به گزارش ثریا در سال ۱۲۹۹ هجری قمری، شهر کاظمین شاهد ولادت سید محمدعلی، مشهور به آیت الله سید صدرالدین صدر بود. ایشان از خاندان جلیل‌القدر صدر، از نوادگان امام موسی کاظم (ع) و خاندانی با سابقه درخشان در مرجعیت شیعه در ایران، عراق و لبنان، در شهر قم رشد یافت. مادر ایشان، بانو صفیه، دختر آیت‌الله سید هادی صدر بود.
دوران کودکی و نوجوانی آیت الله صدر در سامرا، در سایه حضور آیت‌الله میرزا حسن شیرازی، سپری شد. ایشان از همان ابتدا به فراگیری علوم مقدماتی، فقه و اصول پرداخت و سپس برای تکمیل تحصیلات، از محضر اساتید بزرگی چون میرزا حسین نائینی، شیخ حسن کربلایی، آقا ضیاالدین عراقی، حاج‌شیخ عبدالکریم حائری یزدی و سید ابوالحسن اصفهانی در نجف و کربلا بهره برد.
آیت الله سید صدرالدین صدر از حدود سال ۱۳۱۴ تا ۱۳۳۱ قمری در دروس خارج فقه و اصول بزرگانی چون آخوند خراسانی و سید محمد کاظم یزدی شرکت جست. پس از آن، به کربلا بازگشت و در کنار پدر، به تدریس و تألیف آثاری چون «رساله فی الحقوق» و «مختصر تاریخ الاسلام» پرداخت.
هجرت به مشهد و خدمات ماندگار
در سال ۱۳۳۱ قمری، پس از فقدان همسر و فرزندان، آیت الله صدر به ایران و شهر مشهد هجرت کرد. ایشان در مسجد گوهرشاد به اقامه نماز، نشر معارف و ارشاد مردم پرداخت. پس از بازگشتی موقت به عراق و درگذشت پدر، مجدداً برای پنج سال به مشهد بازگشت و با بی‌بی صفیه، دختر آیت‌الله حاج‌آقا حسین قمی (مرجعی که به اقدامات رضاشاه معترض و به عراق تبعید شد و دستگیری‌اش زمینه‌ساز واقعه مسجد گوهرشاد گشت) ازدواج نمود. از خدمات ماندگار آیت الله صدر در مشهد، کمک به نیازمندان در دوران قحطی و تأمین روشنایی برق مسجد گوهرشاد بود.
بازگشت به نجف و سپس قم
در سال ۱۳۴۴ قمری، آیت الله صدر به نجف بازگشت و دو سال از درس آیت‌الله نائینی بهره برد. سپس در ۱۳۴۶ قمری، به دعوت آیت‌الله حاج‌شیخ عبدالکریم حائری یزدی، مؤسس حوزه علمیه قم، به این شهر مهاجرت کرد. ایشان پس از دوره‌ای فعالیت در قم و بازگشتی دیگر به مشهد، نهایتاً در سال ۱۳۱۴ شمسی برای همیشه به قم بازگشت.
زعامت حوزه علمیه قم و نقش "مراجع ثلاث"
پس از رحلت آیت‌الله حائری در ۱۳۱۵ شمسی، آیت الله سید صدرالدین صدر به همراه آیات عظام سید محمد حجت و سید محمدتقی خوانساری، مسئولیت خطیر زعامت حوزه علمیه قم را به عنوان "مراجع ثلاث" بر عهده گرفتند. در دوران حساس حکومت رضاشاه و جنگ جهانی دوم، این سه عالم با تدبیر، حوزه را حفظ و توسعه دادند. آیت الله صدر به دلیل حسن مدیریت و مردم‌داری، محور اصلی اداره حوزه بود.
ایثار و دعوت از آیت الله بروجردی
آیت الله صدر با درک عمیق از جایگاه علمی و مدیریتی آیت الله سید حسین بروجردی، با همراهی علمایی چون امام خمینی، ایشان را برای حضور در قم دعوت نمود. با ورود آیت الله بروجردی در سال ۱۳۲۳ شمسی، آیت الله صدر با بزرگواری تمام، مسئولیت‌ها و حتی محل تدریس و نماز خود را به ایشان واگذار کرد و در پاسخ به گلایه‌ها، آیه «تِلْکَ الدَّارُ الْآخِرَةُ...» را تلاوت نمود.
مرحوم حجت‌الاسلام دکتر صادقی، داماد آیت الله صدر، تأیید می‌کند که ایشان در سال‌های پایانی، اداره حوزه را کاملاً به آیت الله بروجردی سپردند و از مداخلات سیاسی پرهیز داشتند.
آیت الله سید صدرالدین صدر در ۵ دی ۱۳۳۲ شمسی (۱۹ ربیع‌الثانی ۱۳۷۳ قمری) دار فانی را وداع گفت. آیت الله بروجردی بر پیکر ایشان نماز خواند و در حرم حضرت معصومه (س)، کنار مزار آیت الله حائری به خاک سپرده شد. یاد و خاطره این فقیه وارسته و زعیم دلسوز حوزه علمیه قم گرامی باد.
منبع: مهر