به گزارش ثریا حضرت امام خمینی (ره)، شخصیتی چندوجهی و فراتر از یک رهبر سیاسی، حکیمی ژرفاندیش بود که نظریهای فلسفی جامع در باب انسان، با محوریت وحی و عقل ارائه داد. ایشان راه رسیدن به حقیقت را در پیوند شریعت، عقلانیت و طریقت میدانست و با نگاهی نو به شناخت انسان و بهرهگیری از فلسفه صدرایی و عرفان اسلامی، مسیر تعالی او را ترسیم کرد.
در دیدگاه امام خمینی (ره)، که عمیقاً متأثر از فلسفه صدرایی و عرفان اسلامی است، آگاهی انسان به مراتب وجودی خود و تلاش برای رسیدن به کمال، نقشی اساسی دارد. دین اسلام، ابزار اصلی شناخت این مراتب و تربیت انسان کامل معرفی میشود. این تفکر با تلفیق نگاه وحیانی در انسانشناسی، گستره وجودی انسان را از فرش تا عرش و از مرحله طبیعی تا الهی تعریف میکند و به تحول علوم انسانی اسلامی و نظامسازی کمک شایانی مینماید.
مبانی فلسفی و حکمت متعالیه، بهویژه اصالت وجود ملاصدرا، نقطه آغازین تعالی انسان در اندیشههای امام خمینی (ره) است. ایشان وجود انسان را اصیل اما فقیر محض و وابسته به وجود الهی میداند که با حرکت جوهری، در مسیر تعالی یا سقوط گام برمیدارد. فلسفه صدرایی با تأکید بر وجود و حرکت، به انسان کمک میکند تا معانی عمیقتری از زندگی و هدف خود را بشناسد و با توجه به مبدأ وجود، در مسیر خودسازی و اجتماعیسازی قدم بردارد.
عرفان اسلامی، بهویژه تعالیم اهل بیت (ع)، رکن دیگری در شکلگیری شخصیت و عملکرد اجتماعی امام بود. ایشان با بهرهگیری از این عرفان، به بُعد اجتماعی دین و آموزههایی چون محبت و عشق به خدا و انسانها توجه ویژهای داشت. مفهوم "جهاد اکبر" یا مبارزه با نفس، از دیدگاه امام خمینی (ره)، مقدمهای ضروری برای مبارزه با ظلم و فساد در جامعه است. ایشان التزام به شرع را مقدمه طریقت و ریاضت را لازمه آن میدانستند.
عدالت اجتماعی، یکی از محوریترین مفاهیم در مکتب سیاسی امام خمینی (ره) است که با الهام از معارف اسلامی و فلسفه صدرایی بر آن تأکید میورزید. ایشان تحقق عدالت اجتماعی را از اهداف بلند بعثت انبیا و تحقق بعد ظاهری قرآن کریم میدانستند. خدمت به محرومان و مستضعفان در اندیشه امام از ارزش معنوی خاصی برخوردار بود، تا جایی که میفرمودند: "یک موی شما [گودنشینان] بر همه آنها [کاخنشینان] ترجیح دارد."
در نهایت، میتوان گفت فلسفه صدرایی و عرفان اسلامی به عنوان دو رکن اصلی تفکر امام خمینی (ره)، تأثیری بنیادین بر عملکرد اجتماعی ایشان و تأسیس جمهوری اسلامی ایران داشتهاند. این جامعیت علمی و عملی، به ایشان قدرتی بخشید تا حقیقت اسلام را به دور از تحجر و قشرینگری بشناساند و الهامبخش نسلها در مسیر تحقق اهداف انسانی و ایمانی باشد.
منبع: مهر