به گزارش ثریا هفته دفاع مقدس، یادآور رشادتهای بیشمار ملت ایران در دفاع از خاک میهن است. در این میان، مساجد نقش محوری و بیبدیلی را ایفا کردند و از یک مکان صرفاً عبادی، به پایگاه اصلی پشتیبانی، آموزش و اعزام رزمندگان به جبهه تبدیل شدند. این تحول عظیم و خودجوش، مساجد را به قرارگاههای عملیاتی چندمنظوره بدل ساخت که نقشی حیاتی در پیروزی ملت ایران ایفا کردند.
کانون جذب، تربیت و اعزام نیرو: ۹۷ درصد شهدا از مساجد
مساجد در دوران جنگ، پایگاه اصلی جذب و پرورش جوانان و نوجوانان جهادگر بودند. با فراهم کردن فضایی معنوی و تربیتی، جوانانی را پرورش دادند که برای دفاع از میهن و ارزشهای دینی خود، حاضر به فداکاری بودند. بر اساس تحقیقات، بیش از ۹۷ درصد شهدای دفاع مقدس، از مساجد به جبهه اعزام شدند. این آمار حیرتانگیز، گواهی است بر نقش بیبدیل مسجد به عنوان قرارگاه اصلی نیروی انسانی جبهه. ائمه جماعات و فرماندهان پایگاههای بسیج، با برقراری ارتباط نزدیک با جوانان، آنها را به حضور در جبههها تشویق کرده و با آموزشهای مقدماتی، برای نبرد آماده میساختند.
پشتیبانی لجستیکی و اقتصادی: مساجد، کارگاههای عظیم جهادی
در شرایط تحریمهای اقتصادی شدید، مساجد به هسته اصلی جمعآوری کمکهای مردمی تبدیل شدند. مردم از اقشار مختلف، هر آنچه در توان داشتند را به مساجد میآوردند که شامل مواد غذایی، پوشاک، دارو و حتی نان تازه بود. زنان محله در مساجد دور هم جمع میشدند و فعالیتهایی مانند پخت نان، دوخت لباس و بستهبندی اقلام را انجام میدادند. این اقدامات، علاوه بر تأمین نیازهای جبهه، احساس همدلی و همبستگی عمومی را تقویت میکرد. مسجد در این دوره به یک کارگاه عظیم جهادی تبدیل شده بود.
ترویج فرهنگ ایثار و امنیت پشت جبهه
مساجد در دفاع مقدس، نقش فرهنگی مهمی را نیز بر عهده داشتند. محافل و جلسات قرآن و ادعیه در مساجد برگزار میشد و فضای فرهنگی پشت جبهه را بر اساس شرایط انقلاب و جنگ مدیریت میکرد. همچنین، یکی از کارکردهای مهم مساجد، تأمین امنیت پشت جبههها در برابر گروهکها و منافقین بود. پایگاههای مقاومت و گشتهای مردمی در مساجد، امنیت محلات را بر عهده گرفته بودند. حل مشکلات نیازمندان، ایجاد صلح و سازش، قرضالحسنه و حمایتهای مالی از مستمندان نیز از جمله کارکردهای اجتماعی مسجد در این دوران بود.
مسجد جامع خرمشهر؛ نماد مقاومت پایدار
هیچچیز به اندازه داستان مسجد جامع خرمشهر، نقش مساجد در دوران جنگ را آشکار نمیکند. این مسجد در روزهای نخست جنگ تحمیلی، با مقاومت سی و چند روزه مدافعان خرمشهر، به نمادی از پایداری و مقاومت تبدیل شد. در محاصره نیروهای متجاوز عراقی، مسجد جامع خرمشهر به قرارگاه اصلی مدافعان شهر تبدیل شد. این مکان، نه تنها سنگر، بلکه مرکز عملیات، درمان و پشتیبانی بود. مدافعان شهر در آن جمع میشدند، زخمیها مداوا و آذوقه توزیع میشد. خطوط پدافندی نیز به سمت مسجد جامع ختم میشد، چرا که تا وقتی این مسجد پابرجا بود، مقاومت ادامه داشت.
احیای نقش مساجد در توسعه محلهمحور
تجربه موفق مساجد در دوران دفاع مقدس نشان میدهد که این نهاد، پتانسیل تبدیل شدن به هستهی اصلی توسعهی اجتماعی و فرهنگی محلات را دارد. با توجه به رویکرد محلهمحوری مطرح شده توسط مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، احیای نقش محوری مساجد میتواند راهگشای بسیاری از مشکلات اجتماعی باشد. برای این امر، باید تحولاتی در ساختار و عملکرد مساجد ایجاد شود. امام جماعت باید به یک رهبر اجتماعی و مدیر محلی تبدیل شود. با تشکیل کارگروههای تخصصی در حوزههای اشتغالزایی، بهداشت و آموزش، مردم را در اداره امور محله مشارکت داد. مساجد میتوانند با ایجاد صندوقهای قرضالحسنه و حمایت از مشاغل خانگی، به تقویت اقتصاد محله کمک کنند. با پیادهسازی این راهکارها، مساجد میتوانند دوباره به قلب تپندهی محلات تبدیل شوند و همان نقش محوری را که در دوران دفاع مقدس داشتند، در مسیر توسعهی پایدار کشور ایفا کنند.
منبع: مهر