شبکه علمی ثریا- امروزه انسانها با وجود نزدیکی فیزیکی، از نظر احساسی و قلبی از یکدیگر فاصله گرفتهاند. در این میان، «همدلی» به عنوان پلی برای ارتباط دوباره دلها عمل میکند و زمانی متولد میشود که قلبها صدای تپش یکدیگر را بشنوند و دستها به گرمی فشرده شوند.
آنچه میتواند به تقویت همدلی در روابط اجتماعی کمک کند، ایمان است. ایمان به خدا همچون کوهی استوار، انسان را در برابر اضطراب و تنهایی محافظت میکند. فرد باایمان با درک احساسات دیگران، خود را جای آنها میگذارد و دردشان را درد خود میداند.
همدلی در آموزههای اسلامی جایگاه والایی دارد، چنانکه پیامبر اکرم (ص) مؤمنان را به یک پیکر واحد تشبیه میکنند که اگر عضوی از آن به درد آید، سایر اعضا نیز دچار بیقراری و تب میشوند. این حدیث شریف، اوج اهمیت ارتباط و همبستگی را نشان میدهد.
یکی از راهکارهای کلیدی برای تقویت همدلی، «تکریم» یا گرامی داشتن ارزش وجودی انسانهاست. اسلام برای انسان کرامتی ذاتی قائل است و شناخت این ارزش درونی و بیرونی، بستری برای رشد کمالات و در نتیجه، شکلگیری همدلی پایدار فراهم میآورد.
فروتنی و تواضع نیز از دیگر عوامل مؤثر در افزایش همدلی به شمار میرود. فرد مؤمن به واسطه ایمانش، خود را برتر از دیگران نمیبیند و از تکبر و خودخواهی دوری میکند. این تسلیم در برابر حق، باعث میشود ارتباط او با دیگران صمیمیتر و عمیقتر شود.
محبت و مهربانی، راه دیگری برای تقویت همدلی است که البته نباید تنها به زبان محدود شود، بلکه باید در عمل تجلی یابد. انسان مؤمن با الهام از اوصاف الهی، رحمت و مهربانی پروردگار را در رفتار خود با دیگران آشکار میسازد و سرنوشت دیگران برایش اهمیت پیدا میکند.
تجلی رحمت الهی در وجود مؤمن به جایی میرسد که فضیلت «ایثار» در او شکوفا میشود؛ همانگونه که قرآن کریم میفرماید: «دیگران را بر خودشان مقدّم میدارند هرچند خودشان در فقر و تنگدستی باشند.» (حشر، ۹).
برخلاف تبلیغات منفی، بحرانهای اجتماعی مانند جنگ یا مشکلات اقتصادی، همواره روحیه همدلی مردم ایران را به نمایش گذاشته است. کمکهای مؤمنانه و حتی اهدای طلا و اشیای گرانبها برای یاری رساندن به مسلمانان دیگر مانند مردم غزه، نمونهای از این همدلی ریشهدار در ایمان است.
در مقابل، موانعی چون تکبر، خودخواهی و غرور، همدلی را کمرنگ میکنند. فرد متکبر تنها خود را میبیند و از مهمترین رکن همدلی، یعنی «دیدن دیگران»، غافل میشود. بیتفاوتی نیز قلب را کدر کرده و مانع تابش نور همدلی بر آن میگردد.