به گزارش ثریا -  دکتر سید محمد مقیمی امروز در مراسم سی‌ویکمین جشنواره پژوهش و فناوری دانشگاه تهران که با حضور دکتر عموعابدینی، دکتر شهبازی و دکتر کمره‌ای برگزار شد، ضمن تبریک هفته پژوهش‌وفناوری، گفت: هفته پژوهش فرصتی فراهم می‌کند که دستاوردها و چالش‌های این حوزه مورد واکاوی قرار گیرد. 

وی با اشاره به کارکرد پژوهش در دانشگاه، گفت: پژوهش مرزگستر نهاد علم است. محققان و پژوهشگران به عنوان مرزگستران دانشگاه هستند که به صورت کنشگران فعال بین دانشگاه و محیط اطراف فعالیت می‌کنند. آنها علاوه بر فعالیت علمی می‌توانند در خدمت جامعه نیز باشند. ماموریت دانشگاه این است که در خدمت جامعه باشد و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را پیگیری کند. فعالیت در دانشگاه‌ها باید منتج به این شود که توسعه و سعادت جامعه را فراهم کند.

رییس دانشگاه تهران با اشاره به اهمیت توجه به موضوع اخلاق، گفت: موضوع اخلاق در پژوهش موضوع جدیدی نیست. اخلاق از دهه‌های قبل در همه سازمان‌ها مورد توجه قرار گرفته است. توجه به اخلاق یک انتخاب نیست و یک الزام سازمانی است. اگر سازمان‌های مختلف به جنبه‌های اخلاق توجه نکنند، قطعا نمی‌توانند به هدف مورد نظر خود برسند.

وی با اشاره به ضرورت رعایت اخلاق در دانشگاه، توضیح داد: در مورد نهاد دانشگاه اخلاق دانشگاه اهمیت ویژه‌ای نیز دارد. در رویه‌های مختلف، قانون به عنوان مبنای حل اختلاف در نظر گرفته شده است. حتی اگر قانون هم در زمینه‌های مختلف خوب تعریف شده باشد، ولی برای اینکه قانون دارای روح باشد، نیاز به اخلاق دارد.

مقیمی با تاکید بر تفاوت قانون در دانشگاه‌ و دیگر سازمان‌ها، توضیح داد: قانون در دانشگاه متفاوت از سازمان‌های دیگر است. چرا که در دانشگاه‌ نمی‌توان جزییات را مشخص کرد، چون نیاز به روحیه نوآوری و ابتکار در دانشگاه داریم. اگر قانون جزئی باشد، دست افراد را می‌بندد. بنابراین در محیط‌های علمی و نهاد علم، قوانین کلی هستند. 

وی خاطر نشان کرد: بنابراین ما باید این خلا قانونی را جبران کنیم. یکی از این زمینه‌ها مربوط به روابط استاد و دانشجو است.

رییس دانشگاه تهران در مورد تعریف اخلاق، گفت: اخلاق را می‌توانیم کدها یا استانداردها تعریف کنیم که اصول انطباق یافته با هر حرفه‌ای را شامل می‌شود و همه سازمان‌ها و نهادها ناچارند اصول اخلاقی را رعایت کنند. جوهره رفتار اخلاقی، رفتار عادلانه و منصفانه است. 

وی در مورد تفاوت اخلاق تاکتیکی و اخلاق طبیعی یا اشراقی، توضیح داد: در اخلاق تاکتیکی، ما اخلاق را رعایت می‌کنیم که به منفعت شخصی برسیم، ولی در بحث اخلاق اشراقی، فرد و سازمان به خاطر این‌که به ارزش‌ها اعتقاد دارد، نه به خاطر ترس از قانون، اخلاق را رعایت می‌کند. برخی محققان معتقدند که اخلاق نقش چسب اجتماعی را دارد. 

مقیمی با اشاره به چند نکته در اخلاق پژوهشگران، گفت: یکی از بخش‌های اخلاق، پژوهشگر و کارفرما است. نباید تصور شود که پژوهشگر خدمت گذار کارفرما است. برخی اوقات پژوهشگر هر آن چیزی که‌کارفرما انتظار دارد را به عنوان پشتوانه‌ای برای تصمیمات سیاستگذار فراهم می‌کند. این کار فرسنگ‌ها با اخلاق پژوهش فاصله دارد.

وی ادامه داد: موضوع دیگر، اخلاق پژوهشگر و موضوع تحقیق است. در انتخاب مسئله و همچنین گردآوری داده‌ها نیز باید به مسائل متعددی توجه داشت.

رییس دانشگاه تهران به صورت تفصیلی به رابطه استاد و پژوهشگر پرداخت و در این خصوص به کتاب «به سوی دانشگاه فضیلت‌مند» اشاره کرد و گفت: در این کتاب عنوان شده که ما در یک زمانه پر دردسر و جهان افسار گسیخته‌ایم و برای تعامل مؤثر با ذی نفعان باید فضایل چهارگانه را در نهاد دانشگاه تقویت کنیم. نقش دانشگاه رهبری جامعه مدنی است. امروز نباید دانشگاه‌ها را تنها با معیارهای کارآفرینی و اقتصادی سنجید. صداقت، اصالت، احترام و بزرگ‌منشی چهار عنصری هستند که باید در بخش‌های مختلف دانشگاه به آن توجه داشت؛ به خصوص‌در ارتباط استاد و دانشجو که ما نیاز به کارهای زیادی در این حوزه داریم.

وی ضمن اشاره تلویحی به موضوع خودکشی دانشجوی دکترای رشته برق این دانشگاه، گفت: رابطه استاد و دانشجو در چند موردی که اخیراً من شاهد بودم، مناسب نبوده است. برخی اساتید حس اختیارات گسترده و بدون محدودیت با دانشجو دارند و از آنجا که کدهای اخلاقی تعریف نشده، هر گروه و دانشکده‌ای بر اساس رسوم و سنت‌های خودشان رفتار می‌کنند. هر رشته‌ای حتما شرایط متفاوتی دارد؛ ولی نمی‌تواند چارچوب‌های اصلی را تحت‌الشعاع قرار دهد. ما شاهد هستیم هر استادی سنت دانشگاهی متفاوت دارد و باعث سردرگمی دانشجویان می‌شود.

مقیمی خاطر نشان کرد: ما شاهد این بودیم که به خاطر چنین موضوعاتی دانشجو حتی در مراحل پایانی انصراف می‌دهد و به نظر می‌رسد نه تنها در مباحث علمی بلکه در زندگی اجتماعی شده نیز دچار بن‌بست شده است. 

رییس دانشگاه تهران با تاکید بر این‌که ما نیاز به بازتعریف مجدد این موضوعات داریم، ادامه داد: حتی اگر نیاز باشد از طریق اخلاق پژوهشی و با چماق قانونی این کار را انجام می‌دهیم. نیاز به این است که در روابط استاد و دانشجو اخلاق حاکم شود. 

وی با اشاره به وجود کمیته‌های اخلاق در پژوهش دانشگاه، گفت: واقعیت این است که باید در مورد کدهای اخلاقی بیشتر کار شود و در قالب منشوری، تک تک این تعاملات، مد نظر قرار گیرد. ضروری است منشوری تدوین شود و کدهای رفتاری به روی کاغذ بیاید و تفاوت‌های رشته‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد. ضروری است کمیته اخلاق در هر دانشکده‌ای شکل بگیرد و مشکلات پیش از رسیدن به بحران حل شوند.

وی خاطر نشان کرد: اغلب اساتید دانشگاه در مورد روابط بین استاد و دانشجو، روابط خوبی را تعریف کردند.

منبع : رییس دانشگاه تهران