به گزارش ثریا مرحوم آیت الله مجتهدی در یکی از جلسات اخلاق خود به تشریح مسیر «از طهارت تا معراج در سایه نماز و اخلاق» پرداختند و نکات مهمی را برای فرهیختگان بیان داشتند. ایشان با اشاره به آیه شریفه «لا یمسه إلا المطهرون»، تاکید کردند که ارتباط با قرآن و اقامه نماز، نیازمند طهارت ظاهری و باطنی است.
به گفته این عالم ربانی، وضو گرفتن تنها به پاکی جسمانی محدود نمیشود، بلکه باید با تمرکز بر پاکسازی روح از آلودگیهای معنوی همراه باشد. آیت الله مجتهدی افزودند: "نگاه نباید به نامحرم آلوده شود، گوش نباید به موسیقی حرام و غیبت عادت کند و زبان نباید به دروغ و سخنان ناروا آغشته گردد." متاسفانه، بسیاری تنها به ظاهر عبادات توجه کرده و از حقیقت طهارت غافلند.
ایشان مثالی در باب اهمیت ظاهر آراسته در نماز زدند: "اگر کارگری مکانیک، با لباس کار آلوده به مسجد بیاید، هرچند نمازش صحیح است، اما از نظر احترام به خانه خدا، شایسته است لباس تمیز بپوشد؛ همانطور که برای مهمانی، بهترین لباس را میپوشیم." این نشاندهنده اهمیت توجه به جزئیات در مسیر طهارت و معراج است.
آیت الله مجتهدی تاکید کردند که طهارت ظاهری کافی نیست و پاکسازی دل از اخلاق رذیله مانند تکبر و گناه، پیششرط اقامه نماز حقیقی است. "تا درون پاک نشود، نماز آثار معنوی مطلوب را نخواهد داشت." دلیل اینکه بسیاری از نمازهای ما نورانیت نمیآورند، این است که حقیقت نماز را آنگونه که شایسته است، اقامه نمیکنیم. نماز و اخلاق صحیح، انسان را به معراج روحانی میرساند، چرا که «الصلاة معراج المؤمن».
ایشان با نقل روایتی درباره ارزش نماز فرمودند که نماز نباید صرفاً برای رفع تکلیف باشد، زیرا چنین نمازی انسان را به معراج نمیبرد. اگر نماز ما حقیقتاً نماز باشد، طبق آیه «إن الصلاة تنهی عن الفحشاء و المنکر»، ما را از گناه بازمیدارد. اما اگر هم نماز بخوانیم و هم گناه کنیم، این نماز صوری و بیاثر است.
آیت الله مجتهدی با استفاده از تمثیل "موشهای انبار گندم" بیان کردند: "اول جان دفع شر موش کن / بعد از آن در جمع گندم کوش کن". این موشها همان صفات رذیله مانند تکبر، حب دنیا، و حسد هستند که تا از دل ریشهکن نشوند، نمازهای ما کارساز نخواهد بود. پاکسازی باطن از این آفات اخلاقی مقدم بر هر عبادتی است.
این استاد اخلاق در ادامه به اهمیت ظرف سالم برای نگهداری اعمال اشاره کردند: "دعا کنید سوراخی در ظرف اعمالتان نباشد. عبادات ما اگر باطن خراب باشد، همچون شیر در ظرف سوراخ است که هدر میرود." اگر انسان حقیقتاً «آدم» شود، نماز او را نورانی خواهد کرد و این نماز و اخلاق است که او را میسازد.
ایشان افزودند: "اگر میخواهی با خدا سخن بگویی، نماز بخوان؛ و اگر میخواهی خدا با تو سخن بگوید، قرآن بخوان." و به آیه «یا أیها الذین آمنوا لا تلهکم أموالکم ولا أولادکم عن ذکر الله» اشاره کرده و در مقابل از مردانی یاد کردند که «رجال لا تلهیهم تجارة ولا بیع عن ذکر الله»؛ مردانی که تجارت و مال، آنها را از یاد خدا غافل نمیکند.
در پایان، آیت الله مجتهدی بار دیگر تاکید کردند که نماز اگر نماز باشد، ما را تعالی داده و تا معراج بالا میبرد. اما اگر آفات اخلاقی در وجود ما باشند، هیچ عبادتی، از جمله نماز، کارساز نخواهد بود. ابتدا باید دل را از این موانع پاک کرد تا اعمال نیک در جان ما ثمره دهند و مسیر طهارت و معراج هموار گردد.