به گزارش شبکه علمی ثریا، چربی ها برای قلب و عروق بسیار مضر هستند اما تمام چربی ها خواص یکسانی ندارند. چربی های ترانس گونه ی بسیار مضری هستند که در این مقاله به ویژگی های آن و این که در چه مواد غذایی وجود دارد اشاره می شود.
چربی ترانس چیست؟
دو نوع چربی ترانس وجود دارند که شامل چربی ترانس طبیعی و چربی ترانس مصنوعی میشوند. حیواناتی که از آنها گوشت و محصولات لبنی تهیه میشود، مانند گاو، به طور طبیعی مقدار کمی چربی ترانس در رودههای خود تولید میکنند و این چربی در محصولاتی که از آنها تهیه میشود نیز وجود دارد. اما به گفته انجمن قلب آمریکا، پژوهشهای کافی درباره این که آیا این نوع از چربی ترانس میتواند بر سلامت انسان تاثیرگذار باشد یا خیر انجام نشده است.
اما داستان چربیهای ترانس مصنوعی متفاوت است. این نوع چربی توسط انسان و طی فرآیندی به نام هیدروژناسیون تولید میشود که در آن مولکولهای هیدروژن به چربیهای مایع (مانند روغن گیاهی) افزوده میشوند تا به شکل چربیهای جامد درآیند و نتیجه نهایی تولید روغنهای نیمه هیدروژنه است.
روغنهای نیمه هیدروژنه شایعترین نوع چربی ترانس مورد استفاده در غذاهای فرآوری شده مانند کلوچه ها، کراکرها، چیپسهای سیب زمینی، خامهی قهوه، و غذاهای سرخ شده، مانند سیب زمینی سرخ شده و دوناتها هستند. تا پیش از سال ۱۹۹۰، اطلاعات ما درباره اثرات چربیهای ترانس بر سلامت انسان بسیار کم بود، از این رو شرکتها به واسطه قیمت ارزان، راحتی در استفاده و طول عمر بالا و بهتر کردن طعم غذا به صورت گسترده از آنها استفاده میکردند.
اثرات اسیدهای چرب ترانس
اثرات مصرف اسیدهای چرب ترانس که به طور ثابتی در مطالعات کنترل شده و مشاهدهای دیده شده است، شامل افزایش LDL کلسترول (کلسترول بد) و کاهش HDL کلسترول (کلسترول خوب) و افزایش نسبت کلسترول تام بر HDL کلسترول، ممانعت از طولانی شدن و غیر اشباع شدن اسید لینولئیک و لینولنیک میشود.
تحقیقات دیگری نشان دادهاند که مصرف ۲ درصد کالری از اسیدهای چرب ترانس در صورتی که جایگزین کربوهیدرات، اسیدهای چرب اشباع شده، اسیدهای چرب غیراشباع با یک پیوند دوگانه سیس و اسیدهای چرب غیراشباع با چند پیوند دوگانه سیس شود، خطر سکته قلبی را به ترتیب ۲۴، ۲۰، ۲۷، ۳۲ درصد افزایش میدهد. اثرات احتمالی اسیدهای چرب ترانس بر انعقاد، مقاومت انسولینی، جابهجایی اسیدهای چرب اشباع غشاء، اثر بر عملکرد پروستانوئیدها (هورمونهای موضعی بافتی) و وزنگیری نیاز به تحقیقات بیشتری دارد.
افزایش تحقیقات تجربی و مشاهدهای اخیر نشان میدهد که مصرف اسیدهای چرب ترانس از روغنهای تا حدی هیدروژنه شده بر چند فاکتور خطر بیماریهای قلبی عروقی تأثیر داشته و به طور معنیداری باعث افزایش خطر ابتلا به بیماری کرونری قلب میشود. اگرچه دریافت اسیدهای چرب ترانس ناشی از تخمیر در معده نشخوارکنندگان به طور کامل نمیتواند از رژیم حذف شود، اما مطالعات زیادی نشان دادهاند که مصرف این نوع اسیدهای چرب ترانس در مقادیر معمول و پایین ارتباطی با خطر بیماری کرونری قلب ندارد.
در مقایسه با اسیدهای چرب ترانس تولید شده از طریق هیدروژناسیون ناقص چربیها و روغنها در غذاهای صنعتی که خطرات واضحی برای سلامت انسان دارند، متخصصان توصیه میکنند متوسط دریافت اسید چرب ترانس از روغنهای تا حدی هیدروژنه شده کمتر از ۱ درصد کالری دریافتی باشد.
روغنهای مایع گیاهی مفیدترند
جایگزینی روغنهای گیاهی تا حدی هیدروژنه با روغنهای مایع گیاهی مفیدتر است، حتی جایگزینی آن با روغنهای استوایی یا چربی حیوانی به خصوص در مورد روغنهای گیاهی تا حدی هیدروژنه که در بعضی کشورهای در حال توسعه مصرف میشود و حاوی مقدار زیادی اسیدهای چرب ترانس است ( ۴۵ – ۳۵ درصد) خالی از فایده نخواهد بود، بنابراین نیاز است توجه بیشتری به اثر این جانشینهای روغن/چربی برای روغنهای گیاهی تا حدی هیدروژنه شود.