به گزارش ثریا پرسش درباره چگونگی تکثیر نسل بشر از حضرت آدم (ع) و حوا و چرایی عدم محرمیت تمامی انسانها با وجود اشتراک در نسب، یکی از سوالات بنیادین در الهیات اسلامی است. با توجه به اینکه همه ما فرزندان یک پدر و مادر (آدم و حوا) محسوب میشویم، چرا امروزه حرمت ازدواج با محارم وجود دارد؟
در پاسخ به این پرسش، دانشمندان اسلامی دو دیدگاه اصلی را پیرامون نحوه ازدواج فرزندان آدم مطرح کردهاند. دیدگاه اول معتقد است در ابتدای خلقت و به دلیل ضرورت بقای نسل، هنوز قانون حرمت ازدواج با محارم (ازدواج خواهر و برادر) وضع نشده بود. طرفداران این نظر به آیه ۱ سوره نساء استناد میکنند که میفرماید نسل بشر از آدم و حوا منتشر شده و همچنین روایتی از امام سجاد (ع) که ازدواج فرزندان آدم با خواهران دوقلوی یکدیگر را شرح میدهد. علامه طباطبایی نیز توضیح میدهد که این حکم، تشریعی و وابسته به مصالح زمان بوده و با گسترش نسل، برای جلوگیری از مفاسد، حرام شده است.
دیدگاه دوم اما، ازدواج فرزندان آدم با یکدیگر را قبیح دانسته و معتقد است پسران حضرت آدم با دخترانی از نسلهای انسانی دیگری که پیش از آدم بر روی زمین میزیستهاند، ازدواج کردهاند. این نظریه، احتمال وجود انسانهای پیش از حضرت آدم را مطرح میکند که شواهدی نیز در گفتگوهای خداوند با فرشتگان در قرآن برای آن ذکر میشود. بنابراین، تکثیر نسل اولیه از طریق وصلت با غیر همخونهای نزدیک صورت گرفته است.
در ادامه بخوانید: نمازتان صحیح است اما قبول نیست؟ چرا؟
فلسفه حرمت ازدواج با محارم در اسلام
فارغ از اینکه کدام دیدگاه در مورد ازدواج فرزندان آدم صحیح باشد، حرمت ازدواج با محارم امروزه یک اصل پذیرفته شده و قطعی در اسلام و بسیاری از فرهنگهاست. این حرمت دلایل متعددی دارد:
مخالفت با فطرت: طبع سالم انسانی عموماً از برقراری رابطه جنسی با خویشاوندان بسیار نزدیک تنفر دارد. قرآن نیز ازدواج با زنپدر (نامادری) را که در دوران جاهلیت رایج بود، "فاحشه" (عمل زشت)، "مقتاً" (نفرتانگیز) و "ساء سبیلا" (راهی بد) میخواند (نساء، ۲۲).
حفظ حریم و عفت خانوادگی: ازدواج با محارم، مرزهای عاطفی و محترمانه خانوادگی را در هم میشکند و میتواند منجر به رقابتهای ناسالم و فروپاشی بنیان خانواده شود. تبدیل عواطف پاک خویشاوندی به تمایلات جنسی، ارزشهای انسانی را متزلزل میکند.
پیشگیری از بیماریهای ژنتیکی: علم پزشکی امروز ثابت کرده است که ازدواجهای فامیلی بسیار نزدیک (همخونی شدید) خطر بروز بیماریهای ارثی و مشکلات ژنتیکی را در نسلهای بعد به شدت افزایش میدهد. حرمت ازدواج با محارم به نوعی ضامن سلامت نسل است.
نبود جاذبه جنسی: معمولاً میان افرادی که با هم بزرگ شدهاند (محارم)، جاذبه و کشش جنسی لازم برای یک ازدواج پایدار وجود ندارد.
انواع محارم در اسلام
اسلام سه دسته کلی از افراد را مشخص کرده که ازدواج با آنها حرام است:
۱. محارم نسبی: خواوندان خونی مانند مادر، خواهر، دختر، عمه، خاله و فرزندانشان.
۲. محارم سببی: افرادی که به واسطه ازدواج محرم میشوند، مانند مادر زن، زنپدر، زنپسر (عروس) و دخترِ همسر (در صورت وقوع نزدیکی با همسر).
۳. محارم رضاعی: کسانی که از طریق شیر خوردن با شرایط خاص (مانند خوردن شیر از یک زن به مقدار معین و در زمان معین) نسبت خواهر و برادری یا فرزندی پیدا میکنند و ازدواجشان حرام میشود. پیامبر اسلام (ص) میفرمایند: "آنچه به وسیله نسب حرام میشود، به وسیله شیرخوارگی نیز حرام میگردد."
در نتیجه، حرمت ازدواج با محارم در اسلام، با وجود ریشه مشترک انسانیت در حضرت آدم، بر اساس حکمتهای عمیق فطری، اجتماعی، اخلاقی و حتی پزشکی بنا شده است و تکثیر اولیه نسل بشر، چه از طریق ازدواج داخلی ضروری در آن زمان و چه از طریق وصلت با انسانهای دیگر، منافاتی با این حکم فعلی ندارد.