به گزارش ثریا امیرالمؤمنین امام علی (علیهالسلام) در حکمت ۱۶ نهجالبلاغه، نکتهای ژرف درباره «اولویت تقدیر خدا بر تدبیر انسان» بیان میدارند. ایشان میفرمایند: «تَذِلُّ الْأُمُورُ لِلْمَقَادِیرِ، حَتَّی یَکُونَ الْحَتْفُ فِی التَّدْبِیرِ»؛ یعنی حوادث و امور، تسلیم تقدیرهاست تا آنجا که گاه مرگ انسان در تدبیر و هوشیاری او رقم میخورد.
این سخن گهربار امام علی (ع) نشان میدهد که چگونه تقدیر خدا بر تدبیر انسان پیشی میگیرد. هدف از این بیان، شکستن غرور و غفلت انسان و یادآوری این نکته است که حتی هوشمندانهترین برنامهریزیهای بشری نیز ممکن است در برابر اراده و مقدرات الهی دگرگون شوند. گاهی همین تدبیرها، مسیری ناخواسته و حتی مرگبار را برای فرد رقم میزنند و سرنوشت او را به سمتی دیگر سوق میدهند.
البته، تأکید بر اولویت تقدیر الهی هرگز به معنای نفی اهمیت «تدبیر و تلاش انسان» نیست. امام علی (ع) به ما میآموزند که ضمن بهکارگیری تمام توان و هوش خود در امور و برنامهریزی دقیق، نباید از لطف و اراده خداوند غافل شد. آیه شریفه «وَأَنْ لَیْسَ لِلاِْنْسانِ إِلاّ ما سَعی» (نجم، ۳۹) نیز همواره باید چراغ راه باشد و انسان را به تعادل میان توکل بر خدا و سعی و کوشش مستمر در مسیر قضا و قدر فرا میخواند.
شرح این حکمت ارزشمند، برگرفته از کتاب «پیام امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)» است. این کلام گهربار پیش از سید رضی نیز توسط بزرگانی چون شیخ مفید و ابن شعبه حرانی نقل شده، که نشان از اهمیت و اعتبار آن در طول تاریخ دارد و بر جایگاه والای نهج البلاغه به عنوان منبعی از حکمتهای الهی تأکید میکند.
منبع: حوزه