به گزارش ثریا رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر تحول نقش این دانشگاه، مأموریت اصلی آن را "جامعهپردازی" و کمک به "رشد اجتماعی" دانست و از تمرکز صرف بر امور رفاهی در گذشته انتقاد کرد.
دکتر محمدمهدی طهرانچی در نشست معاونان فرهنگی و دانشجویی دانشگاه آزاد اسلامی، با اشاره به سیر تحولی این دانشگاه، اظهار داشت: "در گذشته، دغدغه اصلی معاونان دانشجویی عمدتاً به مدیریت سلف، رستوران و خوابگاه محدود میشد، گویی اتحادیهای از رستورانداران و هتلداران گرد هم آمدهاند. این معاونت عملاً به پشتیبانی امور دانشجویی تقلیل یافته بود."
وی افزود: "با افزودن قید 'فرهنگی' به این معاونت، نقش آن اساساً متحول شده است. معاونان فرهنگی دانشجویی دیگر مدیران امور رفاهی نیستند، بلکه وظیفهای خطیر در نظام تعلیم و تربیت و جامعهپردازی بر عهده دارند."
دانشگاه؛ در خدمت فرد یا جامعه؟
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی به بحث ماهیت فردی یا اجتماعی دانشگاه پرداخت و گفت: "سؤال اساسی این است که آیا دانشگاه برای ارتقای فرد است یا جامعه؟ چگونه میتوان منافع فردی و منافع ملی را به هم گره زد؟"
وی با اشاره به پدیده مهاجرت فارغالتحصیلان دانشگاههای برتر که با هزینه عمومی تحصیل کردهاند، پرسید: "نقش این دانشگاهها در منافع اجتماعی چیست؟ اگر تربیت فردی به گونهای است که منجر به مهاجرت و عدم خدمت به جامعه میشود، بهرهوری اجتماعی این نظام آموزشی کجاست؟ دانشجویان دلیل مهاجرت را نفع و پیشرفت فردی عنوان میکنند؛ سؤال اینجاست که نفع اجتماعی چه میشود؟"
"رشد"؛ مفهوم کلیدی در منفعت اجتماعی
دکتر طهرانچی با استناد به آیات قرآن کریم، مفهوم "رشد" را معادل منفعت اجتماعی دانست و بیان کرد: "در قرآن، 'ضرر و نفع' بیشتر به جنبه فردی اشاره دارد، اما وقتی به جامعه میرسد، از واژه 'رشد' استفاده میشود (سوره جن: قُلْ إِنِّی لَا أَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا). رشد امری اجتماعی، جهتدار و نیازمند هدایت است که در نظام استاد-شاگردی و با تبعیت و باور منتقل میشود."
وی با ذکر داستان حضرت لوط و حضرت موسی و خضر، تأکید کرد: "جامعه رشید، جامعهای است که درست عمل میکند و از انحراف دور میماند. نظام تعلیم و تربیت باید با بالا بردن دانایی و توانایی اجتماع، زمینه رشد آن را فراهم کند. اگر این نظام شکل نگیرد، جامعه دچار انحراف میشود."
نقد نگاه تکبعدی به "نسلهای دانشگاهی"
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه به مفهوم رایج "نسلهای دانشگاهی" (آموزشی، پژوهشی، کارآفرین/فناور، جامعهپرداز و...) پرداخت و نسبت به تقلید صرف و درک نادرست آن هشدار داد.
وی تصریح کرد: "این نسلها یک توالی تاریخی هستند، اما به معنای حذف نسلهای قبلی نیستند. اینکه تصور کنیم چون نسل سوم و چهارم مطرح شده، پس آموزش (نسل اول) یا پژوهش محوری (نسل دوم) بیارزش شده، خطای بزرگی است. حتی در کشورهای پیشرفته، بسیاری از دانشگاهها همچنان ماهیت آموزشی یا پژوهشی دارند."
طهرانچی با بیان اینکه تحول نباید به معنای یکسانسازی باشد، افزود: "در ایران شاید تنها ۲۰ درصد اساتید فعالانه مقاله پژوهشی منتشر میکنند. علوم انسانی ما عمدتاً در نسل اول (آموزشی با پژوهش فردمحور) قرار دارد و این لزوماً ضعف نیست. نمیتوان همه دانشگاهها و همه اساتید را با یک معیار سنجید."
وی تفاوتهای ساختاری، روش تدریس، محوریت (دانشجو یا استاد) و هدفگذاری در نسلهای مختلف دانشگاهی را تشریح کرد و گفت: "دانشگاه نسل اول مدرسهمحور و دانشجومحور است و وفاداری به مکتب استاد اهمیت دارد. نسل دوم دپارتمانمحور و استادمحور با تأکید بر پژوهش تخصصی است. نسل سوم فناور و کارآفرینمحور است و نسل چهارم باید جامعهمحور و فرهنگساز باشد."
لزوم ایجاد سازمانهای متنوع در دانشگاه
دکتر طهرانچی با اشاره به دیدگاه مقام معظم رهبری مبنی بر وظایف سهگانه دانشگاه (تولید علم، تربیت عالم، جهتدهی)، تأکید کرد: "دانشگاه باید سازمانی متکثر باشد و بتواند همزمان به ابعاد آموزشی، پژوهشی، فناورانه و فرهنگی-اجتماعی بپردازد. ما نیازمند تربیت انواع متخصصان هستیم: عالم، پژوهشگر، فناور، کنشگر اجتماعی و مهندس فرهنگی."
وی با مروری بر تاریخچه وزارت علوم که از "وزارت فرهنگ" آغاز شد، گفت: "متأسفانه نقش فرهنگی در ساختارها کمرنگ شد. اکنون باید چهار سازمان متمایز اما مرتبط را در دانشگاه توسعه دهیم: سازمان آموزشمحور، سازمان پژوهشمحور، سازمان فناورمحور و سازمان جامعهپرداز (فرهنگی)."
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در پایان خاطرنشان کرد: "باید از تقلید صرف دست برداریم و با درک عمیق از نیازهای جامعه، دانشگاههایی متنوع و پاسخگو بسازیم که نقش فعالی در ساخت فرهنگ، هویت و رشد اجتماعی ایفا کنند."