به گزارش ثریا ماه میهمانی خدا فرصتی بینظیر برای بازسازی درونی و تمرین اخلاق است. در پرونده «درس اخلاق در ماه مبارک رمضان» با محوریت خودسازی، کنترل نفس و درسهای عملی اخلاق را با بیان آیت الله سیدرحیم توکل، استاد اخلاق حوزه علمیه و کارشناس اخلاق، میهمان سفرهای افطار شما روزهداران خواهیم بود.
جلسه چهارم
وقتی بناست به افرادی عزت داده شود یا افرادی دچار ذلت گردند، بخش عمده این فرآیند در بوتهی امتحان تحقق پیدا میکند.
از انسان امتحان گرفته میشود و نتیجه این امتحان، معیار آن است که آیا باید با او با عزت برخورد شود یا با ذلت. ازاینرو، خودِ امتحان یکی از سنتهای قطعی الهی است.
در جریان امتحانات، باطنها آشکار میشود؛ زیرا «فی تَقلُّبِ الأحْوالِ عُلِمَ جواهِرُ الرِّجالِ» و در فراز و فرودها، حقیقت درونی انسانها نمایان میگردد.
در شرایط عادی، زمانی که بدن انسان سالم است، جیبها پر از پول است، سفرهها رنگین است و فضا، فضای صلح و آرامش است، مشکل خاصی بروز نمیکند و باطنها چندان آشکار نمیشود.
در چنین وضعیتی، بسیاری از رفتارها ظاهری است و امکان تشخیص حقیقت درونی افراد دشوار است. اما هنگامی که اوضاع دگرگون میشود، بدن سالم به بیماری مبتلا میگردد، پولها دیگر فراوان نیست، سفرهها رنگ و رونق سابق را ندارد و زبان صلح به فضای درگیری و فشار تبدیل میشود، در اینجاست که مشخص میشود چه کسی مرد میدان است و چه کسی کم میآورد. در امتحانات است که باطنها خود را نشان میدهند.
در روایات نیز آمده است که دوستان خود را در سفر بشناسید؛ زیرا در وطن، افراد چندان شناخته نمیشوند. اگر گرسنه شوند، به خانه میروند و غذا میخورند؛ اگر خسته شوند، به منزل بازمیگردند و استراحت میکنند؛ میدان برای رفع مشکلات باز است.
اما در سفر، خانهای در کار نیست، غذا همیشه آماده نیست و شرایط دشوارتر است. در چنین فضایی مشخص میشود چه کسی صبور است و چه کسی صبر ندارد، چه کسی طاقت بالایی دارد و چه کسی ضعیف است. ازاینرو تأکید شده است که دوستان را در مسافرتها بشناسید.
بنابراین، امتحان سنت الهی است و همه انسانها ناگزیر از امتحان شدن هستند. قرآن کریم میفرماید: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ»؛ آیا گمان کردهاید صرف اینکه چند عمل عبادی انجام دهید، اهل بهشت خواهید شد؟
«وَلَمَّا یَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِینَ جَاهَدُوا مِنْکُمْ وَیَعْلَمَ الصَّابِرِینَ»؛ هنوز مجاهدان از غیرمجاهدان و صابران از غیرصابران شناخته نشدهاند. امتحان لازم است تا درون انسانها آشکار شود.
در روایات مربوط به دوران غیبت امام زمان عجلالله تعالی فرجهالشریف نیز آمده است «لَتُبَلْبَلُنَّ بَلْبَلَةً وَ لَتُغَرْبَلُنَّ غَرْبَلَةً» که مردم به شدت مورد غربال قرار میگیرند؛ غربال پشت غربال و امتحان پس از امتحان، تا آنچه در درون جان انسانهاست آشکار گردد.
اگر در درون کسی شقاوت باشد، ظاهر میشود و اگر سعادت درونی داشته باشد، آن نیز آشکار میگردد. امتحانات سختی پیش میآید تا مشخص شود چه کسی حقیقتاً با اهلبیت علیهمالسلام است و چه کسی تنها به شعار بسنده کرده است؛ زیرا به شعار، هیچ اعتنایی نمیشود.
در سوره عنکبوت، آیه دوم، آمده است: «أحَسِبَ النَّاسُ أنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لا یُفْتَنُونَ»؛ آیا مردم گمان کردهاند که همینکه گفتند ایمان آوردیم، رها میشوند و مورد امتحان قرار نمیگیرند؟
«فَلَیَعلَمَنَّ ٱللَّهُ ٱلَّذِینَ صَدَقُواْ وَلَیَعۡلَمَنَّ ٱلۡکَٰذِبِینَ» امتحانات الهی برای این است که صادقان از کاذبان مشخص شوند؛ کسانی که به آنچه میگویند عمل میکنند از کسانی که تنها ادعا دارند جدا گردند. همانگونه که امتهای پیشین امتحان شدند و صادقان از کاذبان شناخته شدند، در این امت نیز چنین خواهد بود.
«فَلَیَعلَمَنَّ»؛ بدانید حتما و حتما شما رو امتحان میکنیم!
این امتحانات برای آن است که حقیقت افراد آشکار شود؛ هم برای خودشان و هم برای اطرافیانشان، تا معلوم گردد هر کس در چه جایگاهی قرار دارد.
بر این اساس، دنیا هم «دارِ عمل» است، هم «دارِ عزت و ذلت»، هم «دارِ امتحان» و هم محل آشکار شدن باطنهای انسانها.