به گزارش ثریا نشر کتاب در ایران دیگر تنها یک فعالیت فرهنگی نیست، بلکه به صنعتی پیچیده با ابعاد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی تبدیل شده است. این صنعت، به عنوان یکی از ارکان توسعه فرهنگی، نقشی کلیدی در انتقال دانش دارد اما با موانع جدی دستوپنجه نرم میکند.
نبود زیرساختهای مناسب، عقبماندگی از فناوریهای روز، ضعف در شبکه توزیع، نبود سیاستهای حمایتی مشخص و تغییر ذائقه مخاطبان به سمت محتوای دیجیتال، تنها بخشی از چالشهای پیش روی صنعت نشر ایران است. علاوه بر این، سهم اندک کتاب در سبد فرهنگی خانوار، ضعف ریشهدار در فرهنگ مطالعه و حضور ناشران غیرحرفهای، آینده این حوزه را مبهمتر کرده است.
با توجه به این شرایط، پرداختن به آینده صنعت نشر ایران یک ضرورت انکارناپذیر است. به گزارش ایسنا، گرچه پیشبینی قطعی آینده ممکن نیست، اما روشهای علمی مانند سناریونویسی میتواند به مدیران و سیاستگذاران فرهنگی کمک کند تا برای وضعیتهای احتمالی آماده شوند و راه را برای اصلاحات ساختاری و بهبود ارتباط با مخاطب هموار سازند، به ویژه که فضای مجازی عادات مطالعاتی را دگرگون کرده است.
در همین زمینه، تحقیقی توسط حسین معینی، عضو هیئت علمی دانشگاه حضرت معصومه (س) قم و همکارانش انجام شده است. این پژوهش کیفی با هدف شناسایی مسیرهای پیش روی نشر کتاب در کشور، بر پایه مصاحبه عمیق با ۱۰ ناشر برجسته عمدتا تهرانی و با استفاده از روش تحلیل شبکه جهانی کسبوکار صورت گرفته است.
در ادامه بخوانید: «هشتک» به جای «هشتگ»؛ راز انتخاب فرهنگستان فاش شد
یافتههای این تحقیق چهار سناریو را برای آینده صنعت نشر ایران مشخص میکند: «توسعه»، «اتلاف»، «بیابان کتاب» و «بنبست». سناریوی «توسعه» وضعیت آرمانی با سیاستهای تحولآفرین و فرهنگسازی موفق است، در حالی که «بیابان کتاب» بدترین حالت ممکن با ناکارآمدی در هر دو حوزه سیاستگذاری و فرهنگسازی را نشان میدهد.
سناریوی «اتلاف» زمانی رخ میدهد که علیرغم تولید مناسب کتاب، به دلیل نبود فرهنگ مطالعه، کتابها بیاستفاده میمانند. در سناریوی «بنبست» نیز، با وجود تقاضا و فرهنگسازی نسبی، ناکارآمدی سیاستهای کلان و ضعف در بخش تولید، صنعت نشر را متوقف میکند و نمیتواند پاسخگوی نیاز بازار باشد.
تحلیل این سناریوها نشان میدهد که سرنوشت صنعت نشر کتاب ایران به شدت به تصمیمات امروز مدیران و سیاستگذاران وابسته است. رسیدن به سناریوی مطلوب «توسعه» تنها با همافزایی سیاستگذاری صحیح و فرهنگسازی مؤثر امکانپذیر است؛ در غیر این صورت، خطر حرکت به سمت رکود کامل جدی است.
این پژوهش تأکید دارد که مدیران حوزه نشر باید تفکر سناریویی را اتخاذ کرده و به جای انتظار برای آینده، فعالانه برای ساختن آن تلاش کنند. توسعه مهارت نیروی انسانی، بهکارگیری فناوریهای نوین در تولید و توزیع، حمایت هوشمندانه دولتی، کاهش هزینهها و ارتقای سواد رسانهای جامعه، از جمله راهکارهای کلیدی برای ترسیم آیندهای روشنتر برای نشر ایران است.
آشنایی مدیران با تجارب موفق جهانی، ترویج مطالعه از سنین پایین با نقشآفرینی مدارس و دانشگاهها نیز از دیگر اقدامات ضروری محسوب میشود.
نتایج کامل این پژوهش علمی در «فصلنامه تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی» که توسط نهاد کتابخانههای عمومی کشور منتشر میشود، به چاپ رسیده است. این نشریه یکی از منابع معتبر در حوزه پژوهشهای کتاب، کتابخانه و اطلاعرسانی به شمار میرود.