به گزارش ثریا «کاوشگر اقمار یخی مشتری»(JUICE) متعلق به «آژانس فضایی اروپا»(ESA) به زودی در یک تور اکتشافی جاهطلبانه، از قمرهای مشتری بازدید خواهد کرد اما این ماموریت فقط نگاه کوتاهی را به قمر «اروپا»(Europa) خواهد داشت.
کاوشگر اقمار یخی مشتری که با نیروی کمی زنده میماند و دارای یک پناهگاه هستهای برای محافظت از تجهیزات الکترونیکی خود در برابر تشعشعات است، یک شگفتی حوزه فناوری به شمار میرود اما ممکن است برای مدت طولانی در قمر اروپا دوام نیاورد. اروپا که کوچکترین قمر از چهار قمر اصلی مشتری به شمار میرود، ممکن است محتملترین مکان در منظومه شمسی برای میزبانی حیات فرازمینی در اقیانوس پوشیده از یخ خود باشد اما به گفته ناسا، محیط اطراف این قمر آن قدر خشن است که در بهترین حالت امکان دارد یک فضاپیما را طی چند ماه از بین ببرد.
رفتن به مشتری آسان نیست و هر چه به این غول گازی نزدیکتر میشوید و میخواهید بیشتر در مجاورت آن بمانید، مشکلتر میشود. مشتری پنج برابر دورتر از فاصله خورشید تا زمین و در ناحیه گرگ و میش منظومه شمسی قرار دارد و تنها حدود چهار درصد از نوری را که سیاره ما از خورشید دریافت میکند، به دست میآورد. این بدان معناست که هر فضاپیمایی که قصد دارد به انرژی خورشیدی تکیه کند، باید آرایههای خورشیدی بزرگی داشته باشد. چالشها از اینجا آغاز میشوند.
«جاستین برن»(Justin Byrne)، رئیس برنامههای علمی در شرکت «ایرباس دیفنس اند اسپیس»(Airbus Defence and Space) که سرپرستی ائتلاف ساخت کاوشگر اقمار یخی مشتری را بر عهده دارد، در مصاحبه با اسپیس گفت: میدان مغناطیسی مشتری، ۱۰ هزار برابر قویتر از میدان مغناطیسی زمین است که میتواند بر اندازهگیریهای علمی این کاوشگر تأثیر بگذارد. بدتر از همه این است که این میدان مغناطیسی فوق قوی، ذراتی را که مشتری و نزدیکترین قمر فعال آتشفشانی آن «آیو»(Io) به فضای اطراف سیاره پرتاب میکنند، به دام میاندازد و قدرت آنها را افزایش میدهد. در نتیجه، سطح تشعشعات در نزدیکی سیاره به اندازه سطح تشعشعات در مرکز یک انفجار هستهای است.
قمر اروپا که در فاصله ۶۷۱ هزار کیلومتری به دور مشتری میچرخد، دومین قمر نزدیک مشتری است. سطح تشعشعات اطراف اروپا به اندازه قمر آیو نیست و دانشمندان میدانند دوز تشعشعی که یک جرم طی یک روز در مدار قمر اروپا دریافت میکند، بیش از دو برابر مقدار تشعشعی است که باعث بیماری شدید انسانها میشود. فضاپیما یک انسان نیست اما برن اذعان کرد که چنین سطح تشعشعی، فراتر از آن چیزی است که طراحان معمولا هنگام ساخت فضاپیما در نظر میگیرند.
برن گفت: ما به تشعشعات فضا عادت کردهایم. ماموریتهایی که به دور زمین میچرخند، باید از کمربندهای تشعشعی زمین عبور کنند اما سطح تشعشعات در آنجا به اندازه تشعشعی نیست که یک فضاپیما هنگام نزدیک شدن به مشتری در معرض آن قرار میگیرد.
سطوح بالای تشعشع، خبر بدی برای تجهیزات الکترونیکی و پنلهای خورشیدی است. به گفته برن، هر چه تشعشعات شدیدتر باشند، سیستمهای الکترونیکی و آرایههای خورشیدی زودتر خراب میشوند. به همین دلیل، مأموریت ناسا موسوم به «اروپا کلیپر»(Europa Clipper) مستقیما از مدار قمر اروپا به جستجوی آثار حیات در آن نخواهد پرداخت، بلکه بازدیدهای دورهای کوتاهی را در یک مدار وسیعتر به دور مشتری انجام خواهد داد. به همین دلیل، آژانس فضایی اروپا بزرگترین و تا حدودی دنجترین قمر مشتری موسوم به «گانیمد»(Ganymede) را به عنوان هدف اصلی کاوشگر اقمار یخی مشتری انتخاب کرده است.
برای فرستادن کاوشگر به مدار اروپا چه باید کرد؟
آیا تمام این چالشها به این معنا هستند که داشتن یک فضاپیما در مدار قمر اروپا غیرممکن است؟ برن گفت که مهندسان در حال حاضر در حال بررسی این احتمالات هستند تا در آیندهای دورتر بتوانند یک فرودگر استریل را به قمر اروپا بفرستند.
وی افزود: این چالش در دست بررسی است. تجهیزات الکترونیکی و احتمالا آرایههای خورشیدی بسیار بزرگتر کاوشگر، به حفاظت بیشتری نیاز دارند. این امر به معنای جرم خیلی بیشتر است اما احتمالا میتوانیم این کار را انجام دهیم.
برنامه پرتاب کاوشگر اقمار یخی مشتری نشان میدهد که چنین ماموریتی سالها پس از تکمیل ماموریتهای کاوشگر اقمار یخی مشتری و اروپا کلیپر انجام خواهد شد. این دو ماموریت که جانشین فضاپیمای ناسا موسوم به «جونو»(Juno) میشوند، راه را برای رویارویی نهایی ما با پتانسیل و حیات میکروبی قمر اروپا هموار خواهند کرد.
منبع: خبرگزاری ایسنا