نقد و بررسی کتاب «صدسال دگر:دفتری از اشعار منتشرنشدۀ نیما یوشیج»

به گزارش شبکه علمی ثریا، در ابتدای این نشست دکتر سعید رضوانی، دربارۀ چگونگی تصحیح این کتاب بر اساس دست‌نوشته‌های نیما، اظهار کرد:  فرهنگستان زبان و ادب فارسی در دهۀ ۱۳۷۰ مجموعه‌ای از اسناد متعلق به نیما یوشیج را از فرزند وی، شراگیم یوشیج، خریداری کرد. این اسناد از آن زمان در بایگانی کتابخانۀ فرهنگستان نگهداری می‌شد تا اینکه از سال ۱۳۹۳ طرح بررسی و انتشار این دست‌نوشته‌ها در دستور کار گروه ادبیات معاصر فرهنگستان قرار گرفت. این کار با تهیۀ تصاویر رقمی(دیجیتال) از اسناد و دسته‌بندی موضوعی آن‌ها آغاز شد، اما درهم‌ریختگی و آشفتگی اسناد، از سویی، و کیفیت نامطلوب تحریر آن‌ها، از سوی دیگر، موجب شد که تصحیح آن‌ها وقت‌گیر باشد.
وی دربارۀ حق نشر این کتاب به این نکته اشاره کرد که این کتاب با استفاده از اسناد خریداری‌شده توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شده و  حق انتشار این مجموعه نیز فقط بر عهدۀ فرهنگستان است.
در ادامه دکتر مسعود جعفری، عضو وابستۀ فرهنگستان، از تلاش های دکتر سعید رضوانی و دکتر مهدی علیائی‌مقدم، برای کوشش‌های شبانه‌روزی آنها در تهیۀ این کتاب تقدیر کرد، و سپس نسبت به واکنش‌ها و انکار برخی از افراد که نسبت به این اثر اظهار تعجب کرده‌اند، و در پاسخ به این افراد افزود: کسانی که با زندگی و شخصیت نیما آشنا باشند، می‌دانند که او در بیشتر لحظات عمرش در حال نوشتن شعر بوده و حجم زیاد اشعارش اجازۀ ویرایش همۀ آنها را به او نداده است و همان‌طور که خودش هم بارها به این نکته که گونی‌گونی شعر دارد، اشاره کرده بود.  شاید جالب باشد که بدانید فرهنگستان سندهای این کتاب را در قالب یک گونی از شراگیم یوشیج خریداری کرده بود.
دکتر مسعود جعفری در توضیح وضعیت «صد سال دگر» گفت:‌ تلاش‌های بسیاری برای چاپ این اثر انجام شد، ولی متأسفانه پخش آن به شکل درستی انجام نشد. سیروس طاهباز در سال‌های دور، سروده‌های نیما را منتشر کرد که نیاز به بازنگری داشت و چند سال بعد دوباره ویرایش شد. به همین دلیل نه تنها این مجموعه، بلکه نمی‌توان دربارۀ هیچ‌کدام از مجموعه‌‌هایی که پس از مرگ نیما منتشر شده، با اطمینان اظهار نظر کرد.
وی در ادامه اظهار کرد: به نظر من پس از انتشار این مجموعه و تلاش‌هایی که شراگیم و مرحوم طاهباز در گذشته انجام داده‌اند، حال وقت آن رسیده که کسی یا گروهی مسئولیت ویرایش مجموعۀ کامل سروده‌های نیما را بر عهده بگیرد و به مقایسۀ سروده‌ها و انتشار یک نسخۀ کم‌اشکال بپردازد. اکنون اولویت، ویرایش سروده‌های نیماست؛ زیرا در گذشته به اندازۀ کافی بحث و جدل شده است.
دکتر جعفری با اشاره به برخی اشکالات این مجموعه، گفت:‌ در مطالعۀ کتاب متوجه شدم که دو پژوهشگر، پایبندی ویژه‌ای به نگارش نیما داشته‌اند که ضرورتی به این کار نمی‌بینم؛ چرا که نگارش آن روزگار اصالتی ندارد و خواندن سروده‌ها را سخت کرده بنابراین بهتر بود که سروده‌ها با نگارش امروزی منتشر می‌شد.
کامیار عابدی، دیگر سخنران این نشست، با اشاره به روند چاپ آثار نیما اظهار کرد: سال ۱۳۶۴، سیروس طاهباز برای نخستین بار سروده‌های نیما را توسط نشر ناشر، منتشر کرد و در سال ۱۳۷۱، نسخۀ اصلاح‌شدۀ آن توسط نشر نگاه به بازار آمد. در سال ۱۳۷۶ شراگیم نیز مجموعه‌ای را منتشر کرد که در آن حدود ۷۰ شعر که تا به حال طاهباز منتشر نکرده، آمده بود.
وی در ادامه افزود:‌ در سال ۱۳۸۰ سروده‌های تبری و در سال ۱۳۸۷ کتابی با همکاری مینا میرهادی و شراگیم منتشر شد که در کتاب آخر، تعداد رباعی‌های نیما چهار برابر شده بود، زیرا در نسخۀ طاهباز تنها پانصد رباعی بود ولی در نسخۀ شراگیم نزدیک دو هزار رباعی منتشر شده بود. البته این‌ها کسانی بودند که بر پایۀ دست‌نوشته‌ها اقدام به نگارش کتاب کرده بودند و در این میان کسانی مانند سیروس نیرو بودند که از طریق اطلاعات موجود کتاب‌هایی را منتشر کردند.‌ متأسفانه چاپ این کتاب در فرهنگستان زبان و ادب فارسی باعث شده که نگاه مناسبی به این اثر نشود و این کتاب آن‌طور که شایسته است در جامعه پخش نشود.
کامیار عابدی دربارۀ فضای سروده‌های این مجموعه گفت: بخشی از سروده‌های این مجموعه دارای فضای رمانتیسم است که وابسته به دهه ۱۰ تا ۲۰ است. برخی دیگر شعرهای اخلاقی و تربیتی و شعرهایی نیز نزدیک به ادبیات رئالیستی یا رئالیستی ـ سوسیالیستی است که در کتاب خودنمایی می‌کنند.
وی در ادامه گفت: در مجموعه‌هایی که طاهباز و شراگیم منتشر کردند حلقۀ واسط محسوس نبود، ولی در این کتاب حلقۀ وصل مناسبی بین چهارپاره‌ها، مستزاد و نوع خام نیمایی وجود دارد. این مجموعه به‌خوبی به مخاطبان و پژوهشگران نشان می‌دهد که نخستین شعرهای نیمایی در سال ۱۳۱۸ منتشر شده و آن ادعایی که می‌گوید نخستین شعر نیمایی به سال ۱۳۱۶ بوده، نادرست است.
این منتقد ادبی با اشاره به روند شعری نیما گفت:‌ روند تاریخی این کتاب نشان می‌دهد که نیما با گذر زمان، از شکل سنتی خود دور و بیشتر شاعری روایت‌محور شده و هرچه بیشتر جلو می‌رود بیشتر بر سنت جبهه می‌گیرد.
در پایان این نشست حسن میرعابدینی، پژوهشگر فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سخنانی کوتاه گفت:‌ «صد سال دگر» کتاب بزرگ و ارزنده‌ای است و می‌تواند از جنبه‌های گوناگون بسیار خوب و ارزشمند باشد. اینکه چرا این اثر ارزشمند در جامعه مورد توجه قرار نگرفته، نشان از فضای ناسالم ادبی ما دارد که باید دردشناسی شود. باید ریشه‌یابی شود که چرا جامعۀ ما دچار این فرسودگی ادبی شده است.