد +عکس

قطر در حال خشکاندن خلیج فارس برای افزایش خاکش +عکس

ناگفته‌های فردوسی‌پور از سخت‌ترین سال کاری‌اش +عکس

نوروز ۵۰ سال قبل در تهران قدیم +عکس

مسافران شمال این عکس‌ها را ببینند!

افت ۸۰ درصدی فروش آجیل پس از تحریم خریدش

پراید و سمند ۲ میلیون افتادند؛ جدول نرخ‌ها

جزئیات مسلمان‌کشی گسترده در نیوزیلند +عکس

شغل جناب خان بعد از تعطیل شدن خندوانه

کشف ریل‌ ماشین دودی ناصرالدین شاه در شهرری +عکس

۳ جواد محبوب سینما و تلویزیون در یک قاب + عکس

بهنوش بختیاری هم به جمع حامیان فردوسی‌پور پیوست +عکس

سلطان ترقه هم پیدا شد! +عکس

تصویر قدیمی از رامبد جوان و پژمان بازغی در کنار هم +عکس

کوه‌خواری در گیلان برای ساخت ویلا+عکس

گول تخفیف‌های شب عید رو نخورید! +عکس

زیدان مازیار ناظمی را دور زد! +عکس

همه چیز درباره قاتل استرالیایی حمله نیوزیلند +عکس

۹ خودرو در آبگرفتگی زیرگذر در تبریز گیر کردند +عکس

سریال پرطرفدار قدیمی در نوروز بازپخش می‌شود