به گزارش ثریا به مناسبت سی و ششمین سالگرد رحلت جانسوز رهبر کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی (ره)، به بازخوانی روایت مرحوم آیتالله محمدرضا مهدوی کنی، از شاگردان برجسته ایشان، میپردازیم. این خاطرات، به ویژه دوران پیش از آغاز نهضت اسلامی و رابطه امام خمینی با مرجعیت وقت، آیتالله بروجردی را روشن میسازد.
آیتالله مهدوی کنی، ابتدای آشنایی خود با حضرت امام خمینی را به مسئله تقلید و راهنمایی ایشان مرتبط میداند. پس از رحلت آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی و مطرح شدن مرجعیت آیتالله بروجردی، که با حمایت نسبی رژیم شاه نیز همراه بود، برخی از جمله استادِ آیتالله مهدوی کنی، به دلیل دخالت حکومت، در ارجاع مقلدین به ایشان تردید داشتند.
در این میان، آیتالله مهدوی کنی که از آیتالله حجت تقلید میکرد، در قم با توصیه طلاب تهرانی مواجه شد که با وجود آیتالله بروجردی، تقلید از دیگری جایز نیست. برای رفع این سرگردانی، به راهنمایی مرحوم مولایی، مسئله را با حاج آقا روحالله (امام خمینی) مطرح کرد. امام خمینی پس از نماز در مدرسه فیضیه، در پاسخ به پرسش ایشان مبنی بر اعلمیت، بدون ذکر مستقیم اعلم، توصیه به تقلید از آیتالله بروجردی کردند.
این نخستین برخورد، سرآغاز ارتباطی عمیقتر شد. آیتالله مهدوی کنی که در آن زمان دروس سطح را میخواند، پس از چند سال به درس خارج فقه و اصول امام خمینی پیوست و حدود ۹ سال، از سال ۱۳۳۱ تا ۱۳۴۰، از محضر ایشان بهرهمند شد. ایشان همزمان در درس خارج مرحوم آیتالله بروجردی نیز شرکت میکردند، که نشان از اهمیت کسب علم از محضر بزرگان حوزه داشت.
مرحوم مهدوی کنی به نکتهای کلیدی در زندگی سیاسی امام خمینی اشاره میکند: با وجود نگارش کتاب "کشف الاسرار" در جوانی که نشان از بینش سیاسی عمیق ایشان داشت، و ارتباط با رجال سیاسی-مذهبی چون آیتالله کاشانی، تا زمان حیات آیتالله بروجردی، فعالیت سیاسی آشکاری از امام دیده نمیشد. این امر حتی در قبال جریان فدائیان اسلام نیز صادق بود؛ امام خمینی موضعگیری علنی له یا علیه آنان نداشتند، چرا که آیتالله بروجردی نظر مساعدی به آن جریان نداشت و امام نیز با مبارزه مسلحانه بدون اذن فقیه جامعالشرایط موافق نبودند.
این احترام به زعامت، در مسائل مدیریتی حوزه نیز مشهود بود. امام خمینی با اینکه ممکن بود انتقاداتی به روش اداره حوزه داشته باشند، هرگز علناً موضعگیری نمیکردند، زیرا حریم زعامت آیتالله بروجردی را لازمالاحترام میدانستند. ایشان نظرات خود را در محدوده درس خویش اعمال میکردند. تحلیل آیتالله مهدوی کنی این است که امام خمینی در دوران زعامت آیتالله بروجردی، بر اساس اعتقاد راسخ خود به ولایت فقیه عمل میکردند و تا زمانی که فقیهی چون ایشان در رأس امور بود، برای خود وظیفهای در دخالت مستقیم در مسائل سیاسی و حوزوی نمیدیدند.
آیتالله مهدوی کنی تأکید میکند که امام خمینی پیش از ۱۵ خرداد و رحلت آیتالله بروجردی، مسائل سیاسی را به صراحت مطرح نمیکردند و بیشتر با کنایه و اشاره سخن میگفتند. ایشان حتی با وجود اختلاف سلیقههایی که با آیتالله بروجردی در مسائلی مانند فدائیان اسلام یا قضایای دکتر مصدق و آیتالله کاشانی داشتند، هرگز این اختلافات را علنی نمیساختند و در پاسخ به انتقادات میفرمودند: "تا وقتی آیتالله بروجردی هست ما در کار ایشان دخالت نمیکنیم و برخلاف نظرشان کاری نمیکنیم."
این رویکرد، درسی بزرگ از امام خمینی برای شاگردانشان بود: حفظ حریم ولایت و مرجعیت و پرهیز از تضعیف آن به دلیل اختلاف سلیقهها. امام خمینی با وجود مقام علمی خود، برای احترام به آیتالله بروجردی، حتی پس از درس خود در مسجد سلماسی، به همراه شاگردان در درس ایشان حاضر میشدند، رفتاری که نشان از عمق احترام و پایبندی ایشان به اصول و جایگاه مرجعیت شیعه بود. این منش، الگویی برای تعامل در درون ساختار روحانیت و حفظ وحدت کلمه محسوب میشود.