کد خبر: 24352
ف
گزارشی از سهم ایران در دریای خزر
شایعه از بستر فقدان اطلاعات واقعی استفاده می‌کند و مثل باد در فضای مجازی می‌پیچد و تاثیرات عجیب و غریبی در ذهن مردم می‌گذارد؛ یکی از آنها بحث تقسیم دریای خزر است که به آن پرداخته‌ایم:

سید سجاد طباطبایی*: همزمان با سفر رئیس جمهور و وزیر خارجه کشورمان به قزاقستان برای شرکت در اجلاس کشورهای همسایه دریای خزر، شایعات عجیبی درباره فروش دریای خزر در فضای مجازی منتشر شده است. ماجرا از این قرار است که برخی کاربران بی‌نام و نشان مدعی شدند که هدف از سفر  حجت الاسلام روحانی در اجلاس سران کشورهای حاشیه دریای خزر، امضای رژیمی حقوقی است که بدتر از ترکمانچای است و قرار است با این امضا، ایران سهم ۵۰درصدی خود از دریای خزر را نادیده بگیرند و به روسیه و دیگر کشورها بفروشند! فارغ از اشتباه بودن این ادعا، نگاهی کرده‌ایم به توافق‌هایی که پیش از این بین همسایگان دریای خزر وجود داشته است.

بر مبنای یک اعتقاد عامیانه، عده ای مدعی اند از آنجایی‌که روزگاری دریای خزر محصور بین دو کشور ایران و شوروی بوده است پس سهم ایران نیمی از این دریاست.  در نتیجه فارغ از اینکه بعدا شوروی تجزیه شده و عدد کشورهای ساحلی به ۵ رسیده است، سهم کشور ما ایران، از منابع دریای خزر باید همان ۵۰درصد مورد ادعای آنها باشد و سهم بقیه کشورهای ساحلی، بقیه ۵۰درصد ادعایی است که از شوروی سابق به ارث رسیده و بین ۴ کشور روسیه، آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان تقسیم می‌شود!

البته چنین چیزی نه مبنای حقوق بین الملل دارد و نه مبنای منطقی؛ که اگر داشت و می‌شد که یک کشور به اسناد مرزها ۵۰۰سال پیش خود استناد کند، می‌توانست مدعی منافع جغرافیایی زیادی باشد، مثلا خود ما می‌توانستیم به اسناد پادشاهی‌های قدیم همچون افشاریان استناد کنیم و نیمی از غرب اسیا را از آن خودمان بدانیم.

۳ فرضیه قابل بررسی

 اما در این میان،  یک استثنا وجود دارد و آن هم این فرض است که وضعیت بهره برداری از منابع بحر محصور، قبل از فروپاشی یا تجزیه مشخص شده باشد. این فرض قابل بررسی است.

به تاریخ که رجوع کنیم سه پیمان حقوقی اصلی بین ایران و شوروی وجود دارد که اگر در آن ها اشاره‌ای به سهم مساوی از منابع یا چنین چیزی وجود داشته باشد، ایران می‌تواند به استناد آن مدعی سهم ۵۰درصدی از منابع خزر شود.

پیمان حقوقی اول عهدنامه ترکمنچای است که به موجب آن کشور ایران حتی حق کشتیرانی آزاد با پرچم ایران در دریای خزر را هم از دست داده بود؛ چه برسد به تثبیت حق استفاده از منابع بالسویه!

پیمان حقوقی دوم "عهدنامه منعقده دوستی بین دولتین ایران و شوروی"در سال ۱۹۲۱ هست که در آن صرفا حق کشتیرانی بالسویه در دریای خزر که به موجب ترکمنچای از ما سلب شده بود مجددا بازگردانده می‌شود اما اشاره‌ای به حق انتفاع از منابع نشده و حتی خزر "آب آزاد" محسوب شده که عملا به ضرر ماست.

متن حقوقی سوم "قرارداد بازرگانی و بحرپیمایی بین ایران و شوروی" در سال ۱۹۴۰ است که در آن هم هیچ اشاره‌ای به سهم طرفین از منابع خزر نشده و تنها نکته مثبت آن استفاده از عنوان "دریای ایران-شوروی" در متن قرارداد است که آن هم از نظر حقوقی چیزی را به نفع ما تغییر نمی‌دهد!

فرمول‌هایی برای تقسیم خزر

در حالت عادی بر اساس حقوق بین‌الملل دریاها سهم هر کشور از منابع دریا چیزی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰مایل دریایی است که تقریبا می‌توان گفت که به نفع ایران و روسیه تمام می‌شود. اما در صورت بروز مناقشه سه فرمول برای تقسیم بندی دریا وجود دارد که از این قرار است:

فرمول اول تقسیم دریا بر مبنای طول خط ساحلی، به نفع قزاقستان با بیشترین طول و به ضرر ایران با کمترین طول ساحل است.

فرمول دوم تقسیم بر اساس مساحت کف دریاست که به نفع روسیه با بیشترین مساحت محصور است.

فرمول سوم تقسیم به مساوات که بهترین حالت برای ایران با سهم ۲۰درصدی خواهد بود اما بعید است به علت آنکه خطر ساحلی ایران در بین ۵ کشور کمترین است، محقق شود.

تمام بحث‌ها بر سر رژیم حقوقی دریای خزر بر سر پذیرش یکی از سه فرمول بالا در جریان است که البته ایاران با وجود اینکه طبق دو فرمول اول حدود ۸ تا ۱۳ درصد سهم خواهد داشت و به‌رغم مقاومت شدید کشورهای همسایه (به‌ویژه آذربایجان) تاکنون موفق شده تا در محدوده‌ای حوالی ۱۸درصد با استقرار دکل‌های حفاری و اکتشاف نفت اعمال حاکمیت کند.

حالا باید منتظر ماند و دید، آن تصمیمی تاریخی که نظربایف رئیس‌جمهور قزاقستان چند روز پیش از آن سخن گفته، دقیقا چه چیزی است. آیا منافع ایران روی همان ۱۸ درصد باقی مانده یا بر اساس قواعد حقوق‌بین‌الملل تغییر کرده است؟

   * پژوهشگر روابط بین‌الملل

خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

اعلام زمان و ورزشگاه بازی ایران و چین +عکس

جشن و پایکوبی خیابانی ویتنامی‌ها پس از صعود تیم ملی کشورشان +عکس

مرحوم هاشمی رفسنجانی در لباس قرقیزها +عکس

ترافیک چهار راه استانبول ۷۰ سال قبل! +عکس

لحظه دیدنی سوپر سیو بیرانوند مقابل عمان +عکس

این بازیکن بازی بعدی تیم ملی را از دست داد +عکس

توضیح سایپا درباره قیمت‌های جدید محصولاتش +جدول

خاطره بازی شهاب حسینی با حسین محب اهری +عکس

بلیت‌های نجومی جشنواره فجر در بازار سیاه +عکس

مهران مدیری در پشت صحنه کنسرت بهنام بانی +عکس

تصویر پوتین روی دستمال توالت وزیر دفاع انگلیس جنجالی شد! +عکس

مجری معروف و همسر دومش +عکس

۱۴ میلیون خانوار سبد حمایتی گرفتند/ کسانی که خود را مشمول می‌دانند اعلام کنند

هیات نظارت بر برجام در خصوص ماندن یا خروج از آن تصمیم می‌گیرد

انتخاب برگزیدگان جشنواره فارابی بدون توجه به نگاه‌های سیاسی

کاهش وزن باور نکردنی آقای بازیگر +عکس

بدل ایرانی مسی در حرم امام رضا (ع) نائب الزیاره مسی! +عکس

لطفا این پوسترها را ببینید و به اشتراک بگذارید +عکس

خبر خوب وزیر ارتباطات برای کاربران فضای مجازی +عکس

خانم بازیگر خارج نشین با لباس سنتی ایرانی +عکس

برکناری غیرمنتظره مدیرعامل سایپا +عکس

خانم شیرزاد وقتی کوچک بود! +عکس

زیباترین و جذاب‌ترین زنان پاکستانی معرفی شدند +عکس

عکس خنده دار بازیگر شب‌های برره برای چالش عکس ۱۰۰ سال پیش!

۳ رکورد جالب برای بهرام رادان +عکس

بازشناسی مرزهای ذهنیت و عینیت در علوم انسانی منتشر شد

بهترین شاسی‌بلند‌های ۲۰۱۸ با ۳ ردیف صندلی +عکس

کشف شواهدی از حیات در زیر یخ‌های قطب جنوب

تسخیر علم مهندسی برق و الکترونیک منطقه توسط دانشمندان ایرانی

مدت زمان دقیق روز در زحل مشخص شد

عرضه عمومی نسخه تازه اندروید در سال ۲۰۱۹

آیفون اس ای اپل به قیمت ۲۴۹ دلار دوباره به بازار آمد

جلسه دانشگاه شریف با نیروی انتظامی برای امنیت مسیر تردد دانشجویان

آغاز تکمیل ظرفیت مجدد برای کاردانی های «علمی کاربردی» از فردا

قانون حذف نمره مردودی از معدل کارشناسی ارشد لغو شد

نمی‌توانیم به تعلیم و تربیت بازاری نگاه کنیم/ سهم حاکمیت در آموزش

محاجه‌ای درشهادت حضرت زهرا(س)/حقانیت صدیقه طاهره در منابع اهل سنت

همسر مهدی هاشمی در مراسم ترحیم حسین محب اهری +عکس

ازدواج عجیب پسر ۱۹ ساله با پیرزن ۷۲ ساله! +عکس عروسی

ناراحتی شدید خانم بازیگر از هدیه‌ای که از او پس گرفته شد +عکس

وضعیت جسمی بد رضا رویگری در مراسم ترحیم حسین محب اهری +عکس

خانم بازیگر از فرزند دخترش رونمایی کرد! +عکس

پردرآمدترین شغل‌های دنیا در سال ۲۰۱۹ +عکس

علی پروین: ۲۰ دقیقه اول بازی با عمان باید گل بزنیم!

غیرت تبریزی‌ها از ماجرای «ائل گولی» به جوش آمد! +عکس

نظر جنجالی فائزه هاشمی درباره حجاب +عکس

ترامپ: در مرز مکزیک سجاده نماز پیدا شده است! +عکس

پرجمعیت‌ترین کشور جهان از نمای بالا +عکس

مجری متفاوت هواشناسی در تلویزیون +عکس

همسر مرضیه هاشمی کیست؟ +عکس

اولین عکس از مزار حسین محب اهری +عکس

کرایه دکان و مغازه در تهران چند؟ +جدول

خشم کارگردان معروف از یک برنامه تلویزیونی +عکس

شباهت باورنکردنی دختران فوتبالیست معروف به پدرشان +عکس

خط و نشان اینستاگرامی سیدجلال برای رقبای پرسپولیس +عکس

جواد خیابانی هنوز گریه می‌کند! +عکس

رقص کریس رونالدو برای نامزدش روی تردمیل! +عکس

قیمت جدید تیبا اعلام شد +جدول

جایگاه رئیسی در نشست مجمع تشخیص مصلحت سوژه شد +عکس

پیام کی‌روش درباره حواشی مصاحبه جنجالی‌اش +عکس

تقابل ظریف و احمدی نژاد در جلسه تشخیص مصلحت نظام +عکس

لحظه تیراندازی سارق مسلح در رشت +عکس

دلار ارزان شد +قیمت امروز

ترجمه‌ای که اندیشه‌های کلینی را به نسل امروز و فردا معرفی می‌کند

نخستن جوانه روئیده در ماه یخ زد و مرد!

واکنش سردار سلیمانی به خبر مرگ خاوری +عکس

یک خبر خوب برای کارگران +عکس

دنده مناسب برای پارک کردن خودروهای دستی چیست؟

نگاهی به بدترین وانت‌های ایران، سلاح‌های کشتار جمعی!

قیمت باورنکردنی جت بوئینگ در سال ۱۳۵۳ +عکس

سلفی خانوادگی رامبد جوان و نگار جواهریان با فاطمه معتمدآریا +عکس

آگهی باور نکردنی یک مرسدس بنز در ایران +عکس

توصیه‌هایی برای زندگیِ بدون پلاستیک

لایو حسن آقا میری در باشگاه بدنسازی! +عکس

حلقه‌های زحل خیلی جوانتر از تصور ما هستند

شرایط فرهنگیان متقاضی عضویت در شورای عالی آموزش و پرورش

سطل زباله، امید دانش‌آموزان گرسنه انگلیس

درمان دیابت با تبدیل سلول‌های بنیادی به سلول‌های مولد انسولین

نقص امنیتی مرورگر «کروم» پس از ۳ سال رفع شد

پشتیبانی مایکروسافت از ویندوز ۱۰ موبایل پایان می یابد

باورتان می‌شود این مرد ویشکا آسایش باشد؟ +عکس

صدا و سیما نیم ساعت به احمدی‌نژاد وقت داد! +عکس

واکنش‌ها به ازدواج مجدد همسر شهید حججی +عکس

همسر اول و همسر دوم حسین محب اهری +عکس

وضعیت جسمی بد رضا رویگری در مراسم ترحیم حسین محب اهری +عکس

واکنش سردار سلیمانی به خبر مرگ خاوری +عکس

اوقات خوش فوتبالیست معروف با بچه‌ها و سگ بزرگش +عکس

علت اصلی بازداشت مرضیه هاشمی مشخص شد +عکس

کروکودیل غول پیکر آدمخوار در اندونزی به دام افتاد +عکس

به خاطر این صحنه فیلم رامبد جوان را خانوادگی نبینید! +عکس

تصویری باورنکردنی از کریستیانو رونالدو در عربستان +عکس

غیرت تبریزی‌ها از ماجرای «ائل گولی» به جوش آمد! +عکس

سلطان ترامادول کیست؟ +عکس

پیام کی‌روش درباره حواشی مصاحبه جنجالی‌اش +عکس

این پرتاب بیرانوند دل همه را برد +عکس

پشت پرده غیبت فردوسی پور در تلویزیون چیست؟ +عکس

برنامه کاری شاه در صبح فرار از کشور+عکس

خواننده خارج نشین ایرانی در حال تماشای بازی ایران و عراق +عکس

نقش ماندگاری که محب اهری نتوانست تمامش کند +عکس

بامزه‌ترین تصویر از بازی ایران و عراق +عکس

یک روز معمولی در شیراز+عکس

افتتاح بهشت زهرا تهران همراه با بنزهای صفر کیلومتر +عکس

همه ۲۰ هزار دستگاه ایران خودرو در پیش فروش با قیمت جدید فروخته شد! +عکس

رقص کریس رونالدو برای نامزدش روی تردمیل! +عکس

عکس زیبای سید جواب جواد رضویان با حسین محب اهری

اولین اسکناس دست ساز با تصویر امام خمینی (ره) + عکس

خودروهای داخلی که هیچگاه به مرحله تولید نرسیدند +عکس

کوپن نان در زمان پهلوی+ عکس

قوچان نژاد بالاخره تیم آینده‌اش را انتخاب کرد +عکس

بدل ایرانی مسی در حرم امام رضا (ع) نائب الزیاره مسی! +عکس