به گزارش ثریا در همین راستا، سرکار خانم نورالهدی مازارچی، کارشناس مسائل فقهی، در یادداشتی با عنوان «دیه؛ جبران خسارت، نه بهای جان انسان» به تبیین این موضوع پرداخته و تأکید میکند که دیه به هیچ وجه «بهای خون» یا ارزش وجودی انسان نیست.
کرامت یکسان زن و مرد در نگاه الهی
وی با استناد به آیه شریفه «خَلَقَکمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَة» بیان میکند که خداوند زن و مرد را از یک حقیقت آفریده و هیچ تفاوتی در کرامت انسانی و ارزش ذاتی میان آنها قائل نشده است. این اصل، سنگ بنای درک صحیح فلسفه دیه در اسلام و حقوق زن در اسلام است.
فلسفه تفاوت دیه: جبران خسارت اقتصادی
مازارچی توضیح میدهد که دیه در حقیقت ابزاری برای جبران خسارت مادی به خانواده و بازماندگان فرد متوفی است. از آنجا که در نظام حقوقی اسلام، مسئولیت تأمین معیشت خانواده عمدتاً بر عهده مرد قرار داده شده، فقدان او لطمه اقتصادی به مراتب سنگینتری به بنیان خانواده وارد میکند.
بنابراین، دیه بیشتر برای جبران این شکاف اقتصادی طراحی شده و هرگز به معنای پایینتر بودن جایگاه یا ارزش ذاتی زن نیست. این تفاوت، که ریشه در واقعیتهای اجتماعی و اقتصادی عصر تشریع دارد، با هدف حمایت از ساختار خانواده وضع شده است.
اجماع تاریخی فقهی و عدم ارتباط دیه با ارزش انسانی
این کارشناس فقهی به اجماع تاریخی مذاهب بزرگ اهل سنت و شیعه اشاره میکند که بر اساس آن، دیه زن در قتل غیرعمد، نصف دیه مرد است. این اجماع ریشه در سنت و اجتهادات اولیه دارد که با توجه به نقش اقتصادی مردان توجیه میشد.
فقها تصریح میکنند که اگر دیه معیار ارزش انسانی بود، باید دیه مردان عالم و بیسواد یا باتقوا و بیتقوا متفاوت میبود، در حالی که همه مردان آزاد مسلمان دیه یکسان دارند. این خود دلیلی محکم بر این است که دیه صرفاً یک معیار برای جبران خسارت مادی است.
جمعبندی: دیه، معیاری اقتصادی نه ارزشی
در نهایت، تفاوت دیه زن و مرد در فقه اسلامی نه نشانهای از تبعیض جنسیتی، بلکه یک راهکار حقوقی-اقتصادی مبتنی بر شرایط زمان تشریع است. در نگاه اسلام، کرامت و ارزش انسانی زن و مرد کاملاً برابر بوده و این تفاوت صرفاً در حوزه جبران خسارتهای مادی به خانواده معنا پیدا میکند.
منبع: حوزه نت