گاردین ـ جیسن هایکل: گوشمان پر است از داستانی قانعکننده دربارۀ رابطۀ کشورهای غنی و فقیر. بر اساس این داستان کشورهای ثروتمندِ سازمان همکاری و توسعۀ اقتصادی بهشکلی سخاوتمندانه ثروتشان را به کشورهای پاییندست جهان میبخشند، تا به آنها برای ریشهکنی فقر و بالا رفتن از نردبان توسعه کمک کنند. بله، درست است که دورانی استعماری را سپری کردیم که قدرتهای غربی با بهرهگیری از منابع و نیروی کار بردگان مستعمرههایشان به ثروت خود افزودند – اما گذشتهها گذشته. امروزه، این قدرتها هر ساله بیش از ۱۲۵ میلیارد دلار (۱۰۲ میلیارد پوند) صرف کمک میکنند – شاهدی معتبر که نشان از حسن نیت نیکخواهانۀ آنها دارد.
این داستان آنقدر بهشکلی گسترده توسط صنایع و دولتهای کشورهای ثروتمند تکثیر شده که ما آن را ناگفته پیدا میدانیم. اما شاید این داستان به این سادگیها هم که به نظر میرسد ساده نباشد.
موسسۀ انسجام مالی جهانی (جی.اف.آی) که در ایالات متحده واقع شده و مرکز پژوهش کاربردی در مدرسۀ اقتصاد نروژ، اخیراً دادههایی اعجابآور منتشر کردهاند. آنها همۀ منابع مالیای که سالیانه میان کشورهای فقیر و کشورهای غنی جابجاشده را بررسی کردند: نه فقط کمکها، سرمایهگذاریهای خارجی و جریانات تجاری (چیزهایی که مطالعات قبلی نیز به آن پرداخته بودند) بلکه انتقالات غیرمالی مانند الغای بدهی۱، انتقالات درخواست نشده۲ مانند حوالههای کارگران، و فرار سرمایۀ ثبتنشده (از این آخری بیشتر خواهیم گفت). آنقدری که من میدانم، این جامعترین ارزیابی انتقالات منابعی است که تا به حال انجام شده است.
آنچه آنها دریافتند این است که جریان پول از کشورهای غنی به سوی کشورهای فقیر در برابر جریان عکس آن ناچیز است.
در سال ۲۰۱۲، آخرین سال دادههای ثبتشده، کشورهای در حال توسعه در مجموع ۱.۳ تریلیون دلار دریافت کرده بودند که شامل تمام کمکها، سرمایهگذاریها و درآمدهای خارجی میشد. اما در همان سال ۳.۳ تریلیون دلار از این کشورها خارج شده است. به عبارت دیگر، کشورهای در حال توسعه ۲ تریلیون دلار بیش از آنچه دریافت کردهاند به بقیۀ جهان دادهاند. اگر از سال ۱۹۸۰ به این سو را بنگریم، خالص این جریانات خروجی عددی را نشان میدهد که چشم انسان را خیره میکند، ۱۶.۳ تریلیون دلار – این مقدار پولی است که از قسمت پاییندست جهان در چند دهۀ گذشته بیرون کشیده شده است. برای درک بهتر مقیاس این پول، بد نیست بدانید که تولید ناخالص داخلی ایالات متحده تقریباً همین ۱۶.۳ تریلیون دلار است.
این بدان معنی است که روایت معمول از توسعه، ماجرا را برعکس جلوه داده است. کمک در جهت عکس است که جریان دارد. این کشورهای غنی نیستند که کشورهای فقیر را توسعه میدهند؛ کشورهای فقیرند که کشورهای غنی را توسعه میدهند.
این مقادیر خروجی عظیم شامل چه چیزهایی است؟ خب، بخشی از آن به پرداخت بدهیها اختصاص دارد. کشورهای در حال توسعه از سال ۱۹۸۰ به این سو، بیش از ۴.۲ تریلیون دلار تنها در قالب پرداخت سود سلفیدهاند – انتقال نقدی مستقیم به بانکهای بزرگ نیویورک و لندن، به اندازهای که کمکی که در همین مدت دریافت کردهاند در مقابلش ناچیز جلوه میکند. بخش مهم دیگر شامل درآمد خارجیها از سرمایهگذاریهایشان در کشورهای در حال توسعه است، درآمدی که پس از دریافت به کشور خود انتقال دادهاند. برای مثال، آن همه سودی را در نظر بگیرید که بی.پی از ذخایر نفتی نیجریه استخراج میکند، یا آنگلو-آمریکاییها از معادن طلای آفریقای جنوبی بیرون میکشند.
اما بزرگترین بخش جریانات خروجی، با فاصلۀ زیاد از دیگر بخشها، مربوط است به فرار سرمایۀ ثبتنشده و معمولاً غیرقانونی. بر اساس محاسبههای جی.اف.آی کشورهای در حال توسعه از ۱۹۸۰ به این سو به اندازۀ ۱۳.۴ تریلیون دلار در قالب فرار سرمایه از کف دادهاند.
اکثر این جریانات خروجی ثبتنشده از طریق سیستم تجارت بینالملل اتفاق میافتد. به طور معمول، شرکتها – هم خارجی و هم داخلی - قیمتهایی غیرواقعی را در فاکتورهایشان گزارش میکنند تا بتوانند پول را از کشورهای در حال توسعه خارج کرده و مستقیماً به گریزگاههای مالیاتی۳ و قلمروهای پنهانکاری۴ انتقال دهند، کاری که با عنوان «جعل فاکتور تجاری»۵ از آن یاد میشود. هدف از این کار معمولاً فرار مالیاتی است، اما گاهی هم با نیت پولشویی یا دور زدن کنترل سرمایه انجام میشود. کشورهای در حال توسعه در سال ۲۰۱۲، از مجرای جعل فاکتور تجاری ۷۰۰ میلیارد دلار از دست دادند، که پنج برابر کمکهای دریافتی در همان سال است.
شرکتهای چندملیتی نیز با استفاده از «جعل فاکتور مشابه» از کشورهای در حال توسعه پول میدزدند، و سود را بهصورت غیرقانونی میان شرکتهای وابستۀ خودشان انتقال میدهند و به صورت مشترک و در هر دو طرف در قیمتهای فاکتورهای تجاری دست میبرند. مثلاً ممکن است که شرکتی وابسته در نیجریه مالیاتهای محلی را دور بزند و پولها را به شرکت مرتبط دیگر در جزایر ویرجین بریتانیا بفرستد، جایی که نرخ مالیات در عمل صفر است و نمیتوان ردپایی از سرمایههای سرقتشده یافت.
جی.اف.آی جعل فاکتور مشابه را در ارقام اصلی خود نیاورده زیرا ردیابی آن بسیار دشوار است، با این حال تخمین این موسسه از این رقم حدود ۷۰۰ میلیارد دلار دیگر است. و تازه این اعداد و ارقام فقط مربوط است به سرقت از تجارت کالاها. اگر سرقت از طریق تجارت خدمات را هم به این ترکیب اضافه کنیم، جریان خروجی خالص در این بخش را به حدود ۳ تریلیون دلار در سال میرساند.
این مقدار ۲۴ برابر بیشتر از بودجۀ مربوط به کمکهاست. به عبارت دیگر، کشورهای در حال توسعه به ازای هر ۱ دلاری که دریافت میکنند، ۲۴ دلار در قالب خالص جریان خروجی از دست میدهند. این جریانات خروجی کشورهای در حال توسعه را از منبع مهمی از درآمد و تأمین مالی برای توسعه محروم میکند. یافتههای گزارش جی.اف.آی نشان میدهد که خروجیهای خالص عظیم و روزافزون باعث کاهش نرخ رشد در کشورهای در حال توسعه شده، و مستقیماً مسئول کاهش استاندارهای زندگی در این کشورهاست.
چه کسی را باید برای این فاجعه سرزنش کرد؟ از آنجا که فرار سرمایۀ غیرقانونی بخش عظیمی از این مشکل است، بد نیست از همانجا شروع کنیم. مشخص است که شرکتهایی که در فاکتورهای تجاریشان دروغ میبافند مقصرند؛ اما چرا آنها به این راحتی میتوانند دست به این کار بزنند؟ در گذشته، مقامات گمرکی میتوانستند جلوی انتقالاتی که متقلبانه به نظر میرسیدند را گرفته، و به این ترتیب تقلب را تقریباً ناممکن کنند. اما سازمان تجارت جهانی ادعا کرد که این شرایط باعث ناکارا شدن تجارت شده، و از ۱۹۹۴ به این سو از مقامات گمرکی خواسته شد که، غیر از موارد بسیار مشکوک، قیمتهای فاکتور شده را با همان ارزش اعلام شده بپذیرند. این شرایط باعث شده که جلوگیری از جریانات خروجی غیرقانونی برای مسئولان گمرک دشوار شود.
با این همه، فرار سرمایۀ غیرقانونی بدون وجود بهشتهای مالیاتی ممکن نبود. و زمانی که پای بهشتهای مالیاتی در میان باشد یافتن گناهکاران چندان دشوار نیست: بیش از ۶۰ بهشت مالیاتی وجود دارد که اکثریت قریب به اتفاق آنها توسط چند کشور معدود غربی کنترل میشود. بهشتهای مالیاتی اروپایی مانند بلژیک و لوگزامبرگ را داریم، و بهشتهای مالیاتی آمریکا مثل دلاوِر و منهتن. اما بزرگترین شبکۀ بهشتهای مالیاتی، با فاصله، دور تا دور شهر لندن جای گرفته است، شبکهای که قلمروهای پنهانکاری در تمام توابع پادشاهی بریتانیا و قلمروهای خارجی را کنترل میکند.
به بیان دیگر، دقیقاً برخی از کشورهایی که بسیار علاقمندند کمکهای خارجیشان را جار بزنند، همانهاییاند که دزدیهای عظیم از کشورهای در حال توسعه را ممکن کردهاند.
زمانی که این جریانات خلاف جهت را به حساب بیاوریم، آن روایت کمک کشورهای ثروتمند به فقیر بهنظر سادهلوحانه میرسد. مشخص میشود که این کمکها جز پوشش توزیع نامناسب منابع در سراسر دنیا کار دیگری نمیکند. این کمکها باعث میشود گیرندگان قیافۀ دهندگان را به خود بگیرند و ظاهر اخلاقی والایی برای خود قائل شوند، و در مقابل کسانی از ما را که به فقر جهانی اهمیت میدهند از درک شیوۀ کارکرد واقعی این سیستم دور کنند.
کشورهای فقیر نیازی به صدقه ندارند. آنها نیازمند عدالتاند. و فراهم کردن عدالت کار دشواری نیست. ما میتوانیم اضافۀ بدهیهای کشورهای فقیر را نادیده بگیریم، و آنها را آزاد بگذاریم تا پولشان را صرف توسعه کنند نه صرف پرداخت سود وامهای گذشته؛ ما میتوانیم قلمروهای پنهانکاری را تعطیل کنیم و جریمههای سنگینی برای بانکداران و حسابدارانی وضع کنیم که جریانهای خروجی غیرقانونی را تسهیل میکنند؛ و میتوانیم مالیات حداقلی جهانیای بر روی درآمد شرکتی مقرر کنیم تا انگیزۀ شرکتها برای گرداندن مخفیانۀ پولشان در نقاط مختلف دنیا را از بین ببریم.
ما میدانیم که چطور این مشکل را حل کنیم. اما انجام این کار بر ضد منافع بانکها وشرکتهای قدرتمندی خواهد بود که سود مادی عظیمی از سیستم فعلی میبرند. با این تفاسیر سوالی که باقی میماند این است، آیا ما شهامت کافی را داریم؟
پینوشتها:
* این مطلب را جیسن هایکل نوشته است و در تاریخ ۱۴ ژانویه ۲۰۱۷ با عنوان «Aid in reverse: how poor countries develop rich countries» در وبسایت گاردین منتشر شده است. وبسایت ترجمان در تاریخ ۲۶ شهریور ۱۳۹۶ آن را با عنوان «کمک وارونه: چطور کشورهای فقیر کشورهای غنی را توسعه میدهند» و با ترجمۀ سیدامیرحسین میرابوطالبی منتشر کرده است.
** جیسن هایکل (Jason Hickel) نویسنده و پژوهشگری است که مدرک دکتری خود را در رشتۀ مردمشناسی از مدرسۀ اقتصاد لندن دریافت کرده و به عنوان دستیار آموزشی در همین دانشکده فعالیت میکند. نوشتههای او حوزههای توسعه، نابرابری، و اقتصاد سیاسی جهانی را در بر میگیرد و آثارش را میتوان در نشریاتی مانند گاردین یافت.
[۱] debt cancellation
[۲] unrequited transfers
[۳] tax haven: به جایی اطلاق میشود که سرمایهگذاران شرکتی و بانکی در آن از مالیات معاف هستند [مترجم].
[۴] secrecy jurisdictions: جایی که از عمد امکاناتی فراهم میکند که افرادی که در آنجا ساکن نیستند میتوانند، به خصوص با بهرهگیری از پنهانکاری، از آن بهره برده و منتفع شوند [مترجم].
[۵] trade misinvoicing: روشی که در آن با استفاده از گزارش نادرست ارقام در فاکتورهای اعلامی به گمرکها اقدام به جابجا کردن پول به خارج از کشور میکنند [مترجم].
مترجم: امیرحسین میرابوطالبی
مرجع: Guardian
از کتاب اختران تهران رونمایی شد
روایت تازهای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران
انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیکتر شده است؟
پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هماندیشی استادان
لزوم رفع فوری چالشهای دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران
اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاههای علوم پزشکی +جدول
ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبهبندی جهانی گرین متریک
تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی
ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام میشود
۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند
تصویب ضوابط ایجاد دورههای تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»
نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
دانشگاهها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند
کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد
تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکدهها بر پوشش دانشجویان
پیامنور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس میدهد+جزئیات
آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه میشوند
توسعه همکاریهای علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی
نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی
تأکید رئیس دانشگاه علمیکاربردی بر تشکیل انجمن دانشآموختگان
یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد
مشوقهای جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژههای پرریسک
سیستمهای زیرساختی آمریکا شکافهای رفع نشدنی دارند
ثبت رویداد از ایده تا کسبوکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی
کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد
درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف
پاویون دانشبنیانها در نمایشگاه توانمندیهای صادراتی جمهوری اسلامی
نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ
تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد
مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت
نشست تخصصی دستگاههای پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد
ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد
نتایج نهایی رشتههای با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه
تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه
سرمایهگذاری در اتاق شیشهای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرمهای مالی دیجیتال است؟
تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح
ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد
تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه حوزه های علمیه
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس میگیرد
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد
برد پیت ۵۰ سال عقب میرود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمانها
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
ابداع یک آبنباتچوبی برای معاینه کودکان
امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
مدیرعامل انویدیا استعفا کرد
جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن میرسد
«پرواز ۶۵۵» دهنمکی به تدوین رسید
رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود
حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند
«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پریخانوم» رسید
استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس
شهادت یک مامور فراجا در سیستانوبلوچستان
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
نانوپوششها به کمک افزایش عمر لنتهای ترمز آمدند
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.