کد خبر: 40336
ف
چرخه تولید علم؛ نسبت تولید علم با علوم انسانی اسلامی
نظریه‌ساز در صورتی به کامیابی خواهد رسید و یک نظریه علمی در شرایطی دامنه پیدا کرده و فراگیر می‌شود که آزمون گذارده شده، مورد نقد و ارزیابی قرار گرفته و در یک دیالوگ علمیِ به چالش کشیده شود.

به گزارش ثریا متن زیر یادداشتی از سیّد حسین حسینی عضو هیئت علمی گروه فلسفه دین پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است که در ادامه می خوانید؛                                                                                                                                

۱- منشاء صدور نظریه چه بوده و خاستگاه نظریه‌ها کجاست؟

۲- آیا نظریه به علم منتهی می‌گردد یا نظریه‌ها حاصل علوم‌اند؟

۳- تولید علم، برخاسته از تولید نظریه است یا می‌توان بدون ابداع نظریه‌ها به تولید علم دست یافت؟

۴-آیا تولید علم با جنبش و نهضت تولید علم یکی است و آیا عوامل تحقّق نهضت تولید علم همان عوامل پیدایش علوم‌اند؟

۵- نهضت تولید علم از کجا سر می‌زند و آیا تمامی زمینه‌های شکل‌گیری آن در حوزه ساز و کارهای نظام علمی جامعه شکل  می‌گیرد؟

۶- نقش کرسی‌های نظریه‌پردازی در این میان چیست؟ و آیا کرسی‌های نظریه‌پردازی معلول جنبش تولید علم‌اند یا علّت ایجاد آن؟

۷- آیا نظریه‌سازی با نظریه‌پردازی تفاوتی دارد؟

۸- آیا کرسی‌های نظریه‌پردازی در اجتماعی شدن علم نقش دارد؟ وآیا اصولاً علم، می‌تواند اجتماعی‌ باشد؟

۹- نسبت کرسی‌های نظریه‌پردازی با آزاداندیشی و جامعه آزاداندیش چگونه است؟

۱۰- و بالاخره آیا ارتقاء نظام آموزش عالی کشور با تولید علم و کرسی‌های نظریه‌پردازی نسبتی دارد؟

پرسش‌های ۱۰ گانه فوق ما را به سمت‌وسوی ترسیم چرخه تولید علم در جامعه علمی کشور سوق می‌دهد؛ امّا ترسیم نظام‌مند چنین چرخه‌ای به رسمی منطقی و معقول نیازمند است که بدست‌آوردن آن وابسته به تحلیل مبانی معرفتی و فرهنگ علمی در حوزه مطالعات فرهنگی از سویی، و جامعه‌شناسی معرفت از سوی دیگر و در ضلع سوّم، رویکرد فلسفه علمی است.

سعی ما در برنَهادهای متوالی و مترتب زیر پایه‌گذاری چنین تحلیلی است:

۱- اگر به ظاهر در چرخه‌های مکانیکی، بتوان نقطه شروعی را تصوّر کرد امّا در چرخه‌های دینامیکی و پویا تصور نقطه آغاز به معنای حقیقی‌اش دور از ذهن است.

۲- جستجوی نقطه آغازین فلسفی در چرخه تولید علم، نه ممکن است و نه معقول چرا که قطعاً با یک چرخه دینامیکی روبرو هستیم.

۳- پدیده‌های انسانی و به ویژه اجتماعی به دلیل در هم‌تنیدگی، پیچیدگی‌های دامن‌گستر و ارتباط دو طرفه‌شان، نمی‌توانند در یک چرخه بسته وکاملاً بسیط مکانیکی قرار گیرند.

۴- بنابراین در چرخه تولید علم از هر کجا آغاز کنیم، راه برای فهم و تحلیل سایر پاره‌ها فراهم است.

۵- انسان ، علم و دانش ، نظریه و تئوری‌های علمی ، کرسی‌های نظریه‌پردازی ، نظام‌ آموزش عالی و نهضت تولید علم ؛ پاره‌هایی از مؤلفه‌های بنیادین چرخه تولید علم محسوب می‌شوند.

۶- این عناصر نه تنها بایستی با یکدیگر در یک ربط نظام‌مند قرار گیرند تا حرکت این چرخه به درستی تنظیم شود که حتّی تحلیل این نهادگاه دانش بدون توجه به اصل هم‌خوانی مؤلفه‌های مذکور با یکدیگر ممکن نیست.

۷- با اذعان به تفاوت‌های علم و دانش، امّا بی‌گمان علم و دانش، نشانه تشخّص، تفوّه و تمایز انسان از غیر اوست.

۸- ژرف‌اندیشی دانش به علم و نشان عمقِ اندیشه‌های یک دانشمند، به نگاه عالمانه و تخصّصی وی در یک گستره خاص شناخته شده از علوم است؛ چرا که دایره دانش بسی عام و فراگیرتر از مجموعه اطلاعات منظم در یک بستر خاص با روش و مسأله و مبانی خاص علمی است.

۹- امّا رشد و نوزایی علوم به پویایی نظریه‌های علمی در هر حوزه خاص(متناسب با چارچوب‌ها و جایگاه متفاوت علوم) گره خورده است.

۱۰- نظریه‌های علمی، به رشد دروازه‌های کشف وابداع علوم یاری می‌رسانند و بالندگی علوم در مجموع، دانش کلّ بشری را ارتقاء می‌دهد.

۱۱- یک نظریه علمی، محصول فرآیندی است‌که درآن، چارچوب مشخص و معیّنی برای تحلیل، تفسیر و اثبات روش‌مندانه یک مسأله علمی با توجه به پیش‌زمینه‌های نظری و تاریخی آن بدست می‌آید.

۱۲- با این حساب ابداع یا تولید یا کشف یک نظریه علمی ممکن است توسط یک نظریه‌ساز صورت گیرد امّا نقش و زمینه‌سازی‌های خردجمعی را نباید از یاد برد.

۱۳- پذیرش امکان تحقّق نظریه‌سازی فردی، نهایتاً به معنای تجمیع برآیند خردجمعی به نام یک فرد خاص است.

۱۴- جایگاه تولید و زایش نظریه‌ها در دامان افکار و سپهر اندیشه‌های یک پژوهشگر و یا در بستر یک سازمان اجتماعی رُخ می‌نماید.

۱/۱۴- این سازمان‌های اجتماعی در جامعه ما حوزه‌ها و دانشگاهها هستند و در صورتی که سازمان‌های اجتماعی به شاکله‌ای ارگانیسم گرد هم آیند، امید به سرزدن یک جامعه علمی به معنای حقیقی‌اش می‌رود.

۱۵- با این همه، اگر وقوع نظریه‌سازی فردی(با پنداشت منقطع و جدای از بستر اجتماعی آن) را بپذیریم، امّا نمی‌توان از نقش و ضرورت اجتماعی شدن علم سخن نگفت.

۱۶- کرسی‌های نظریه‌پردازی مَجالی اجتماعی‌اند برای پردازش، تحلیل، نقد و بسط نظریه‌سازی‌های علمی که خود برآمده از سازمان‌های اجتماعی یک جامعه علمی خواهند بود.

۱/۱۶- اندیشمند نظریه‌ساز در صورتی به کامیابی خواهد رسید و یک نظریه علمی در شرایطی دامنه پیدا کرده و فراگیر می‌شود که آزمون گذارده شده، مورد نقد و ارزیابی قرار گرفته و در یک دیالوگ علمیِ جدّی به چالش کشیده شود و کرسی‌های نظریه‌پردازی به خوبی می‌توانند بستر چنین تفاعل اجتماعی را فراهم سازند.

۲/۱۶- این که کرسی‌های نظریه‌پردازی بالقوه توان تحقّق چنین امکان و زایش اجتماعی علوم جدید را به راستی در دل خود دارند، الزاماً به این معنا نیست که چنین حرکتی در همه جایگاهان خودش، به وقوع بپیوندد چرا که این کرسی‌ها بایستی به درستی، مدیریت و هدایت شوند و بی ‌این درستی، آن راستی، دست نیافتنی است.

۳/۱۶- گرچه مَسند ظهور و بروز کرسی‌های نظریه‌پردازی در جایگاه جامعه علمی و سازمان‌های اجتماعیِ تعریف شده آن است امّا شیب حرکت از نظریه‌سازی به نظریه‌پردازی و از ابداع نظریه تا پردازش اجتماعی آن، وابسته به رونق فضای آزاد اندیشی است.

۴/۱۶- آزاداندیشی(به معنای ایجاد زمینه و بستری اجتماعی برای رشد و پویایی اندیشه) به وجود فضای باز اندیشه‌سازی و اندیشه‌پردازی منجر خواهد شدکه می‌تواند این امکان را برای‌کرسی‌های نظریه‌پردازی فراهم سازد تا هم در جامعه علمی و سازمان‌های وابسته‌اش و هر آینه در فضای عمومی جامعه، امکان طرح ایده‌های نو، نقد اندیشه‌های پیشین و ورود به دروازه‌های ناگشوده هموار گردد.

۱۷- سامان‌دهی معقول و هویّت بخشی ژرف به کرسی‌های نظریه‌پردازی، نه تنها به عنوان یک انگاره فرعی، فاهمه عقل عمومی را ارتقاء می‌بخشد که در پاره نخست به ارتقاء و بالندگی نظام آموزش عالی به عنوان بخشی از سازمان‌های اجتماعی جامعه علمی یاری می‌رساند.

۱۸- بر این بنیان، نهضت تولید علم را می‌توان؛ هم انجام و هم سرانجام این چرخه دانست!

۱/۱۸- نهضت تولید علم از سویی به معنای جریان حرکت از دانش و علم به سمت نظریه‌سازی و از نظریه‌سازی تا تحقّق کرسی‌های نظریه‌پردازی و آنگاه ارتقاء جامعه علمی و مآلاً نظام آموزش عالی است واز جانب دیگر خود، به معنای سرآغاز یک رنسانس عظیم علمی در حوزه تولید علوم بومی- اسلامی خواهد بود.

۲/۱۸- گرچه این چرخه، فی‌نفسه به جریان پویش نهضت تولید علم یاری می‌رساند امّا این جنبش علمی می‌تواند از احساس نیاز اجتماعی، کمبودها و ضرورت‌های علمی، تلاش‌های فردی، بسترهای اجتماعی و فرهنگی نیز نشأت گیرد و به تدریج، چیرگی روزافزونی بیابد.

۱۹- نتیجه آن است که نخستین قدم برای تحقّق عینی چنین چرخه حیاتی برای جامعه ایرانی- اسلامیِ امروز، تعیین عناصری است که باید در یک بافت نظام‌واره کنار یکدیگر جمع شوند و سپس تحلیل             نظام‌مند مؤلفه‌های آن.

۲۰- با توجه به بندهای پیش‌یاد، بی‌تردید تحلیل جامع مؤلفه‌های چنین چرخه‌ای بدون زاویه دید جامعه‌شناسی معرفتی و مطالعات فرهنگی و نیز نیم‌نگاهی به رویکردهای فلسفه علمی ممکن‌پذیر نیست(از کتاب نهضت تولید علم و کرسیهای نظریه پردازی ، انتشارات آوای نور تهران).

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

ترمیم ضایعات استخوانی با سلول‌های بنیادی توسط محققان کشور

پیرزن ۹۳ ساله بازداشت شد+عکس

روحانی: به نفع اروپا و آمریکاست که به برجام بازگردند

رصد توپ فوتبال در فضای بین ستاره‌ای

پیشنهاد مذاکره، فریب آمریکا برای خلع سلاح و عوامل اقتدار ملت است

بازیابی باکتری‌های روده راهی برای درمان آلرژی غذایی

نماینده مجلس مشغول طراحی تبلیغات + عکس

حمید فرخ‌نژادهم سیگار به دست شد + عکس

روزهای گرم تابستان و میوه‌هایی که باید خورد

هشدار هابرماس به اروپایی‌ها؛ با نابرابری‌های اجتماعی مقابله کنید

زنده شدن یک جوان ۲۰ دقیقه بعد از مرگ +عکس

فرزاد حسنی و لیلا بلوکات روبه روی هم با تیپی خاص + عکس

حق امتیاز اپل برای دوربینی روی بند اپل واچ

جشنواره ملی دانش آموزی امیرکبیر برگزار می شود

جزئیات ترم تابستان رشته‌های علوم پزشکی و دامپزشکی اعلام شد

تازه ترین رتبه بندی جهانی شانگهای/ رتبه درخشان دانشگاه های ایرانی

تیپ لاکچری و خاص حامد بهداد در یک سریال + عکس

دیواری که روحانی کشید + عکس

کمبود ۱۲ هزار کلاس درس در پایتخت

واکنش کاربران اینستاگرام نسبت به ساقط کردن پهپاد آمریکایی

وظیفه دولت‌هاست که اعتماد را در فضای مجازی ایجاد کنند

کاهش خطر حمله قلبی با یک ساعت ورزش متعادل

وقتی پوریا پورسرخ خودش به خودش تولدش را تبریک می گوید + عکس

تلگرام در حال سقوط + عکس

پیام تبریک خاص پرویز پرستویی برای تولد بانوی اول سینما + عکس

پوست گوجه‌فرنگی با دیابت مبارزه می‌کند

سپاه در سرنگونی پهپاد جاسوسی به وظیفه‌اش عمل کرد / آمریکا‌‌یی‌ها ‌اقدام مقابله به مثل نمی‌کنند‌

ترکیب زردچوبه از پیشرفت سلول‌های سرطان استخوان پیشگیری می‌کند

به این میگن عصر ارتباطات + عکس

سیگار دغدغه سلبریتی مشهورسینما شد + عکس

تعطیلات لاکچری رونالدو + عکس

برنامه‌های تقریبی دهه کرامت اعلام شد

دلیل بالا رفتن آمپر آب هنگام استفاده از کولر چیست؟

داغ شدن تبلت سامسونگ رختخواب پسربچه را سوزاند!

افسردگی موجب افزایش ریسک بیماری‌های مزمن در زنان می‌شود

ورود صنعت فضایی به فاز تولید /سهم استارت‌آپ‌ها در تحقق شعار سال

۷۰ هزار نفر در آزمون ارشد پزشکی سال ۹۸ رقابت می کنند

مشکلات کشور موضوع پایان نامه می شود/مشوقهای فرصت مطالعاتی در صنعت

"سلفیِ کمتر، واقعیتِ بیشتر"

ارزش رفع غم و گرفتاری از مردم

درباره اینترنتی که سرعت انتقالش کمتر از ثانیه است

یادگیری سنتی کارآیی خود را از دست می‌دهد/یادگیری آینده، "عمیق" و "الکترونیکی"می‌شود

پروسه ارزیابی و ارتقای اعضای هیأت علمی تغییر کرد/رعایت اخلاق در پژوهش ملاک ارتقاء

تشکیل جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی با حضور روسای سه قوه کشور / تصویب کلیات سند عفاف و حجاب

این داروها اعصاب مغز را نابود می‌کند

قهوه موجب کاهش خطر ابتلا به ام اس می‌شود

خودروی برقی خورشیدی با برد ۷۲۵ کیلومتر تولید شد

طبابت با پزشک است، اثر با خداست/ طبابت شغل نیست

پرش مرد هندی با موتور از روی ۴ نفر +عکس

انفجار بمب جا مانده از جنگ جهانی در زمین کشاورزی +عکس

دورهمی لاکچری بچه پولدارهای تهران! +عکس

وسایل کار جالب یک سارق تهرانی +عکس

روایت وزیر ارتباطات از خودسوزی مقابل وزارتخانه +عکس

کشف اسلحه شاه‌کش در تهران! +عکس

انتشار عکس گلزار با پوشش نامناسب انتقادات را برانگیخت

چهره جدید کمدین محبوب خندوانه با سر کچل +عکس

واکنش تند خانم مجری به افزایش قیمت لبنیات +عکس

عکس یادگاری علی اوجی با یک خرس قهوه‌ای بزرگ

تفریح لاکچری داور عصر جدید در کنار همسرش +عکس

تصویر جدید از بازیگر سریال خانه به دوش +عکس

تیپ رسمی بازیگر پرکار سینما +عکس

آتش سوزی مرگبار بعد از تصادف در اتوبان تهران-قم +عکس

پرسپولیس رسما از تیم الاهلی شکایت کرد

پرونده آبی‌های پایتخت روی میز ظریف! +عکس

دکترجان خوب شدم، بی‌خیال! +عکس

کلکسیون پهپادهامون داره کامل می‌شه! +عکس

آیت الله رئیسی با مترو به محل کار رفت +عکس

دیدار پمپئو و ملک سلمان همراه با مایع ضدعفونی کننده +عکس

شیوه‌های جدید قاچاق مواد در فرودگاه! +عکس

جشن تولد مسی با کیک شکلاتی +عکس

سردار آزمون در کنار پدر و مادرش +عکس

عراقچی: دلیلی برای اجرای تعهدات یکجانبه ایران در برجام باقی نمانده است

آمریکا به تجاوز‌گری ادامه دهد نیروهای مسلح ایران با آنها برخورد قاطع خواهند کرد

حضور تاج در کلاس مربیگری حرفه‌ای + عکس

فردی مقابل وزارت ارتباطات اقدام به خودسوزی کرد

بانوی قهرمان ایرانی درگذشت + عکس

لباس زیبای باشگاه اینترمیلان + عکس

آغاز ثبت‌نام آزمون تصدی منصب قضا

کلید سؤالات آزمون ورودی پایه دهم مدارس سمپاد و نمونه دولتی اعلام شد

سامسونگ گوشی ۵G ارزان قیمت می سازد

مجری تلویزیون از لاک جیغ تا خدا درگذشت + عکس

سلاح افسانه‌ای ایران علیه پهپاد امریکایی! +عکس

ترامپ اینطوری به گریه افتاد! +عکس

دورهمی لاکچری بچه پولدارهای تهران! +عکس

بهنوش بختیاری در ۱۸ سالگی +عکس

مشاور رئیس جمهور سریال«گاندو» را مسخره کرد + عکس

بهاره رهنما در کنار مادر خواننده معروف +عکس

خاص‌ترین لندکروز با رنگی زیبا در خیابان‌های تهران +عکس

دوستی مرد بلوچی با ۲۴ گاندو +عکس

رامبد جوان از کنداکتور تابستانی نسیم کامل حذف شد + عکس

حرکت جالب راننده بامعرفت قزوینی +عکس

شاخ ۳ متری این گاو رکورد زد +عکس

سارا خوئینی‌ها عروس شد + عکس

اینم عاقبت بازی با دم شیر! +عکس

ساره بیات و حامد بهداد پشت ویترین طلافروشی +عکس

جوراب‌های وارونه آقای سیاستمدار سوژه شد +عکس

آیت الله رئیسی با مترو به محل کار رفت +عکس

شوخی بامزه جناب خان با کچل ها + عکس

عاشقانه های دو سلبریتی پیر سینمای ایران + عکس

ترامپ سقوط پهپاد جاسوسی آمریکا را خطای انسانی دانست!

هدیه جذاب آقای کارگردان برای ازدواج تهمینه میلانی +عکس

علت حذف صدای محمد علیزاده از سریال گاندو

سه شنبه خوشبختی فاطمه گودرزی در ماشین +عکس

کاهش نرخ دلار +جزئیات

لاکچری ترین مرسدس بنز ۲۰۱۹ در شیراز شکار شد + عکس

محمود احمدی‌نژاد برای رئیس جمهور آمریکا نامه نوشت

لباس زیبای باشگاه اینترمیلان + عکس

گرمای بی‌سابقه اهواز را تعطیل کرد +عکس

سردار آزمون در کنار پدر و مادرش +عکس

سگ‌های هلال احمر در حال آموزش فوتبال دستی + عکس