کد خبر: 26886
ف
پاسخ شبهاتی در مورد قیام عاشورا؛
آیا امام حسین(ع) از اول به قصد کربلا حرکت کرد؟
مسأله غیب وآگاهی پیشین امام از حوادث کربلا از مسائلی است که در بررسی این واقعه به بروز اختلاف در تحلیلها انجامیده است. آیا امام اگر بر فرض به قصد کربلا حرکت نکرد، آیا هدف ایشان کشته شدن بود؟

به گزارش ثریا، محمد نصیری(رضی)، معاون آموزشی دانشگاه ادیان و مذاهب در یادداشتی به شبهاتی در مورد قیام عاشورا پاسخ داده است؛

برخی از محققان در ارزیابی سیاسی واقعه کربلا، بر این باورند که رفتن امام حسین(ع) به عراق مصلحت نبود، برای آشکار شدن درستی یا نادرستی این سخن باید به پرسشهای زیر پاسخ گفت:

الف ـ آیا جز رفتن به عراق، امکان اقدام دیگری برای امام وجود داشت؟

ب ـ آیا پیش بینی سامان دادن انقلاب علیه یزید و تشکیل حکومت در عراق قابل دفاع است؟

در پاسخ بدین پرسشها توجه به چند نکته سودمند می نماید:

۱- خطر کردن و حرکت در سایه سنگین احتمال ناکامی، بخشی از ماهیت فعالیت‌های سیاسی است. کسانی که برای گرفتن قدرت، با هدف خوب یا بد فعالیت می کنند، همیشه با احتمال‌ها سروکار دارند. در عالم سیاست، حتی موفق‌ترین افراد و مردمی ترین آنها نیز همواره در معرض احتمالات، دشواری‌ها و حتی از دست دادن همه چیز هستند. از این رو نباید گمان کنیم که تنها بایستی با یقین صد در صد حرکت کرد. چنین کاری دور از واقعیات تاریخی و ناشی از ساده اندیشی در ماهیت فعالیتهای سیاسی است.۱

۲- برای امام حسین(ع) تن دادن به کمترین سازش با یزید و هیئت حاکمه‌اش قابل تصور نیست. امام در پی چاره ای است تا خود حاکمیت را به دست گیرد. این طرح قابل تغییر نبود. بنابراین هر پیشنهادی که به نحوی آن را خدشه‌دار سازد، از نظر امام محکوم و غیرقابل پذیرش است.

۳- یزید اجازه نمی داد شخصیتی چون امام حسین(ع) با او بیعت نکند و آسوده به زندگی خود ادامه دهد. او در اندیشه کشتن امام بود.

۴- امید مقاومت در حجاز آن روز وجود نداشت. امام ناگزیر باید ضمن پذیرش این حقیقت، به حفظ حرمت حرم نیز بیندیشد. بدین سبب، در برابر اعتراض ابن عباس فرمود: دو وجب دورتر از مکه کشته شود، بهتر از آن است که یک وجب دورتر کشته شود.

پس تنها عراق می توانست، به عنوان کانون شیعیان، مورد توجه امام قرار گیرد، با اوج گرفتن دعوت کوفیان درصد پیروزی احتمالی افزایش یافت، البته کوفیان پیشتر در دو آزمون زمان امام علی(ع) و امام حسن(ع) ظهوری ناموفق داشتند، ولی آیا امام(ع) باید به سابقه بد کوفیان می نگریست یا وضعیت فعلی آنان؟ افزون بر این اگر امام به عراق نمی رفت، آیا تاریخ نگاران و محققان پرسشهای زیر به عنوان اعتراض، نمی نگاشتند:

۱- چرا به نامه های مردم و ارزیابی مسلم پاسخ مثبت نداد؟

۲- آیا اگر به عراق نمی رفت، پیروز نمی شد؟

۳- چرا اجازه نداد در حجاز به دست عمال یزید کشته شود؟

مسأله آگاهی پیشین امام(ع)

مسأله غیب و آگاهی پیشین امام از حوادث کربلا از مسائلی است که در بررسی این واقعه به بروز اختلاف در تحلیلها انجامیده است. روایاتی که خود جنبه تاریخی نیز دارد به صراحت یا اشاره حماسه کربلا را قبل از وقوع آن پیش گویی کرده است.۲

در اینجا پرسش اساسی این است: آیا امام از اول به قصد کربلا حرکت کرد یا نه؟ اگر بر فرض به قصد کربلا حرکت نکرد، آیا هدفش کشته شدن بود، با آنکه می دانست کشته می شود؟ ۳ و به عبارت دیگر اگر امام پیش از حرکت به سمت عراق از تحقق این رویداد آگاه بود، فرض پیروزی سیاسی، چیرگی بر دشمن و حتی تعقیب هدف سیاسی مشخص و تشکیل حکومت، نادرست می نماید. به سخن دیگر چگونه ممکن است کسی از شهادت خود آگاه باشد و در عین حال هدف سیاسی مشخصی را دنبال کند؟

در پاسخ بدین پرسش، از زوایای مختلف دیدگاه‌هایی ابراز شده است. این دیدگاه‌ها به اختصار عبارت است از:

الف ـ گروهی از اساس آگاهی پیشین را انکار می کنند، در این صورت تحلیل سیاسی مسأله با دشواری خاصی روبرو نمی شود.

ب ـ دسته ای معتقدند امام حسین(ع) به صورت کلی از شهادت خبر داشت، ولی جزئیات زمانی و مکانی آن را نمی دانست. با این فرض نیز می‌توان نوعی هدف سیاسی مشخص را تا قبل از رسیدن به کربلا و تطبیق آن اخبار کلی بر حادثه ای که در شرف انجام است در نظر گرفت، این هدف می تواند تشکیل حکومت باشد.

ج ـ جمعی معتقدند می توان هدف را چنان تعریف کرد که این نوع آگاهی پیشین سازش داشته باشد. اگر هدف چیرگی بر فرمانروا باشد، به نظر می رسد دست کم در ظاهر با تعارض رو به رو می‌شویم، ولی اگر هدف نوعی ایثار برای به راه انداختن یک جنبش انقلابی باشد، شهادت خود یک هدف سیاسی خواهد بود، البته مشکلی که در اینجا وجود دارد آن است که باید این برداشت سیاسی را برداشت حداقل دانست، به عبارت دیگر قیام امام صرفا جنبه انکار وضع موجود دارد، اما در جهت اثبات موقعیت جدید، چیزی را اثبات نمی‌کند و معلوم نیست منطق شهید و هدف عالی شهادت تنها انکار وضع موجود، بدون طرح و تدبیر مطلوب، باشد، آن هم از شخصیتی چون امام حسین(ع).

د ـ براساس دیدگاهی که هدف امام را امر به معروف و نهی از منکر می داند، شامل کردن هدف امر به معروف و نهی از منکر به گرفتن حکومت، نمی‌تواند گریزگاه امنی برای پرسشهای مورد بحث باشد، زیرا در این صورت پرسش آغازین باقی است: با آگاهی از شهادت، چگونه می توان به برپایی حکومت اندیشید؟ بنابراین طرفدار چنین دیدگاهی راهی جز انکار آگاهی پیشین به صورت جزئی ندارد.۴

شهید مطهری که خود از طرفداران نظریه امر به معروف و نهی از منکر است، آگاهی پیشین امام(ع) را در سطحی خاص که به اعتقاد وی سطح معنویت و امامت است، می‌پذیرد و می‌گوید: از نظر تاریخی نمی‌توان اثبات کرد که امام به قصد کربلا و یا با علم به کشته شدن حرکت کرد؛ بلکه از نظر تاریخی که ظواهر قضایا را نقل می کند، امام به طرف کوفه و قصد کوفه حرکت کرد و در اثر برخورد با حُرّ و اجازه ندادن حُرّ که امام از حوزه عراق خارج شود و حاضر نشدن امام که تحت الحفظ حُرّ به کوفه برود. راهی به طرف غرب و چپ جاده پیش گرفتند تا رسیدند به کربلا و در اثر نامه ابن زیاد، در آن محل متوقف شدند و از نظر علم به کشته شدن هم، تاریخ جز مخطور بودن و غیرقابل اطمینان بودن در این سفر را اثبات نمی کند.۵

پذیرش امر به معروف و نهی از منکر به عنوان هدف قیام امام حسین(ع) گام بلندی در جهت این برداشت سیاسی است که کربلا یک قضیه شخصی که تمام ماجرایش در یک آگاهی پیشین یا دستور ویژه برای رفتن به سوی شهادت خاتمه یابد، نیست.

استاد مطهری در نگرانی از برداشت صوفیانه و شخصی از حماسه کربلا و حساسیت و اهتمام به برداشت سیاسی می‌فرماید: یکی از اموری که موجب می‌گردد، داستان کربلا از مسیر خود منحرف گردد و از حیز استفاده و بهره‌برداری عامه مردم خارج شود این است که می‌گویند حرکت سیدالشهدا(ع) معلول دستور خصوصی در خواب یا بیداری به آن حضرت داده شده است. چه در این صورت دیگر نمی توانند او را مقتدا و امام خود در نظیر این عمل قرار دهند و نمی توان برای امام حسین(ع) مکتب قائل شد... . برخی برای اینکه به خیال خودشان مقام امام حسین(ع) را بالا ببرند، می گویند: دستور خصوصی برای مبارزه با شخص یزید و ابن زیاد بوده و در این زمینه از خواب و بیداری هزارها چیز می گویند ... هر اندازه در این زمینه خیال‌بافی بیشتر شود، از جن و ملک و بیداری و دستورهای خصوصی ...، این نهضت را بی‌مصرف‌تر می کند.

... ما شرقی ها مقام را به این می دانیم که گفته شود فلان شخص اهل مکاشفه است، اهل کرامت و معجزه است. جن در تسخیر دارد ... شک نیست که امام حسین(ع) دارای مقام ملکوتی است، اما او دارای مقام جمع الجمعی است، انسان کامل است... .۶

آن شهید والامقام، در بحثی دیگر ضمن خیانت بزرگ دانستن اندیشه کسانی که در صدد مکتب شهادت و جانبازی در راه عقیده و مقابله با ستمگران را به شخص امام حسین(ع) محدود سازند و به شکلی محترمانه دستور خصوصی جلوه دهند، می فرماید: فلسفه امامت و پیشوایی، نمونه بودن و سرمشق بودن است. امام انسان مافوق است نه مافوق انسان و به همین دلیل می تواند سرمشق بشود ... به هر نسبت که ما شخصیتها و حادثه ها را جنبه اعجاز آمیز و مافوق انسانی بدهیم، از مکتب بودن و از رهبر بودن و تکرارپذیر بودن خارج کرده ایم.۷

بدین ترتیب می توان حراست از دین، اتمام حجت با مردمی که نامه‌ها و پیک‌های متعدد فرستادند، تهدیدها و فشارهای حکومت یزید، امر به معروف و نهی از منکر، افشای چهره ضد دینی بنی امیه، ارائه سیمای خلیفه واقعی و امام راستین، تشکیل حکومت دینی، احیای حق، اصلاح امور امت، نجات مردم مسلمان از جهالت و سرگردانی، زدودن بدعتها و اجرای سنت پیامبر(ص) را از علل و انگیزه های قیام امام حسین(ع) برشمرد.

پی نوشتها:

۱- حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، رسول جعفریان، ص ۲۰۱(با اندکی تصرف)

۲- عبرات المصطفین، محمدباقر محمودی، ترجمه حسین ابن سعد، ج ۱، ص ۱۵۴ به بعد؛ تاریخ الطبری، ج ۴، ص ۲۹۱ و انساب الاشراف، ج ۴، ص ۸۲.

۳- حماسه حسینی، ج ۳، ص ۱۸۸.

۴- اقتباس از حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ص ۲۴۲ ـ ۲۴۸.

۵- حماسه حسینی، ج ۳، ص ۱۸۸ـ ۱۸۹.

۶- همان، ص ۸۴ ـ ۸۷(با اندکی تصرف)

۷- همان، ص ۲۹۲(با اندکی تصرف)

خبرگزاری مهر

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

درخواست وزارت‌خارجه برای خرید «۵۲۵ کت و شلوار درجه یک» و ۷۰۰ گلدان رز/ دیپلمات‌های تهران‌نشین چقدر «قهوه گُلد» و «کافی‌میت» مصرف می‌کنند؟! +سند

این دختر با یک دندان بزرگ به دنیا آمد +عکس

ماشین‌های آمریکایی و آلمانی در چهارراه ولیعصر دهه ۴۰ +عکس

ازدواج جنجالی بازیگر زن سینمای ایران با یک دیپلمات +عکس

سخنان عجیب خانم بازیگر درباره مضرات گوشت روی آنتن زنده تلویزیون +عکس

بهرام رادان زمانی که قرتی بود! +عکس

روان‌شناسی سیاسی منتشر شد

چهل و نهمین «کارگاه فلسفه اخلاق» برگزار می‌شود

متلک سنگین آقای بازیگر به حسن روحانی +عکس

تبریک خاص اشکال خطیبی برای همسرش +عکس

میزان مصدومیت کاپیتان پرسپولیس اعلام شد +جزئیات

ازدواج خطرناک بازیکن رئال مادرید +عکس

جواد خواجوی سلبریتی مشهدی اینستاگرام بازیگر شد +عکس

احتمال استیضاح وزیر صنعت به خاطر گرانی خودرو +جزئیات

بچه لاک پشتی که قلبش خارج از بدن می‌تپد +عکس

فسیل عنکبوت ۱۱۳ میلیون ساله با چشمان درخشان کشف شد

دستکاری دی ان ای برای پاک کردن خاطرات تلخ از مغز

کشف جمجمه انسان ۵۶۰۰ ساله در ساحل رودخانه تایمز

همه باید نسبت به بیانیه رهبر انقلاب احساس مسؤولیت کنند/ هرگز رفتار غیرمسؤولانه اروپا را نمی‌پذیریم

تحولات سریع علم بازنگری در رشته‌های دانشگاهی را الزامی کرده است

اطلاعات کارت‌های اعتباری کاربران دستگاه‌های کارت‌خوان لو رفت!

یک قمر جدید در منظومه شمسی کشف شد

معرفی تنها شاسی‌بلند جگوار؛ حضوری تازه برای برندی قدیمی

فراخوان یازدهمین جشنواره مستقل فیلم کوتاه دانش‌آموزی

بازیکن تیم ملی فوتسال بانوان ایران تهدید شد!+عکس

با ۴۰ میلیون تومان چه خودرویی بخریم؟

توسعه فناوری های دیجیتالی را جدی بگیریم/به نسبت هر ۱۰۰ نفر در کشور ۱۲۹ خط تلفن وجود دارد

خانم بازیگر اولین عکس بدون آرایشش را منتشر کرد +عکس

اعضای هیئت علمی پیام نور به ماموریت آموزشی می روند

جزئیات اولین جلسه محاکمه برادر رئیس جمهور لو رفت +عکس

درس خواندن ۲۸۰۰ دانش‌آموز اُتیسمی

افزایش بهای آب، برق و گاز در سال جدید +جزئیات

برنامه رضا رشیدپور تعطیل شد +عکس

رهاورد ژاپنی ها برای یک آشنای قدیمی؛ نسل جدید تویوتا هایس رونمایی شد

تالیف کتاب «مهارت آموزی» برای دانش‌آموزان اوتیسم

فردا آخرین مهلت دریافت کارت آزمون دکتری/برگزاری آزمون روز جمعه

مشخصات گلکسی اس 10 لو رفت

درآمد چند میلیارد دلاری از تولید ویدیو در یوتیوب و اینستاگرام!

الزام دو وزارتخانه برای ارائه برنامه اشتغال دانشجویان/بررسی نحوه ورود ستاد نقشه به بیانیه رهبری

عضویت در FATF سودی برای کشور ندارد/روحانی از پاسخگویی فرار می‌کند

کسانی که مدعی طلب فکر و حرف جدید هستند بیانیه رهبری را با دقت بخوانند

اگر آیفون نباشد، چه بر سر اپل می‌آید؟

پرداخت کمک مالی با یک استیکر اینستاگرامی!

فردا آخرین مهلت ثبت‌نام کنکور

هزینه عروسی لاکچری بازیکن استقلال +جزئیات

افزایش نجومی شهریه‌های دانشگاه آزاد +جدول

ترافیک مرسولات پستی در سراشیبی کاهش

بازیگر زن سریال پایتخت مدلینگ لباس عروس شد +عکس

امام موسی صدر نگاه کارکردگرایانه به دین داشت/ مدارا با نسل جوان

سوپر اسپرت انگلیسی با تیونینگ آمریکایی؛ عملکرد عجیب مکلارن 600LT هنسی

سایت ثبت گوشی مسافری به زودی بسته می‌‌شود

حذف تدریس مدیران مدارس از سال آینده

این قابلیت را در مرورگر خود فعال کنید

مشمولان طرح اجباری می‌توانند در آزمون ارشد علوم پزشکی شرکت کنند

آقای ترامپ به فریاد ما برس! +عکس

تصویری زیبا از بارش برف در حرم رضوی +عکس

جمعی از اشرار تهران در دوره قاجار +عکس

تصویر دیده نشده از رهبر انقلاب در جبهه +عکس

تیپ جدید همسر آقای بازیگر با رنگ موی بلوند! +عکس

پسته خارجی بخریم، ارزون‌تره! +عکس

پراید هر چی گرون‌تر، فروش بیشتر! +عکس

پروژه کمرنگ‌کردن فردوسی‌پور ادامه دارد +عکس

پاسخ تند طالقانی به سخنان علی مطهری +جزئیات

بازیگرانی که روحانی شدند +عکس

پرسپولیسی ها خون دادند +عکس

اخراج میلیاردی آقای خاص! +عکس

با این همه عیدی چیکار کنیم؟ +عکس

کشف مشروبات الکلی لاکچری با روکش طلا در تهران +عکس

علف‌ها برای رشد، ژن‌های همسایه خود را می‌دزدند

تیپ متفاوت خانم بازیگر روی فرش قرمز +عکس

چرا دلار هر روز گران تر می شود؟ +جزئیات

مدل موی ترامپ و کیم محبوب مردم ویتنام +تصاویر

ظریف: از کریمی و وریا غفوری دلخور نیستم +عکس

علی دایی این تصویر را برای اثبات عمل به قولش منتشر کرد +عکس

آب هم گران می‌شود +جزئیات

برادر رئیس جمهور بعد از دادگاه امروز +عکس

گریم جدید مهدی سلطانی در سریال سیروس مقدم +عکس

تیپ تمام سبز لیلا اوتادی مقابل دوربین‌ها +عکس

دوچرخه سواری و نرمش صبحگاهی شهردار تهران در یک روز+عکس

امام‌ جمعه اهواز پس از بازگشت از انگلیس استعفا داد+عکس

تصویر یک مرغ منجمد در فضای مجازی جنجالی شد +عکس

اسامی امضاءکنندگان طرح استیضاح روحانی لو رفت +عکس

اینم عاقبت کمک به گداها! +عکس

ماجرای جنجالی درگیری گشت ارشاد در نارمک و شلیک هوایی +عکس

استقبال شگفت‌انگیز از پیش‌فروش ساپیا! +عکس

برادر رئیس جمهور بعد از دادگاه امروز +عکس

علی دایی این تصویر را برای اثبات عمل به قولش منتشر کرد +عکس

واکنش منفی کابران به برنامه آمریکایی احسان علیخانی +عکس

هشدار درباره بارش برف و کولاک زمستانی +جزئیات

پخش تعجب برانگیز کلیپ مایکل جکسون در شبکه سه! +عکس

یک روز معمولی در هند +عکس

واکنش جنجالی علی کریمی به حرف‌های ظریف +عکس

تصویر متفاوت الناز شاکردوست در ساحل استانبول +عکس

اینم مهمون دزدی دربرنامه تلویزیونی! +عکس

جزئیات اولین جلسه محاکمه برادر رئیس جمهور لو رفت +عکس

پراید هر چی گرون‌تر، فروش بیشتر! +عکس

تنبیه مجری جنجالی مسابقه‌ تلویزیونی +عکس

پدر و پسر واقعی سریال لحظه گرگ و میش را می شناسید؟ +عکس

پاسخ دندان شکن تهمینه میلانی به سخنان افخمی +عکس

چرا دلار هر روز گران تر می شود؟ +جزئیات

نوروز امسال منتظر این برنامه محبوب از تلویزیون نباشید +عکس

حرکت جنجالی دژاگه روی بازیکن استقلال +عکس

برف، باران و کاهش دما به زودی در سراسر کشور +جزئیات

تصویری که اشکتان را در می‌آورد +عکس

رامبد جوان و خانواده در پشت صحنه یک تئاتر +عکس

میزان جوایز نقدی برندگان سیمرغ اعلام شد +جزئیات

گوسفندهای بدون پلاک به پارکینگ منتقل شدند! +عکس

الناز شاکردوست در کنار دوستان کوچکش +عکس

تصویر اختصاصی حسن روحانی روی جلد مجله نیوزویک +عکس

احتمال استیضاح وزیر صنعت به خاطر گرانی خودرو +جزئیات