به گزارش ثریا حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست حکمتبنیان که با حضور جمعی از اساتید، دانشجویان و مسئولان در دانشگاه جامع علمی کاربردی و با هدف گرامیداشت مقام شامخ شهدا و بهویژه شهدای دانشگاه برگزار شد، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره شهدا، زنده نگه داشتن یاد آنان را مایه حیات روح و معنویت جامعه دانست.
خسروپناه در ابتدای این نشست با اشاره به فلسفه یادآوری شهدا اظهار داشت: همانطور که گاهی جسم انسان میمیرد، راه و منش او نیز ممکن است فراموش شود؛ اما برای آنکه روح ما زنده بماند، یکی از مؤثرترین راهها، یاد شهداست. شهدا بهویژه شخصیتهای بزرگی که در رأس حکمرانی و علم قرار داشتند، الگوهای زندهای هستند که هرچه درباره آنها سخن بگوییم، به قله شخصیت آنها نرسیدهایم.
جامعیت کمنظیر: فقیه، فیلسوف و سیاستمدار جهانی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با توصیف ابعاد شخصیتی امام شهید و رهبر فرزانه گفت: در حوزههای علمیه عالمان بزرگی داریم که فقیه، محدث، فیلسوف و عارف هستند، اما یافتن شخصیتی که علاوه بر جامعیت علوم اسلامی، یک سیاستمدار قدر باشد که کل دنیا بر سیاستمداری او اعتراف کنند، بسیار نادر است. نادرتر از آن، شخصیتی است که علاوه بر علوم حوزوی، بر مرزهای دانش روز و نیازهای زمانه نیز تسلط حکمرانانه داشته باشد.
وی افزود: این شخصیت بزرگوار تنها به فقه و اصول بسنده نمیکرد، بلکه بر علومی چون تاریخ و علوم مرزی مانند سلولهای بنیادی، هوش مصنوعی، کوانتوم و فناوریهای نوین اشراف داشت. ایشان حتی در دورانی که بسیاری با ورود فناوریهای نوین مخالف بودند، نقش کلیدی در ورود اینترنت به کشور ایفا کردند که نشاندهنده درک عمیق ایشان از ضرورتهای زمانه بود.
خسروپناه با طرح این پرسش که آیا یک رهبر دینی باید مانند یک استاد تمام فیزیک کوانتوم، جزئیات فرمولها را بداند، توضیح داد: باید بین "تسلط دانشی" و "تسلط حکمرانانه" تفکیک قائل شد. تسلط دانشی یعنی دانستن تاریخچه کوانتوم از ماکس پلانک تا هایزنبرگ و ارتباط آن با نسبیت؛ اما تسلط حکمرانانه یعنی درک اینکه این فناوری چه کاربردی در نیازهای کشور، امنیت و پیشرفت جامعه دارد. هنر بزرگان ما این بود که بدون نیاز به تخصص جزئی در تمام علوم، بر جهتگیری کلان و کاربردی آنها مسلط بودند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت شنیدن در سیره بزرگان اشاره کرد و گفت: شما بارها سخن گفتن بزرگان را دیدهاید، اما کمتر گوش دادن آنها را مشاهده کردهاید. ایشان در جلسات با نخبگان، اساتید دانشگاه و حتی قاریان قرآن، ساعتها با حوصله به سخنرانی طرف مقابل گوش میدادند. این رویکرد مبتنی بر اصل سمت (سکوت و استماع) است که در کنار مطالعه و پژوهش، منجر به صدور سخنان حکیمانه میشود. متأسفانه امروز گاهی حوصله شنیدن نظرات کارشناسی را نداریم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اسناد بالادستی و نقشههای راهبردی کشور خاطرنشان کرد: بسیاری از اسناد علمی که امروز در شورای عالی انقلاب فرهنگی از جمله سند هوش مصنوعی و سند کوانتوم تدوین شده، ریشه در نگاه آیندهپژوهانه رهبری و شهدای والامقام دارد. ایشان سالها پیش از آنکه این موضوعات ترند جهانی شوند، بر ضرورت تدوین سند برای آنها تأکید میکردند. امروز وظیفه ماست که بر اساس این اسناد، کشور را به یکی از ۱۰ قدرت برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی تبدیل کنیم.
استاد خسروپناه خطاب به دانشجویان و اساتید دانشگاه علمی کاربردی، یادآوری شهدا را نه تنها یک وظیفه اخلاقی، بلکه یک ضرورت برای حفظ پویایی و جهاد علمی در کشور دانست و خواستار تداوم این نشستهای حکمتبنیان شد.
تسلط بر علوم هنری و ادبی؛ حلقه تکمیلکننده حکمرانی دانشبنیان
استاد خسروپناه در ادامه سخنان خود به بُعد سوم از منظومه دانشی امام شهید، یعنی علوم هنری و ادبی اشاره کرد و گفت: ایشان علاوه بر علوم حوزوی و مرزهای دانش، تسلط تخصصی و عمیقی بر ادبیات و هنر داشتند. کمتر کسی را دیدهام که به تعداد ایشان رمان مطالعه کرده باشد؛ بهطوری که نهتنها رمانهای مختلف و کلاسیک، بلکه کاملاً به جدیدترین آثار نیز اشراف داشتند و حتی این کتابها را به فرزندان خود نیز توصیه میکردند.
وی افزود: این بزرگوار اهل شعر و شعرشناسی بودند و گرایش بیشتری به سبک خراسانی و عرفان خراسانی داشتند، اما با همه سبکهای ادبی آشنا بودند. در حوزه هنر و موسیقی نیز اشراف کامل داشتند؛ برای مثال، کتاب "الاغانی" ابوالفرج اصفهانی که اثری چندجلدی، سنگین و دایرهالمعارفی در تاریخ فرهنگ و ادبیات است، بهندرت کسی آن را از ابتدا تا انتها مطالعه میکند، اما ایشان بر این منبع و سایر کتب تخصصی موسیقی تسلط داشتند. این جامعیت سهگانه (علوم اسلامی، علوم مرزی دانش و علوم هنری-ادبی) در کنار یک سیاستمدار قدرتمند که دوست و دشمن به توانمندی او اعتراف دارند، شخصیتی بینظیر و کممانند ساخته است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، شجاعت را از دیگر ویژگیهای بارز امام شهید برشمرد و توضیح داد: بسیاری از علما دانش کافی دارند، اما در بیان و تحقق دیدگاههای خود شجاعت لازم را ندارند. اما ایشان هرگاه به حق و تصمیم درستی میرسیدند، آن را نه با تحکم و زور، بلکه با "گفتمانسازی" و "تبیین" اجرا میکردند. این همان جهاد تبیینی است که امروز بر آن تأکید میشود؛ بهگونهای که موضوع را آنقدر طبیعی، منطقی و حکیمانه توضیح میدادند که دیگران خودبهخود به درستی آن مسیر پی میبردند و باور میکردند.
مذاکره با آمریکا بهمثابه تسلیم؛ تجربهای که تاریخ تکرار آن را ثابت کرد
استاد خسروپناه با اشاره به مواضع اصولی امام شهید در سیاست خارجی خاطرنشان کرد: ایشان بارها فرمودند که ما با دنیا مذاکره میکنیم، اما مذاکره با آمریکا به معنای تسلیم است. در کشور دو تئوری در تقابل با آمریکا وجود داشت: تئوری تسلیم از طریق مذاکره و تئوری مقاومت. ایشان حتی به برخی دولتها که اصرار بر مذاکره داشتند، میفرمودند: «اشکالی ندارد، بروید مذاکره کنید، اما بدانید که این مذاکره به ثمر نمیرسد و آمریکا به تعهدات خود عمل نخواهد کرد.»
وی با یادآوری بدعهدیهای آمریکا تصریح کرد: همانطور که دیدیم، قبل از خشک شدن جوهر امضای توافق، آمریکا اولین بند از اولین ماده تفاهم را نقض کرد و حتی در میانه مذاکرات به ما حمله کرد. در پاسخ، ما در تنگه هرمز مقابله به مثل کردیم. متأسفانه برخی نادانان این مقاومت را حماقت مینامند. من میگویم این توهین نیست، بلکه وصف دقیق حماقت است؛ زیرا تحقیر کردن ملت و کشور خودی، وصفی است که حتی برای حیوانات نیز به کار نمیرود. وقتی دشمن قصد نابودی جان، ناموس و کشور شما را دارد، چگونه میتوان رزمندگانی را که در پدافند و میدان نبرد تکهتکه میشوند و ایستادگی میکنند، متهم به بیهوده جنگیدن کرد؟ این همان تفکری است که در دوره قاجار و پهلوی نیز وجود داشت و منجر به واگذاری بخشهایی از خاک کشور شد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح پیامدهای تفکر تسلیم افزود: اگر انقلاب اسلامی و مردم با همین تفکر مقاومت پیش نمیرفتند، قطعاً ظرف دو سال خوزستان و کردستان از ایران جدا میشدند. پیش از انقلاب، گروههایی مانند خلق عرب برای جدایی خوزستان و گروههای کومله و دموکرات برای جدایی کردستان شکل گرفته بودند. رژیم پهلوی نیز تسلیم بود و قطعاً این جداییها را میپذیرفت؛ همانطور که به بهانه توافق با انگلیس برای حفظ جزایر سهگانه، بحرین را واگذار کرد. این منطق که «بدهیم تا نگه داریم»، منطق تجزیه کشور است، اما تفکر ناپذیرفتنی تسلیم و ایستادگی امام و رهبری، اجازه این خیانت را نداد.
لایههای مقاومت و اقتدار نظامی
استاد خسروپناه در ادامه سخنان خود به ابعاد مختلف مقاومت اشاره کرد و گفت: مقاومت لایههای متعددی دارد که مشهودترین آن برای مردم، مقاومت نظامی است. در درگیریهای اخیر، از جمله جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و نبردهای اخیر، شاهد بودیم که سپاه عظیم و ارتش انقلابی و بزرگ ما چه اقتداری از خود نشان دادند. اگر نیروی نظامی ما به جای اقتدار نظامی، تئوری تسلیم نظامی را میپذیرفت، امروز وضعیت کشور جای دیگری بود.
وی با قدردانی از ملت شهیدپرور ایران اظهار داشت: بیش از وضع موجود باید قدردان این عزیزان باشیم. ملت ما نیز این قدردانی را بهخوبی نشان میدهد؛ همانطور که حضور پرشور مردم در خیابانها برای تشییع پیکر مطهر شهدا نشاندهنده این است که ملت ایران قدرشناس خون پاک شهدایی است که در ۸ سال دفاع مقدس و در عرصههای مختلف، جان خود را فدا کردند تا امروز ما در امنیت و عزت زندگی کنیم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در ادامه سخنان خود، با تأکید بر جایگاه بیبدیل وطنگرایی توحیدی در پایداری کشور، اقتدار علمی و فناوری را لایهای حیاتی و جداییناپذیر از مقاومت ملی دانست و با تشریح نقش راهبردی امام شهید در حمایت از نخبگان، خواستار توجه ویژه قوای سهگانه به معیشت و منزلت دانشمندان شد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی به تمایز میان ناسیونالیسم و وطنگرایی توحیدی اشاره کرد و گفت: در بزنگاههای تاریخی، آنانی که صرفاً دم از ناسیونالیسم میزدند، صحنه را ترک کردند؛ اما کسانی که به وطنگرایی توحیدی باور داشتند، تنهاییایستادند و نگذاشتند خاکی از این کشور از دست برود. این، نخستین لایه از مقاومت است.
علم برای اقتدار؛ درسی بزرگ از تاریخ و انقلاب اسلامی
استاد خسروپناه با تأکید بر اینکه لایه دوم و تکمیلکننده مقاومت، اقتدار علم و فناوری است که ذکر آن در محیط دانشگاه بسیار مناسبتر است، افزود: اگر اقتدار علمی و فناوری نداشتیم، اقتدار دفاعی ما نیز پاسخگو نبود. در جنگهای دوره قاجار، رزمندگان دلاور و جانفشانی فراوان بود، اما به دلیل فقدان دولت مقتدر و عدم بهرهگیری از علم و فناوری دفاعی، شکست خوردیم. انقلاب اسلامی این درس بزرگ را به ما آموخت که دانشمندان ما در دانشگاهها علم را برای علم نمیآموزند، بلکه علم برای اقتدار را سرلوحه قرار میدهند.
وی با بازتعریف جمله معروف فرانسیس بیکن (دانش، قدرت است) از منظر اسلامی تصریح کرد: ما علمی را سلطان و محترم میدانیم که «الله فی قلب» باشد و به کشورمان اقتدار ببخشد. به برکت این تفکر، دانشمندان ما ماهواره ساختند، به فضا فرستادند و در مدار قرار دادند. در حوزههای دفاعی، پدافند، پهپادی و موشکی، علم و فناوری اثرگذار شد. حتی در حوزه سلامت و بهداشت، با وجود همه تحریمها، هوش مصنوعی در وزارتخانههای نیرو، نفت و بهداشت بهکار گرفته شده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با یادآوری نقش مستقیم امام شهید در پیشبرد پروژههای کلان علمی خاطرنشان کرد: ایشان همواره بر علم و فناوری تأکید داشتند. روزی برخی از طلبهها گلایه میکردند که چرا آقا هر سال با نخبگان، دانشگاهیان و دانشجویان جلسه دارد، اما با حوزویان کمتر جلسه میگذارد. پاسخ این بود که دغدغه اصلی ایشان، پیشرفت علم و فناوری در کشور است.
استاد خسروپناه با اشاره به دو مثال عینی از این حمایتها گفت: نمونه اول، پروژه سانتریفیوژ است. حدود ۲۰ سال پیش، ایشان نخبگان کشور را جمع کرد و انواع سانتریفیوژها را که در سازمان انتقال خون، آزمایشگاهها و مجموعههای نظامی کاربرد دارد، بومیسازی کردند؛ تا جایی که نمایشگاه آن در حسینیه امام خمینی (ره) برپا شد. نمونه دوم، حوزه سلولهای بنیادی و پژوهشگاه رویان است. زمانی که مرحوم کاظمی آشتیانی (رضوانالله علیه) این کار را آغاز کرد، حتی برخی مسئولان متدین و انقلابی وزارت بهداشت با تردید میگفتند: «این دانش و فناوریای است که غرب ۵۰ سال روی آن کار کرده، ما نمیتوانیم به آن برسیم.» اما امام شهید با قاطعیت فرمود: «نه، ما میتوانیم» و با اعتماد و حمایت بیدریغ از این جوان، مسیر را هموار کرد. وقتی این عزیزان به فناوری رسیدند، همان منتقدان شگفتزده شدند و به حمایت پرداختند.
تدوین سند درمانهای نوین در شورای عالی انقلاب فرهنگی
وی با اشاره به تداوم این مسیر افزود: امام شهید به این دستاوردها بسنده نکردند و فرمودند این تازه آغاز راه است. امروز علاوه بر پژوهشگاه رویان، طرحهای دادههای ژندرمانی و درمانهای نوین، دنیای جدیدی را پیش روی ما گشوده است. بر همین اساس، در شورای عالی انقلاب فرهنگی پیشنهاد تدوین «سند درمانهای نوین» را دادیم که اکنون در مسیر تصویب است تا کشور در این حوزههای پرهزینه اما حیاتی، به خودکفایی و اقتدار برسد.
خسروپناه با تحلیل مفهوم مقاومت در اندیشه امام شهید گفت: امام شهید این تفکر «ما میتوانیم» را در علم و فناوری نهادینه کرد که خود جلوهای از مقاومت است. ایشان اصطلاح جهاد را که فقها معمولاً در کتب فقهی صرفاً به جهاد ابتدایی و دفاعی نظامی محدود میکردند، توسعه دادند. همانطور که امام راحل جهاد سازندگی را مطرح کردند، امام شهید جهاد تبیین و جهاد علمی را در جامعه جاری و نهادینه کردند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با ترسیم جایگاه فکری امام شهید در منظومه انقلاب اسلامی اظهار داشت: امام شهید دقیقاً در مکتب امام راحل (ره) حرکت کرد. تمام ویژگیهایی که برای ایشان برشمردم، در امام خمینی (ره) نیز وجود داشت. شاید بسیاری از بزرگان از جمله شهید مطهری و شهید بهشتی، هرکدام بُعدی از ابعاد وجودی امام راحل را ادامه دادند، اما شخصیت جامعی که تمام ابعاد دانشی، بینشی، منشی و کنشی امام راحل را یکجا دریافت و دنبال کرد، به نظر من امام شهید بود.
وی در پایان با قرائت فاتحهای برای شهدا افزود: خداوند روح این امام عزیز و خانواده بزرگواری که به شهادت رسیدند را قرین رحمت واسعه خود قرار دهد. از خداوند متعال میخواهیم به ما توفیق دهد تا راه این مکتب «خمینی-خامنهای» را با جدیت طی کنیم، دچار تساهل و مداهنه نشویم و هرکس در حوزه وظیفه خود، این تفکر مقاومت را با تمام وجود پیگیری نماید.