به گزارش ثریا محمد فنایی اشکوری، استاد فلسفه و عرفان تطبیقی، در یادداشتی تحلیلی به موضوع آسیب شناسی تفکر در جامعه و حتی در میان اهل علم پرداخته و بر ضرورت حیاتی پایبندی به تفکر برهانی تأکید کرده است. او معتقد است مهمترین درسی که باید از منطق و فلسفه آموخت، فن برهان است و بدون آن، بهرهمندی از فلسفه ناقص خواهد بود.
این استاد فلسفه با اشاره به سالها تجربه تدریس و مطالعه در علوم عقلی، بیان میکند که متأسفانه بسیاری از افراد، حتی پس از سالها مطالعه منطق و فلسفه، ذهنی برهانی پیدا نمیکنند. او مشاهده کرده است که در مباحثات فلسفی و کلامی، افراد ظاهراً در حال استدلال عقلی هستند، اما در عمل، استدلالهایشان بیشتر جدلی، خطابی، مبتنی بر مشهورات محض (عقاید رایج بدون پشتوانه منطقی) و مغالطهآمیز است.
فنایی اشکوری تصریح میکند که در اینگونه مباحثات، علیرغم سر و صدای زیاد، نتیجهای عقلانی حاصل نمیشود. او ریشه این مشکل را در این میداند که هر گروه، اعم از دانشگاهی و حوزوی، مشهورات خود را دارد؛ گزارههایی که برایشان از هر برهانی یقینیتر است، در حالی که این باورها صرفاً بر پایه شهرت، القا، تلقین یا تقلید شکل گرفته و به شکلی متعصبانه جزمیت یافتهاند. مقابله با این قطعیتهای بیاساس که ناشی از عادتهای فکری جمعی است، بسیار دشوار میباشد.
به باور این اندیشمند، آنچه واقعاً ضروری است، پرورش ذهن برهانی است. او ضمن اشاره به سادگی نسبی شناخت مغالطات صوری، مشکل اصلی را در مغالطات مادی میداند؛ جایی که امور غیر یقینی به جای یقینیات (پایههای استدلال منطقی) جا زده میشوند. وظیفه اصلی عقل در تفکر برهانی، دقیقاندیشی و تمایز قائل شدن بین یقینیات و غیر یقینیات است.
دکتر فنایی اشکوری در این مسیر، از ارسطو به عنوان پایهگذار منطق صوری و بهویژه از ابنسینای بزرگ با کتاب "برهانِ منطق شفا" به عنوان آموزگاران برجسته تفکر برهانی یاد میکند. او "برهان شفا" را دقیقترین کتاب برای آموزش تفکر، شناخت ساختار استدلال و موشکافی در تفکیک میان یقینیات و غیر یقینیات میداند و به کارهای خوب انجام شده در عصر جدید، از جمله "تفکر نقدی" (critical thinking) و شناسایی بیش از صد نوع مغالطه نیز اشاره میکند.
این استاد فلسفه در پایان هشدار میدهد که اگر این آسیبها در حلقههای علوم عقلی وجود دارد، در فضاهای دیگر بهویژه مباحث سیاسی و اجتماعی، وضعیت به مراتب بدتر است و تفکر واقعی به ندرت دیده میشود. او تأکید میکند که افراد نباید قدرت حرافی و نگارش را با قدرت تفکر اشتباه بگیرند. برهانی اندیشیدن، تنها راه نجات از سفسطه و مغالطه است و تا زمانی که ذهنها در اسارت مشهورات و عادات فکری باشند، حتی با انبوهی از اطلاعات فلسفی، تفکر واقعی شکل نخواهد گرفت.
منبع: مهر