به گزارش ثریا کتاب ارزشمند "معاد عرفانی"، که حاصل تلاش پژوهشکده تحقیقات اسلامی است، به کاوش در مباحث بنیادینی چون ماهیت دنیا، سرنوشت انسان در آخرت، ویژگیهای بهشت و دوزخ، عالم برزخ و لحظات احتضار میپردازد. بخشهای برگزیده این کتاب به تدریج تقدیم علاقهمندان به معارف اسلامی خواهد شد.
رابطه دنیا و آخرت: گذرگاهی به سوی ابدیت
یکی از مباحث کلیدی در کتاب "معاد عرفانی"، تبیین رابطه دنیا و آخرت است. انسان، به عنوان اشرف مخلوقات، از جانب خداوند قدرتی یافته که میتواند موجودات دیگر را در جهت منافع خود به کار گیرد، چنانکه قرآن کریم میفرماید: «وَسَخَّرَ لَکُمْ مَّا فِی السَّمَوَاتِ وَمَا فِی الاَْرْضِ جَمِیعا» (جاثیه:۱۳). این جهان هستی و نعمتهای آن، همان چیزی است که از آن به "دنیا" تعبیر میشود.
دنیا: هدف غایی یا ابزاری برای تعالی؟
در مواجهه با دنیا، انسانها دو رویکرد متفاوت دارند. گروهی، دنیا و مظاهر فریبنده آن را هدف اصلی خود قرار داده و تمام هم و غم خویش را صرف دستیابی به آن میکنند. اما گروهی دیگر، دنیا را تنها وسیلهای برای نیل به سعادت و زندگی برتر در سرای آخرت میدانند و برای کسب عمل صالح تلاش میکنند.
امام علی (ع) در این باره میفرمایند: "اَلدُّنْیا دارُ مَمَرٍّ لا دارُ مَقَرٍّ وَالنّاسُ فیها رَجُلانِ: رَجُلٌ باعَ نَفْسَهُ فَاَوْبَقَها وَرَجُلٌ اِبْتاعَ نَفْسَهُ فَاَعْتَقَها". به این معنا که دنیا گذرگاه است نه قرارگاه، و مردم در آن یا خود را به دنیا فروخته و هلاک میکنند، یا خویشتن را از قید دنیاپرستی رهانیده و آزاد میسازند. این نگاه، بر اهمیت رابطه دنیا و آخرت و لزوم آمادگی برای معاد عرفانی تاکید دارد.
دنیا، میدان آزمایش و کسب کمال برای آخرت
دنیا، سرایی ناپایدار است که انسان برای کسب معرفت، کمال و اندوختن توشه آخرت به آن قدم نهاده است. خداوند از طریق آزمونهای گوناگون، انجام عبادات، پرهیز از هواهای نفسانی و تحمل سختیها، انسان را برای حیاتی ابدی و سرشار از خیر و برکت در آخرت پرورش میدهد. این مسیر، همان مسیر معاد عرفانی است که به زندگی جاودان در بهشت یا دوزخ منتهی میشود.
سیره پیامبر اکرم (ص) نیز گواه این مدعاست. ایشان که بر حصیری استراحت میکردند، در پاسخ به پیشنهاد تهیه فرشی بهتر فرمودند: "مرا با دنیا چکار! مَثَل من و دنیا، مَثَل سواری است که در روز گرمی ساعتی زیر سایه درختی بیاساید و شامگاه برود و آن را ترک کند." این تشبیه، ناپایداری دنیا و ضرورت عدم دلبستگی به آن را برای رسیدن به آخرت مطلوب نشان میدهد.
امام سجاد (ع) نیز از حضرت مسیح (ع) نقل میکنند: "اِنَّمَا الدُّنْیا قَنْطَرَةٌ فَاعْبُرُوها وَلا تَعْمُرُوها"؛ یعنی دنیا پلی است، از آن عبور کنید و به آبادانی ظاهری آن دل مبندید. تعابیری چون سرای گذر، تجارتخانه، و دارالموعظه نیز بر این حقیقت تأکید دارند که دنیا ابزاری برای تحصیل عمل صالح و بهرهمندی از آن در سرای ابدی آخرت است.
امیرمؤمنان (ع) در نامهای به شریح قاضی، او را از دلبستگی به دنیا برحذر داشته و خانه دنیوی را به سرایی پر از آفات، مصیبتها و هوسهای سقوطآفرین تشبیه میکنند که درب آن به سوی شیطان باز میشود. این هشدار، عمق نگاه عرفانی به دنیا و اهمیت توجه به آخرت را در مسیر معاد عرفانی روشن میسازد.