به گزارش ثریا بیست و پنج ذی القعده روز دحوالارض است و به این مناسبت به انتشار نکاتی پیرامون این روز خواهیم پرداخت.
دحوالارض یعنی چی؟
«دَحو» به معنای گسترش است و بعضی نیز آن را به معنای تکان دادن چیزی از محلِ اصلی تفسیر کرده اند.
«دحو الارض» به معنای «گسترش زمین» است . بر اساس آیات قرآن، در آغاز خلقت تمام سطح کره زمین را آب فرا گرفته بود و خشکی وجود نداشت . خداوند در سوره نازعات آیه ۳۰ میفرماید: «وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَٰلِکَ دَحَاهَا»؛ یعنی زمین را پس از آن گسترش داد.
مکان دحوالارض کجا بود؟
طبق روایات معتبر شیعه، نخستین نقطهای که از زیر آب سر بیرون آورد و به خشکی تبدیل شد، محل خانه کعبه بود و سپس سایر خشکیها از همان نقطه گسترش یافتند. روز بیست و پنجم ماه ذیالقعده به عنوان «روز دحو الارض» شناخته میشود.
روایات در مورد فضیلت دحوالارض
امام رضا علیه السلام: فی یومِ خَمسَةٍ وَعِشرینَ مِن ذی القَعدَةِ ، فَقالَ : صوموا ؛ فإِنّی أصبَحتُ صائِماً . قُلنا : جُعِلنا فِداکَ ، أیُّ یومٍ هُوَ؟ فقالَ : یومٌ نُشِرَت فیهِ الرَّحمَةُ ، ودُحیَت فیهِ الأَرضُ ، ونُصِبَت فیهِ الکَعبَةُ ، وَهَبَطَ فیهِ آدَمُ علیه السلام .
«[امروز را ]روزه بگیرید . من هم روزه هستم» . گفتیم : قربانت شویم! امروز ، چه روزی است؟ فرمود : «روزی است که در آن ، رحمت منتشر شد و زمین ، گسترش یافت (دحو الأرض) ، و کعبه برپا شد ، و آدم علیه السلام [به زمین] هبوط کرد» (اصول کافی ج ۴ ص ۱۴۹ ح ۴)
امام رضا علیه السلام: عِلَّةُ وَضعِ البَیتِ وَسَطَ الأَرضِ ؛ أنَّه المَوضِعُ الّذی مِن تَحتِهِ دُحیَتُ الأَرضُ ، وکُلُّ ریحٍ تَهُبُّ فِی الدُّنیا فإِنَّها تَخرُجُ مِن تَحتِ الرُّکنِ الشّامیِّ ، وهی أوَّلُ بُقعَةٍ وُضِعَت فِی الأَرضِ ؛ لِأَنَّها الوَسَطُ ، لیَکونَ الفَرضُ لِأَهلِ الشَّرقِ وَالغَربِ فی ذلِکَ سَواءً .علّت قرار گرفتن کعبه در وسط زمین ، آن است که دحو الأرض (گسترش خشکی) از آن جا شروع شد ، و هر بادی که در عالم می وزد ، از زیر رکن شامی بیرون می آید ، و آن نقطه ، نخستین قطعه ای از خشکی است که در زمین نهاده شد ؛ زیرا آن جا وسط [کره زمین ]است تا فاصله مردم شرق و غرب با آن ، یکسان باشد .(عیون أخبار الرضا علیه السلام : ج۲ ص۸۸ ح۱)
امیرالمؤمنین علی علیه السلام: «نخستین رحمتی که از آسمان به زمین نازل شد، در بیست و پنج ذی القعده بود. کسی که در این روز روزه بگیرد و شبش را به عبادت بایستد، عبادت صد سال را که روزش را روزه و شبش را عبادت کرده است خواهد داشت.»
اعمال شب و روز دحوالارض؟
روزه و شب زنده داری:روز دحوالارض، یکی از آن چهار روزی است که در تمام سال به فضیلت روزه ممتاز است و در روایتی آمده که روزه این روز همانند روزه هفتاد سال است و در روایت دیگر آمده که کفاره هفتاد سال است و هر که این روز را روزه بدارد و شب را به عبادت بسر آورد، برای او عبادت صد سال نوشته شود و برای روزه دار این روز که هر چه در میان زمین و آسمان است استغفار کند و این روزی است که رحمت خدا در آن منتشر شده و برای عبادت و اجتماع به ذکر خدا در این روز اجر بسیاری است
غسل: یکی از اعمالی که برای این روز در مفاتیح الجنان آمده غسل است.
نماز: نمازی که در کتابهای علمای شیعه روایت شده و آن دو رکعت است در وقت چاشت (بالا آمدن آفتاب تا پیش از گذشتن از وقت ظهر) در هر رکعت پس از سوره حمد پنج مرتبه سوره الشمس خوانده شود و پس از سلام بگوید: «لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ الْعَلِی الْعَظِیمِ»
آنگاه دعا کند و بخواند: «یا مُقِیلَ الْعَثَرَاتِ أَقِلْنِی عَثْرَتِی یا مُجِیبَ الدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِی یا سَامِعَ الْأَصْوَاتِ اسْمَعْ صَوْتِی وَارْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنْ سَیئَاتِی وَ مَا عِنْدِی یا ذَاالْجَلالِ وَالْإِکرَامِ»؛ ای نادیده گیر لغزشها لغزشم را نادیده گیر، ای اجابت کننده دعاها، دعایم را اجابت کن. ای شنوای صداها، صدایم را بشنو و به من رحم کن و از بدیهایم و آنچه نزد من است درگذر، ای صاحب بزرگی و بزرگواری».
زیارت: میرداماد در «رساله اربعه ایام» خود، در بیان اعمال روز دحوالارض فرموده است: زیارت امام رضا علیهالسلام در این روز افضل اعمال مستحب، و مؤکدترین آداب می باشد.
دعای مخصوص:خواندن دعایی که شیخ طوسی در کتاب «مصباح» فرموده، خواندن آن مستحب است: «اللَّهُمَّ دَاحِی الْکعْبَةِ وَ فَالِقَ الْحَبَّةِ وَ صَارِفَ اللَّزْبَةِ وَ کاشِفَ کلِّ کرْبَةٍ أَسْأَلُک فِی هَذَا الْیوْمِ مِنْ أَیامِک الَّتِی أَعْظَمْتَ حَقَّهَا وَ أَقْدَمْتَ سَبْقَهَا وَ جَعَلْتَهَا عِنْدَ الْمُؤْمِنِینَ وَدِیعَةً وَ إِلَیک ذَرِیعَةً وَ بِرَحْمَتِک الْوَسِیعَةِ أَنْ تُصَلِّی عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِک الْمُنْتَجَبِ فِی الْمِیثَاقِ الْقَرِیبِ یوْمَ التَّلاقِ فَاتِقِ کلِّ رَتْقٍ وَ دَاعٍ إِلَی کلِّ حَقٍّ وَ عَلَی أَهْلِ بَیتِهِ الْأَطْهَارِ الْهُدَاةِ الْمَنَارِ دَعَائِمِ الْجَبَّارِ وَ وُلاةِ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَأَعْطِنَا فِی یوْمِنَا هَذَا مِنْ عَطَائِک الْمَخْزُونِ غَیرَ مَقْطُوعٍ وَلامَمْنُوعٍ تَجْمَعُ لَنَا بِهِ التَّوْبَةَ وَ حُسْنَ الْأَوْبَةِ»؛ خدایا ای گستراننده کعبه و شکافننده دانه و برگیرنده سختی و برطرف کننده هر گرفتاری، از تو می خواهم در این روز از روزهایت که حقش را بزرگ گرداندی و سبقتش را پیش انداختی و آن را نزد اهل ایمان امانت و و به سوی خود وسیله قرار دادی و به رحمت گسترده ات که بر محمد درود فرستی آن بنده برگزیده ات در پیمان نزدیک، روز دیدار شکافنده هر امر بسته و دعوتکننده به حق و بر اهل بیت پاکش آن راهنمایان و روشن کنندگان راه حق، ستونهای جبار و متولیان بهشت و دوزخ و عطا کن به ما از عطای در خزانه ات که نه بریده شود و نه منع گردد تا به وسیله آن توبه و بازگشت خوبی برای ما فراهم نمایی».
«یا خَیرَ مَدْعُوٍّ وَ أَکرَمَ مَرْجُوٍّ یا کفِی یا وَفِی یا مَنْ لُطْفُهُ خَفِی الْطُفْ لِی بِلُطْفِک وَ أَسْعِدْنِی بِعَفْوِک وَ أَیدْنِی بِنَصْرِک وَلاتُنْسِنِی کرِیمَ ذِکرِک بِوُلاةِ أَمْرِک وَ حَفَظَةِ سِرِّک وَاحْفَظْنِی مِنْ شَوَائِبِ الدَّهْرِ إِلَی یوْمِ الْحَشْرِ وَ النَّشْرِ وَ أَشْهِدْنِی أَوْلِیاءَک عِنْدَ خُرُوجِ نَفْسِی وَ حُلُولِ رَمْسِی وَانْقِطَاعِ عَمَلِی وَانْقِضَاءِ أَجَلِی اللَّهُمَّ وَاذْکرْنِی عَلَی طُولِ الْبِلَی إِذَا حَلَلْتُ بَینَ أَطْبَاقِ الثَّرَی وَ نَسِینِی النَّاسُونَ مِنَ الْوَرَی وَ أَحْلِلْنِی دَارَالْمُقَامَةِ وَ بَوِّئْنِی مَنْزِلَ الْکرَامَةِ»؛ ای بهترین خوانده شده و کریم ترین امید شده، ای کفایت کننده، ای وفادار، ای آن که لطفش پنهانی است به لطفت به من لطف کن و به عفوت خوشبختم نما و به یاری ات تأییدم فرما و از ذکر کریمانه ات فراموشم مکن به حق متولیان امرت و نگهبانان رازت و از گرفتاریهای روزگار تا روز قیامت و برانگیخته شدن خفظم کن هنگام بیرون آمدن جانم و فرو رفتن در قبرم و تمام شدن کارم و سپری شدن عمرم. اولیایت را به بالینم حاضر کن، خدایا یادم کن بر طول پوسیدگی، زمانی که در میان توده های خاک فرود آیم و فراموش کنندگان از مردم فراموشم کنند و در خانه اقامت فرودم آر و در منزل کرامت جایم ده».
«وَاجْعَلْنِی مِنْ مُرَافِقِی أَوْلِیائِک وَ أَهْلِ اجْتِبَائِک وَاصْطِفَائِک وَ بَارِک لِی فِی لِقَائِک وَارْزُقْنِی حُسْنَ الْعَمَلِ قَبْلَ حُلُولِ الْأَجَلِ بَرِیئا مِنَ الزَّلَلِ وَ سُوءِ الْخَطَلِ اللَّهُمَّ وَ أَوْرِدْنِی حَوْضَ نَبِیک مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ وَاسْقِنِی مِنْهُ مَشْرَبا رَوِیا سَائِغا هَنِیئا لاأَظْمَأُ بَعْدَهُ وَ لاأُحَلَّأُ وِرْدَهُ وَ لاعَنْهُ أُذَادُ وَاجْعَلْهُ لِی خَیرَ زَادٍ وَ أَوْفَی مِیعَادٍ یوْمَ یقُومُ الْأَشْهَادُ اللَّهُمَّ وَالْعَنْ جَبَابِرَةَ الْأَوَّلِینَ وَالْآخِرِینَ وَ بِحُقُوقِ {لِحُقُوقِ } أَوْلِیائِک الْمُسْتَأْثِرِینَ اللَّهُمَّ وَاقْصِمْ دَعَائِمَهُمْ وَ أَهْلِک أَشْیاعَهُمْ وَ عَامِلَهُمْ وَ عَجِّلْ مَهَالِکهُمْ وَاسْلُبْهُمْ مَمَالِکهُمْ وَ ضَیقْ عَلَیهِمْ مَسَالِکهُمْ وَ الْعَنْ مُسَاهِمَهُمْ وَ مُشَارِکهُمْ»؛ و از دوستان اولیایت و برگزیدگان و خاصان درگاهت قرارم ده و دیدارت را بر من مبارک گردان و پیش از فرارسیدن پایان عمرم حسن عمل روزی ام فرما، در حالی که پاک از لغزشها و گفتار بی پایه و منطق تباه باشم. خدایا مرا به حوض پیامبرت محمد (درود خدا بر او و خاندانش) وارد کن و از آن به من بنوشان، نوشاندنی سیراب کننده، روان و گوارا که پس از آن هرگز تشنه نشوم و از ورود به آن طرد نگردم و از آن منع نشوم و آن را قرار ده برایم بهترین توشه و کاملترین وعده گاه روزی که گواهان بپا می خیزند. خدایا لعنت کن گردنکشان گذشته و آینده را هم آنان که حقوق اولیایت را به ناحق به خود اختصاص دادند. خدایا پایه هایشان را بشکن و پیروان و عمالشان را نابود ساز، زمینه های هلاکتشان را بزودی فراهم فرما و کشورهایشان را از دستشان بگیر و راههایشان را بر آنان تنگ کن و بر آنان که با آنان سهیم و شریکند لعنت فرست».
«اللَّهُمَّ وَ عَجِّلْ فَرَجَ أَوْلِیائِک وَارْدُدْ عَلَیهِمْ مَظَالِمَهُمْ وَ أَظْهِرْ بِالْحَقِّ قَائِمَهُمْ وَاجْعَلْهُ لِدِینِک مُنْتَصِرا وَ بِأَمْرِک فِی أَعْدَائِک مُؤْتَمِرا اللَّهُمَّ احْفُفْهُ بِمَلائِکةِ النَّصْرِ وَ بِمَا أَلْقَیتَ إِلَیهِ مِنَ الْأَمْرِ فِی لَیلَةِ الْقَدْرِ مُنْتَقِما لَک حَتَّی تَرْضَی وَ یعُودَ دِینُک بِهِ وَ عَلَی یدَیهِ جَدِیدا غَضّا وَ یمْحَضَ الْحَقَّ مَحْضا وَ یرْفِضَ الْبَاطِلَ رَفْضا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَیهِ وَ عَلَی جَمِیعِ آبَائِهِ وَاجْعَلْنَا مِنْ صَحْبِهِ وَ أُسْرَتِهِ وَابْعَثْنَا فِی کرَّتِهِ حَتَّی نَکونَ فِی زَمَانِهِ مِنْ أَعْوَانِهِ اللَّهُمَّ أَدْرِک بِنَا قِیامَهُ وَ أَشْهِدْنَا أَیامَهُ وَ صَلِّ عَلَیهِ {عَلَی مُحَمَّدٍ} وَارْدُدْ إِلَینَا سَلامَهُ وَ السَّلامُ عَلَیهِ {عَلَیهِمْ} وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ»؛ خدایا در فرج دوستانت شتاب کن و حقوق تاراج رفته آنان را به آنان بازگردان و قائم آنان را به حق آشکار کن و او را یاری رسان دینت بدار و درباره دشمنانت فرمانده به فرمانت قرار ده. خدایا فرشتگان پیروزی را گرداگرد او همواره بدار و به آن دستوری که در شب قدر به او القا کردی او را انتقام گیرنده خویش قرار ده، تا جایی که خشنود شوی و دینت به وسیله او و بدست او به گونه ای نو و تازه بازگردد و حق به طور کامل ناب شود و باطل به صورت همه جانبه به دور افکنده شود. خدایا بر او و همه پدرانش درود فرست و ما را از همنشینان و خاندانش قرار بده و در زمان بازگشتش ما را برانگیز تا در دوران او در شمار یارانش باشیم. خدایا درک قیامش را روزی ما کن و در روزگارش ما را حاضر کن و بر او درود فرست و سلام او را به ما بازرسان، درود و رحمت خدا و برکاتش بر او باد.
منبع:
۱. شیخ طوسی، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۴۱
۲. إقبال الأعمال، ج۱، ص: ۳۱۰
۳. مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی، فضیلت شب و روز دحو الارض و اعمال آن