به گزارش ثریا حجت الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان در تحلیلی بر پیام مقام معظم رهبری به مناسبت یکصدمین سالگرد بازتأسیس حوزه علمیه قم، بر نقش محوری و غیرقابل انکار تاریخ در فهم دین و تعیین مسیر آینده تأکید کرد. پناهیان معتقد است که درک عمیق جایگاه حوزه علمیه قم و مسئولیتهای خطیر آن، بدون فهم تاریخ امکانپذیر نیست.
اهمیت نگاه تاریخی در پیام رهبر انقلاب
پناهیان با اشاره به شروع بیانیه رهبر انقلاب با مروری بر بستر تاریخی شکلگیری حوزه علمیه قم، نه فقط در ایران بلکه در جهان اسلام، این رویکرد را ناشی از شخصیت «تاریخاندیش» مقام معظم رهبری دانست. وی افزود: «درک عظمت حوزه علمیه قم و اساسا حوزههای علمیه جز با توجه به جایگاه و نقش تاریخی اساسا ممکن نیست.» او پیشنهاد کرد که بخش اول این پیام مهم، به تفصیل مورد بررسی و تبیین قرار گیرد.
تاریخ؛ کلید شناخت اسلام و فقه
این استاد حوزه و دانشگاه با استناد به نامه ۳۱ نهج البلاغه و تأکیدات قرآن کریم بر مطالعه سرگذشت پیشینیان، خاطرنشان کرد: «شناختن اسلام بدون شناختن درست تاریخ اسلام امکان ندارد.» علیرضا پناهیان تصریح کرد که فهم تاریخ حتی در استنباط احکام فقهی نیز ضروری است، زیرا درک شرایط زمانی صدور روایات، به فهم دقیقتر معنای آنها کمک میکند.
وی افزود: «آدم میبیند بعضی از اهل علم اظهار نظر میکنند... از نزدیک گفتگو میکند، میبیند یا هیچ بهرهای از فهم تاریخ ندارد، یا اگر تاریخ میدانند، درست و جامع تاریخ را مطالعه نکردهاند.»
نقش ائمه (ع) و امام خمینی (ره) در حفظ تاریخ
پناهیان با بیانی تأثیرگذار گفت: «تاریخ همان چیزی است که ائمه هدی با شهادت و کشتهشدنشان برای ما حفظ کردند.» وی بزرگداشت موالید و شهادتهای ائمه (ع) و مراسم روضه را جلوههایی از همین توجه به تاریخ دانست و به نقل از امام خمینی (ره) افزود که همین مجالس روضه و عزاداری، اسلام و مکتب را تا به امروز حفظ کردهاند.
خطر علمزدگی و لزوم بازگشت به واقعیات تاریخی
این تحلیلگر مسائل دینی نسبت به پدیده «علمزدگی» هشدار داد و گفت: «نباید آنقدر در گفتوگوی علمی غرق بشویم که واقعیت عینی، منشأ تولید این علم را فراموش کنیم.» وی تاریخ را «مادر علم» و بستر عینی پرورش عالمان دانست و تأکید کرد که برای پیشرفت علوم دینی، گاهی باید به واقعیات تاریخی مراجعه کرد و از غرق شدن در مباحث نظری صرف که ما را از حل مسائل روز جامعه باز میدارد، پرهیز نمود.
زمانشناسی؛ میوه فهم تاریخ
پناهیان در پایان، فهم مسئولیت کنونی و آینده حوزه علمیه را مستلزم «زمانشناسی» دانست که آن هم بدون شناخت تاریخ ممکن نیست. او با اشاره به حدیث «الْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لَا تَهْجُمُ عَلَیْهِ اللَّوَابِس» و مثالهایی از زمانشناسی امام رضا (ع)، تأکید کرد که درک تحولات سریع زمانه و جایگاه کنونی جمهوری اسلامی و تشیع در منطقه، بدون فهم تاریخ گذشته و آینده قابل پیشبینی، امکانپذیر نخواهد بود. وی لزوم پرداختن به «فقه نظام» و مباحث تمدنی را از نتایج این نگاه تاریخی و زمانشناسانه دانست.
منبع: خبرگزاری حوزه