به گزارش ثریا در این مطلب به این شبهه پرداخت میشود که آیا تشیع ساخته و پرداخته دوران صفویه است یا ریشههای عمیق در صدر اسلام و زمان پیامبر اکرم(ص) دارد.
شیعه: از زمان پیامبر تا دوران صفویه
یکی از تهمتهای رایج این است که تشیع ساخته و پرداخته دوران صفوی است. اما واقعیت چیز دیگری میگوید. کافی است نگاهی به تاریخ اسلام بیندازیم تا دریابیم این ادعا چقدر از حقیقت فاصله دارد.
ریشههای تشیع در عصر پیامبر
شیعه در لغت به معنای «پیرو» است و در اصطلاح دینی، به کسانی گفته میشود که امام علی(ع) را جانشین بلافصل پیامبر میدانند. این نامگذاری از زبان خود پیامبر اکرم(ص) سرچشمه میگیرد.
در روایاتی که هم در منابع شیعه و هم سنی آمده، پیامبر درباره آیه «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ» فرمودند: «یا علی! تو و شیعیان تو بهترین مخلوقات هستید». همچنین در حدیثی دیگر آمده: «علی و شیعیانش در روز قیامت رستگارند».
در همان زمان پیامبر، چهار تن به عنوان پیشگامان شیعه شناخته میشدند: سلمان فارسی، ابوذر غفاری، مقداد بن اسود و عمار یاسر. آنها نه تنها پیرو علی(ع) بودند، بلکه با این نام در میان مسلمانان شناخته میشدند.
این واقعیت تاریخی نشان میدهد که تشیع از همان آغاز بعثت پیامبر، به عنوان یک جریان فکری و عقیدتی در اسلام جریان داشت.
شکلگیری جریان سیاسی-مذهبی شیعه
پس از رحلت پیامبر و در جریان سقیفه بنی ساعده، تشیع به عنوان یک جمعیت سیاسی-مذهبی شکل گرفت. گروهی از صحابه خلافت ابوبکر را به رسمیت نشناختند و خواستار حکومت علی(ع) شدند.
این گروه شامل تمام بنی هاشم و شخصیتهایی چون زبیر بن عوام، خالد بن سعید، ابی بن کعب، خزیمه بن ثابت و دیگران بود. مرحوم سید محسن امین در کتاب «اعیان الشیعه» نام بیش از هفتاد و هفت تن از صحابه را ثبت کرده که شیعه بودند.
این جریان در طول قرون بعد گسترش یافت. علامه شرفالدین در کتاب «فصول المهمه» نام ۲۵۰ نفر از اصحاب پیامبر را که شیعه بودند جمعآوری کرده است.
وجود کتابهای شیعی از قرن اول تا نهم هجری در کتابخانههای جهان، بهترین دلیل بر این است که تشیع یک جریان کهن و ریشهدار در اسلام است، نه پدیدهای نوظهور.
گسترش تشیع در ایران پیش از صفویه
تشیع همزمان با ورود اسلام به ایران، در این سرزمین جای گرفت. چند عامل در گسترش آن مؤثر بود:
نخست، تفاوت رفتار امام علی(ع) و خلفا با ایرانیان. خلیفه اول سیاست برتری عرب بر عجم داشت و بنی امیه نیز همین خط را ادامه دادند، اما علی(ع) با عدالت و مساوات با همه رفتار میکرد.
دوم، قدرت تأثیرگذاری شیعیان عراق که مناطق ایران زیر نظر استانداری کوفه اداره میشد.
سوم، محبوبیت علویان و مهاجرت سادات به ایران.
چهارم، پیدایش سنیهای معتدل و دوستدار اهل بیت که زمینهساز گرایش به تشیع امامی شد.
شواهد تاریخی نشان میدهد که پیش از صفویه، بیشتر مردم ایران شیعه بودند. سکههای کشف شده در اصفهان متعلق به سال ۸۷۳ هجری - چهل سال پیش از روی کار آمدن صفویان - با عبارت «لا اله الا الله علی ولی الله» ضرب شدهاند.
در کاشان نیز محرابی از سال ۷۷۰ با همین عبارت وجود دارد. علامه حلی در زمان سلطان اولجایتو موفق شد او را به تشیع گرایش دهد و از سال ۷۰۷ هجری مذهب شیعه اثنا عشری در ایران رسمیت یافت.
نقش صفویان در تثبیت تشیع
صفویان تشیع را بنیان نگذاشتند، بلکه آن را گسترش دادند و به عنوان مذهب رسمی کشور به رسمیت شناختند. شاه اسماعیل صفوی در سال ۹۰۷ هجری تشیع دوازده امامی را مذهب رسمی اعلام کرد.
با دعوت از علمای برجستهای چون علامه مجلسی، شیخ بهایی، ملاصدرا و فیض کاشانی، حوزههای علمیه در قم، مشهد و اصفهان شکوفا شدند. روحانیت شیعه از حالت پراکنده خارج شد و به شکل نهادی سازماندهی گردید.
این تحولات نه به معنای پیدایش تشیع، بلکه به معنای تثبیت و گسترش رسمی آن بود.
بنابراین، تشیع از همان زمان پیامبر وجود داشته و بنیانگذار آن خداوند و مبلغ آن پیامبر اسلام بوده است. صفویان تنها زمینهساز رسمیت یافتن و شکوفایی آن در ایران شدند، نه خالق آن.
منبع: مرکز پاسخگویی به سوالات دینی
حمایت آیت الله رشاد از بازسازی و ساخت مجدد کنیسه آسیب دیده در جنگ
آیا در جنگ هرکاری مجاز است؟ نگاهی به اخلاق در میدان نبرد
تأثیر سوابق پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵ مثبت شد / ۶ درس نهایی برای کنکور
راز حذف زمینههای فلسفی «یوگا» در نسخه مدرن
آذینبندی و شادیهای عمومی باید به عنوان مدخل معرفت باشد
فرایند محدودیت در اینترنت شفاف میشود؛ ماجرای اینترنت پرو و خط سفید چه بود؟
۷۸ درصد ترافیک اینترنت به حالت قبل و اول دی ماه بازگشت
آغاز ثبت نام آزمون کاردانی به کارشناسی از ۲۴ خرداد ماه
مصوبه افزایش حقوق اعضای هیئت علمی لغو نشده است
تداوم فعالیت علمی دانشگاه شهید بهشتی با وجود آسیب در جنگ
ضیافت نور در آسمان خرداد؛ دیدار دو سیاره منظومه شمسی در آسمان ایران
نسخه جدید چتجیپیتی؛ از تولید عکس تا رزرو سفر در یک پنجره
مهلت دفاع از پایان نامه دستیاران پزشکی تا پایان آذر ۱۴۰۵ تمدید شد
حضوری شدن برخی امتحانات دانشگاه علم و صنعت در مقطع کارشناسی
ایران در جمع ۶ کشور دارای توان ساخت تجهیزات پیشرفته کرایوژنیک
چرا نقش استادان دانشگاه فراتر از کلاس درس است؟
انویدیا با غولهای فناوری کره جنوبی قرارداد بست
هوش مصنوعی زلزله یاب شد
ثبتنام خودکار ۸۵ درصد دانشآموزان ابتدایی در استان سمنان
فعالیت ۳۷ هزار سفیر سلامت دانشآموزی
هفته بینالمللی قرآن در کربلا افتتاح شد
چرا روابط فیلم «تهران کنارت» در سطح ماند؟
ولایت فقیه یک هویت تمدنی و تاریخی برای ملت ایران است
تأکید رئیس جهاددانشگاهی بر رفع موانع دیوانسالاری و بازگشت به شورای عالی انقلاب فرهنگی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: دستورات لازم برای حضور فعالتر جهاد دانشگاهی صادر میشود
دومین فراخوان تربیت مجاهد فرهنگی توسط نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها
دستگاههای اجرایی ملزم به استفاده از پیامرسانهای بومی شدند
طرح جدید دانشکده مدیریت شریف برای جذب دانشجوی دکتری با مزایای بینظیر
پیش ثبتنام الکامپ ۲۹ آغاز شد
امکان ادامه تحصیل مجدد در پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برای دانشآموختگان فراهم شد
اجماع شورای عالی انقلاب فرهنگی بر تأثیر قطعی سوابق تحصیلی یازدهم و دوازدهم در کنکور ۱۴۰۵
جزئیات احکام انضباطی دانشجویان در ایمیل معاون دانشجویی دانشگاه شریف به اساتید
امتحانات دانشگاه علمی کاربردی غیرحضوری شد
امام در اصول فقه به «عرف عقلایی» اهمیت میداد
خبرنگاران ایرانی از دریافت ویزا برای پوشش جام جهانی محروم شدند
موقوفات چطور به حل مشکلات اقتصادی ورود کردهاند؟
زندگی امام موسی کاظم (ع) تابلویی تمامعیار از مدیریت بحران و کادرسازی دینی است
بازیگر معروف ایرانی نقش ترامپ را بازی میکند+عکس
بیوک میرزایی: محبت مردم بزرگترین سرمایه یک هنرمند است
متن جدید امیرحسین قیاسی در حمایت از ایران و در واکنش به جنگ
آیتالله مبلغی: نخستین ثمره استقامت، گشایش راهها و شکستن بنبستهاست
ثبت نام ۲ هزار هیئت جدید در سامانه عطر سیب/ رویکرد نمایشگاه امسال خانواده محور است
خدمترسانی موکب ها به زائران عید غدیر در نجف اشرف
روایتی از بزرگترین وقف درمانی تهران در کتاب «میراث فرمانفرما»
آخرین حضور و غیاب کودکان شهید میناب با حضور پرویز پرستویی
بازیگر معروف فیلم پدرخوانده ترامپ را ظالم و فاسد خواند
روایت الگوی خانواده موفق در «زندگی زیباست» رادیو معارف
آنچه سیاهچالهای عباسی درباره امام کاظم(ع) پنهان نکردند
چرا روایت ماکان نصیری از صدها گزارش خبری اثرگذارتر شد؟
کتاب صمود روایتی از دردی که از دور فهمیده نمیشود
امکان ارسال مستقیم جستجو به هوش مصنوعی در گوگل فراهم میشود
ترس اروپا از خاموشی دیجیتال شدت گرفت
قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی منصوب شد
حمایت جدی دانشگاه آزاد از دانشجویان دکتری؛ دستورالعمل پژوهشی نیمسال ۱۴۰۴۲ آمد
خط فارسی، مرجعیت علمی ایران را منطقهای میکند
وزارت آموزش و پرورش اعلام برنامه امتحانات نهایی را تکذیب کرد
رویکرد تحولی سمپاد از تربیت دانشآموز موفق به سوی پرورش انسان اثرگذار
هوش مصنوعی افکار رئیس جمهور چین را ترویج میکند
شورای عالی انقلاب فرهنگی: تغییری در تأثیر قطعی معدل کنکور امسال نداریم
تعلل دولت در اجرای طرح ترمیم حقوق، شکاف بیاعتمادی را گسترش داد
نمایهشدن سه مجله دانشگاه تهران در کتابخانه دیجیتال آلمان
مصاحبه دکتری دانشگاه علامه طباطبائی از فردا آغاز میشود
یک روز جابجایی در برنامه امتحانات دانشگاه صنعتی شریف
اقتباسی عروسکی از رمان «اسب جنگی» به روی صحنه رفت
مساله وطن در صدای علیرضا قربانی و نجابتِ اندوه در آهنگ جدید او
بزرگترین وداع قرن برای امام امت/ بدرقهای به وسعت ایران
جناب خان و هومن به آنتن تلویزیون برگشتند
کتاب برای رهبر شهید ابزار ساخت انسان و جامعه بود
پیکر آیتالله العظمی محمد اسحاق فیاض در کاظمین و کربلا تشییع شد
ممیزیهای فراوان کلینیک رویا صدای بازیگران را در آورد
سه انفجار خورشیدی در یک شبانهروز رخ داد
آغاز کلاسهای حضوری دانشگاه صنعتی شریف از ۲۳ خرداد
بررسی وضعیت اشتغال بیش از ۴۰۹ هزار دانشآموخته/ علوم پزشکی در صدر اشتغال
جزئیات ثبت نام آزمون دستیاری دندانپزشکی را اینجا بخوانید
پیمان شاهبد: باید از هر نوع فیلم مستقلی حمایت کرد
روایتی خواندنی از گروه سرود خرمآباد از یک روز غمانگیز
نگاهی به پرسپولیس؛ دیگری ساختن از «ایران» و مرجان ساتراپی
درک پیام غدیر؛ امامت، ستون فقرات حفظ اسلام در جامعه
حجتالاسلام محمد قمی: نهضت خمینی همچنان ادامه دارد
غدیر، مسئله فراموشی یا تبعیت؟
حمایت از ۳۵۰ استاد برای هدایت تحقیقات
تاثیر معدل در کنکور به دلیل غیبت شما هنوز بررسی نشده است
جزئیات آزمون مرحله غیرمتمرکز سی و یکمین المپیاد علمی دانشجویی اعلام شد
امکان ادامه تحصیل مجدد در پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برای دانشآموختگان فراهم شد
آغاز کلاسهای حضوری دانشگاه صنعتی شریف از ۲۳ خرداد
جزئیات ثبت نام آزمون دستیاری دندانپزشکی را اینجا بخوانید
غدیر؛ واقعهای فراتر از تاریخ با ابعاد کلامی و تمدنی
مداح بحرینی سلب تابعیت شده به ایران میآید
بررسی وضعیت اشتغال بیش از ۴۰۹ هزار دانشآموخته/ علوم پزشکی در صدر اشتغال
آیتالله فیاض رحلت کرد/ مرجعی که آیتالله خویی او را نور چشمش می دانست
تنگه هرمز را بیشتر بشناسید
حقوق اساتید چه نیازهایی را برآورده میکند؟
حجتالاسلام محمد قمی: نهضت خمینی همچنان ادامه دارد
مرور آثاری که با موضوع غدیر خلق شدند
سیمای فراتاریخی «قهرمان مردم» در لایههای هنر، عرفان و ادبیات
بیوک میرزایی: محبت مردم بزرگترین سرمایه یک هنرمند است
شورای عالی انقلاب فرهنگی: تغییری در تأثیر قطعی معدل کنکور امسال نداریم
کتاب صمود روایتی از دردی که از دور فهمیده نمیشود
غدیرخم تبیینگر مدل حکمرانی الهی و الگوی زیست مؤمنانه است
غدیر برای کودک نیازمند تخیل است
ترس اروپا از خاموشی دیجیتال شدت گرفت
سه انفجار خورشیدی در یک شبانهروز رخ داد
حمایت جدی دانشگاه آزاد از دانشجویان دکتری؛ دستورالعمل پژوهشی نیمسال ۱۴۰۴۲ آمد
اجماع اولیه فرو ریخت/ خبرگان بر روی رهبر شهید به توافق نرسیدند
بزرگترین وداع قرن برای امام امت/ بدرقهای به وسعت ایران
هوش مصنوعی افکار رئیس جمهور چین را ترویج میکند
درک پیام غدیر؛ امامت، ستون فقرات حفظ اسلام در جامعه
ممیزیهای فراوان کلینیک رویا صدای بازیگران را در آورد
امکان ارسال مستقیم جستجو به هوش مصنوعی در گوگل فراهم میشود
مردم ما شایستگی «شیعه علی (ع)» بودن را اثبات کردند
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.