کد خبر: 22170
ف
یادداشتی از یحیی یثربی؛
ذهن عامه مردم با اشعریت و عرفان سازگارتر است/ علل شکست خردورزی
شرایط اجتماعی همه کشورها در دوران گذشته و شرایط کشورهای جهان سوم در عصر حاضر با اشعریت همسو و سازگارند.

به گزارش شبکه علمی ثریا، متن زیر بریده ای از کتاب فلسفه مشاء (با اندکی ویرایش) اثر سید یحیی یثربی است که در ادامه می خوانید؛

شاید پاسخ این پرسش(علل شکست خردورزی) آسان نباشد و نتوان همه علل و انگیزه‌های شکست جریان خردورزی و پیروزی جریان خردستیزی را شناخت. اما به هر حال در این میان عوامل زیر بی‌تأثیر نبوده‌اند:

۱ـ اصول و مسائل مبتنی بر عقل و اندیشه، نیازمند ورزش فکری و تدبر و تعمق است که این کار از عموم مردم ساخته نیست. تعداد کسانی که دارای توان استدلال و تعمق هستند، کم است و اکثریت دارای ذهن بسیط و تنبل و غیر ورزیده اند؛ لذا مبلغان و مروجان مکتب‌های عقل‌گرا، در قبولاندن اصول و مسائل خود به افکار عمومی دچار مشکل و دردسرند. اما مکتبهای مبتنی بر نقل و ذوق و احساسات، در ترویج و تبلیغ اصول و مسائل خود برای توده مردم، این مشکل را ندارند. از اینجا است که اشعریتِ مبتنی بر نقل و احساسات دینی و نیز تصوفِ مبتنی بر ذوق و احساس، به آسانی رواج می‌یابند و همه گیر می‌شوند، در حالی که مکتب اعتزال و فلسفه شکست می‌خورند. مخصوصاً در جامعه‌هایی مانند جامعه ما که هنوز هم به جای کتاب خوانی و مطالعه مطالب تحقیقی و تحلیلی، به شنیدن و گوش دادن مطالب خطابی و تخیلی عادت دارند.

۲ـ اعتزال و فلسفه، مستلزم فهم و دانستن هستند و این کار نیازمند پشتکار و استعداد و آموزش جدی است، در حالی که اشعریت مشکل خود را با تکیه بر «نمی‌دانیم» و «مجهول بودن کیفیت» مرتفع ساخته و تصوف نیز نیاز به فهمیدن ندارد، بلکه فقط با تشویق و تحریک، پیش رفته و نیل به معرفت را موقوف رسیدن به کشف می‌داند که «عقل در راه عشق نابیناست».

۳ـ دیدگاه فلاسفه و معتزله بر نوعی اصالت انسان «اومانیسم» استوار می‌باشد، در حالی که اشعریت بر حاکمیت مطلق الهی استوار است. در فلسفه، انسان به عنوان موجودی که باید هر چیز را بفهمد و سپس اثبات نموده یا رد کند، از نوعی اصالت و استقلال برخوردار است. یک فیلسوف می‌خواهد کائنات را در دست داشته باشد. اگر این تسلط عیناً امکان ندارد، علماً و ذهناً باید امکان داشته باشد. حتی خدا را، فیلسوف و قوانین مورد کشف و قبول او، مانند علیت اثبات می‌کنند. علاوه بر اینکه خداوند با قوانین فسلفه اثبات می‌گردد، از نظر خردگرایان، خداوند در تدبیر جهان نیز باید از قوانین و مبانی عقلی پیروی کند؛ از حسن و قبح معتزله گرفته تا علیت فلسفه و لوازم آن از قبیل ضرورت و حتمیت وجود معلول با وجود علت، عدم امکان صدور بیش از یک معلول از یک علت و امثال اینها. 

می‌بینیم که در اینجا نوعی فرمانروایی انسان و قوانین مورد قبول او بر عالم الوهیت مطرح است، در حالی که در اشعریت، خداوند حاکم مطلق است و «فعال ما یشاء» که در مورد کارهایش کسی را حق چون و چرا نیست: «لا یسألُ عَمّا یفعَلُ». 

در عرفان نیز همه تلاش‌ها بر این است که غیر خدا را هیچ و پوچ و عدم‌های هستی‌نما بدانند و بگویند که: «لیس فی الدار غیره دیار»: که یکی هست و هیچ نیست جز او! 

بدیهی است که ذهن عامه و توده مردم با دیدگاه اشعریت و عرفان سازگارتر است. به عنوان نمونه همین فکر و فرهنگ ایرانی خودمان را در نظر بگیرید. دست کم بعد از صفویه در این کشور فرهنگ تشیع حاکم بوده و این فرهنگ با دیدگاه اشعری مخالفت جدی داشته است. با این وصف هنوز افکار عمومی، اشعری است. زیرا که مردم در تبیین و تحلیل هر قضیه‌ای، از جنگ و انقلاب گرفته تا شفای یک بیمار و برد تیم فوتبال! بیش از قوانین علمی و فلسفی به امداد الهی تکیه دارند! بنابراین بقای اشعریت و تصوف را ذهنیت توده مردم پشتیبانی می‌کند؛ زیرا در آن دو، جایی برای گستاخی انسان از طریق چون و چرای فکری در کار خدا یا دخالت عملی در زندگی فردی و اجتماعی خود وجود ندارد؛ اما فلسفه و اعتزال به دلیل آنکه به انسان اصالت بخشیده و توان او را در فهم جهان و تدبیر کارهایش می‌پذیرند، از این نعمت، یعنی حمایت عوام بی‌بهره مانده‌اند!

۴ـ مهم‌تر از همه اینکه دخالت قدرت سیاسی را نباید نادیده گرفت. از آنجا که از طرفی فلسفه و اعتزال و به طور کلی ارزشمند بودن تفکر، چنان که گفتیم مبنای نوعی اومانیسم و اصالت انسان است و از طرف دیگر اشعریت مبنای حاکمیت مطلق خداوند و بی‌اختیاری و بی‌اعتباری انسان می‌باشد، همیشه قدرت حاکم، اشعریت و جبر را به نفع خود دیده است. در نظام جبر، انسان‌ها بی‌اعتبار شده و قدرت و اختیار و اعتبار حکام از اراده خداوند نشأت می‌یابد. در نتیجه از طرفی حکام تقدیس می‌شوند و از طرف دیگر توده مردم تسلیم! که مخالفت با سلطان به منزله مخالفت با اراده و عزم خداوند خواهد بود:

به خواست ایزد کو خسرو جهان باشد

از آنچه ایزد خواهد گریختن نتوان!

بدانکه هر چه خدای جهان پسندیده است

اگر کسی نپسندد از او بود کفران!

۵ـ شرایط اجتماعی همه کشورها در دوران گذشته و شرایط کشورهای جهان سوم در عصر حاضر با اشعریت همسو و سازگارند. عناصر اصلی اشعریت که این مکتب بر آنها استوار است عبارتند از: ندانستن، نتوانستن و بی‌قانونی. در نظام اشعریت هیچ انسانی نمی‌تواند آینده را پیش‌بینی کرده و در تعیین و تغییر آن نقشی داشته باشد. جهان یکسره در قبضه قدرت خداوند است و برای کارهای خداوند، هیچ چارچوبی از علیت (چنانکه در فلسفه است) و یا حسن و قبح (چنانکه در مکتب معتزله است) وجود ندارد و هر چه آن خسرو کند، شیرین کند!


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین مهلت ثبت‌نام رشته‌های بدون آزمون کنکور اعلام شد

اشتباه عجیب و غریب علی ضیا روی آنتن زنده

پرویز پرستویی: حکایت عادل فردوسی‌پور مانند استاد شجریان است

آیپدهای جدید اپل رونمایی شد +تصاویر

قدر بهار و فرصت جوانی را بدانید

دانشگاه تهران در «ساعت زمین» خاموش می‌شود

تاسف ساعد سهیلی از کرایه پسته برای سفره هفت‌سین + عکس

یک فروند کشتی در بندر شهید رجایی غرق شد

امکان تکمیل مدارک آزمون تکمیلی تخصصی پزشکی فراهم شد

۱۰ نفر برتر آزمون دستیاری معرفی شدند/ دفترچه در حال ویرایش است

رامبد جوان: می‌خواهم بچه‌داری کنم

واکنش مهناز افشار به حذف عادل فردوسی‌پور از برنامه «۹۰»/ عکس

رونمایی اپل از آی پد ایر و آی پد مینی جدید

نخستین عمل جراحی مغز با اینترنت «۵جی» انجام شد

امتیازات ویژه دانشگاهها برای گذراندن فرصت مطالعاتی در صنعت

جت‌اسکی‌سواری در خیابان‌های قائم‌شهر + عکس

با مصرف خرما باهوش‌ترباشید

ژاپنی‌ها با ایجاد انفجار از عمق یک سیارک نمونه برداری می‌کنند

نوروز نوید می‌دهد همیشه آغازی دوباره ممکن است

چیزی که در ۹۰ حذف شده دیشب قرار بود پخش شود +عکس

شاسی‌بلند جدید مرسدس‌بنز در خیابان‌های تهران +عکس

گرانی وحشتناک تاکسی‌های اینترنتی +عکس

واکنش اینستاگرامی رامبد جوان به حذف عادل فردوسی پور از برنامه نود + عکس

سلطان ترقه هم پیدا شد! +عکس

پست جدید علی کریمی در اینستاگرام + عکس

چهارشنبه‌سوری چی بود، چی شد! +عکس

تیپ دهه شصتی دی‌کاپریو و برد پیت + عکس

۳ سناریوی ساخت ماهواره در دانشگاه امیرکبیر

حداقل دستمزد٣۶.۵درصد افزایش یافت/ سایر سطوح ۱۳درصد+۲۶۱هزار تومان

راه‌های تشخیص روغن سوزی موتور خودرو

دیوارنگاره جدید میدان ولیعصر + عکس

شاسی‌بلند جدید مرسدس‌بنز در ایران + عکس

توضیح احمدی نژاد در مورد عکس جنجالی با علی کریمی

بهنوش بختیاری هم به جمع حامیان فردوسی‌پور پیوست +عکس

واکنش ترامپ به حادثه تروریستی نیوزیلند

توضیحات فردوسی‌پور درباره علت واقعی پخش نشدن ۹۰

شوخی رهبر انقلاب با سن آیت الله جنتی

داعش به پایان خلافت خود اعتراف کرد

عظمت ملت ایران را برای دنیا تبیین کنید/سفارتخانه ها زمینه تبادل علمی و فرهنگی را مهیا کنند

تغییر و تحول در برنامه «نود» از سال آینده/ استفاده از ظرفیت «فردوسی‌پور» در برنامه‌های دیگر

واکنش کاربران توییتر به پایان فردوسی‌پور +تصاویر

ساخت قالیباف؛ ساخت حناچی! +عکس

اشکالات پایان نامه فردوسی پور/ رساله در حد مقطع دکتری نبود

صدا و نوردرمانی راه دیگری برای درمان آلزایمر

برپایی جشنواره بین‌المللی پروژه‌های دانش‌آموزی سینا

سنت‌های کهن، مانع فاصله میان انسان‌ها بود

طلبه‌ها به صورت جهادی پاکبان شدند +عکس

تلاش آرشیو اینترنت برای نجات مطالب گوگل پلاس

کتاب «پرسمان دانش‌آموزی» به چاپ سوم رسید

۳۵ میلیون ایرپاد به فروش رفت

سفرهای فضایی ویروس‌های خاموش را فعال می‌کند

بالن آرزوها خانه میترا حجار را به آتش کشید

۲۰ سال حبس برای وزیر دولت احمدی‌نژاد

معرفی استون مارتین والکری، شاهکار مهندسی انگلیس

دلایل ضعیف بودن ترمز دستی خودرو

گفتگوی مستقیم نخست وزیر نیوزلند با فیس بوک در مورد پخش زنده

مهلت انتخاب محل آزمون دستیاری فوق تخصصی تمدید شد

نتایج آزمون جامع علوم پایه و پیش کارورزی دانشگاه آزاد اعلام شد

شعار سال ۹۸ مرکز مشاوره دانشگاه تهران اعلام شد

فردوسی پور در َتلویزیون ماندنی شد

گوگل هم وارد گوشی‌های تاشو می‌شود

آغاز ثبت‌نام کارشناسی پیوسته و کاردانی ناپیوسته دانشگاه آزاد بر اساس سوابق تحصیلی

آخرین آمار داوطلبان کنکور اعلام شد/علوم تجربی‌ها بیشترین داوطلبان کنکور ۹۸

تشخیص مواد مخدر در کمتر از ۲ ثانیه

پدری که در حادثه نیوزیلند سپر بلای فرزندش شد +عکس

مسافران شمال ببینند؛ مازندران را آب برد +عکس

بازیگران لحظه گرگ و میش با گریم جوانی و میانسالی + عکس

کنایه سنگین طارمی به بعضی افراد +عکس

فروش فوری ۴ مدل خودرو امروز آغاز می‌شود +جدول

برف و کولاک در مسیر مسافران نوروزی +جزئیات

بهار با ابرماه آغاز می‌شود/ درخشش حداکثری ماه

لحظاتی که مردم با دیدن قیمت‌ها شوکه شدند +عکس

کنفرانس الهیات طبیعی و فطری در روشنگری آلمان برگزار می‌شود

آیا علم دینی محقق خواهد شد؟/ مدعای موافقین و منتقدین علم دینی

قاتل نیوزیلندی به اراضی اشغالی سفر کرده بود

سواد «هواکشی» مدیران شهری ظرف یک سال چند برابر شد/ جان مردم فقط در زمان قالیباف مهم بود؟! +عکس

امشب آخرین نود با اجرای فردوسی‌پور+عکس

این آنتی‌ویروس‌های بی‌خاصیت!

قیمت تبلیغات اینستاگرام افزایش می‌یابد

خلاصه وضعیت ما در سال ۹۷ +عکس

عیدی جالب صاحبخانه به مستأجر +عکس

روحانی پنکه‌ پیشرفته‌اش را هم به عراق برد! +عکس

مادر مرده‌ای که می‌خواست برق تهران را قطع کند +عکس

احمدی نژاد: مملکتی که با یه صحبت بهم می ریزه بذار بریزه + عکس

هشدار مجری معروف درباره وقوع یک فاجعه+عکس

صف کانادا خیلی شلوغه! +عکس

واریز سود سهام عدالت آغاز شد +جزئیات

آزاده نامداری هم از اجرای گلزار انتقاد کرد

هواپیمای ایرانی در فرودگاه دوحه دچار حادثه شد +عکس

برنامه ماه عسل برای همیشه تمام شد +عکس

توضیحات فردوسی‌پور درباره علت واقعی پخش نشدن ۹۰

قطر در حال خشکاندن خلیج فارس برای افزایش خاکش +عکس

ناگفته‌های فردوسی‌پور از سخت‌ترین سال کاری‌اش +عکس

نوروز ۵۰ سال قبل در تهران قدیم +عکس

مسافران شمال این عکس‌ها را ببینند!

افت ۸۰ درصدی فروش آجیل پس از تحریم خریدش

پراید و سمند ۲ میلیون افتادند؛ جدول نرخ‌ها

جزئیات مسلمان‌کشی گسترده در نیوزیلند +عکس

شغل جناب خان بعد از تعطیل شدن خندوانه

کشف ریل‌ ماشین دودی ناصرالدین شاه در شهرری +عکس

۳ جواد محبوب سینما و تلویزیون در یک قاب + عکس

بهنوش بختیاری هم به جمع حامیان فردوسی‌پور پیوست +عکس

تصویر قدیمی از رامبد جوان و پژمان بازغی در کنار هم +عکس

کوه‌خواری در گیلان برای ساخت ویلا+عکس

گول تخفیف‌های شب عید رو نخورید! +عکس

زیدان مازیار ناظمی را دور زد! +عکس

همه چیز درباره قاتل استرالیایی حمله نیوزیلند +عکس

۹ خودرو در آبگرفتگی زیرگذر در تبریز گیر کردند +عکس

سریال پرطرفدار قدیمی در نوروز بازپخش می‌شود

سلطان ترقه هم پیدا شد! +عکس