به گزارش شبکه علمی ثریا، حجتالاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی در نشست علمی فلسفه سیاسی صدرالمتألهین که در مجمع عالی حکمت اسلامی قم برگزار شد، با ذکر این مطلب که ملاصدرا در سالهای مبارک زندگانی خود برگهای زرینی در عرصه علم و فقاهت و حکمت و تفسیر و… به یادگار گذاشت، گفت: صدرالمتألهین بحثی در عرصه وجود تکوینی و اعتباری دارد که باید به خوبی تبیین شود؛ فلسفه پیرامون وجود و اقسام عام وجود بحث میکند و اصلیترین وجود را، وجود خداوند متعال میداند؛ با تبیینی که صدرالمتألهین در این حوزه دارد، هستی را از وجود خالق میداند.
رئیس بنیاد علوم وحیانی اسرا با ذکر این مطلب که پس از بحث واجب، این حکمت وارد افعال واجب می شوند و افعال واجب را به دو حوزه تکوینی و تشریعی تقسیم میکند اظهارکرد: از منظر ملاصدار فعل واجب به معنوی مداخله اسماءالله در هستی است.
وی افزود: خداوند در نظام تکوین و تشریع، ایجاد میکند؛ سه نشئهای که در فلسفه صدرایی بیان شده است با ایجاد حق، یافت میشود؛ فرق ایجاد و موجود به اعتبار است.
استاد حوزه با اشاره به سه نشئه عقل و مثال و نفس و طبع در حوزه تکوین اظهارکرد: در نشئه عقل، موجودات از هر نوع نقص و کاستی و کمبود وجودی منزه هستند و همه کمالاتی که از آنها متوقع است در حال وجود آنها موجود است که از آن به نشئه مفارغات یاد میکنند.
حجتالاسلام والمسلمین جوادی آملی افزود: در نشئه وجود نیز از وجود سخن میگویند که به نقص آلوده هستند، ولی نقصشان را از جایگاه خود ترمیم میکنند؛ در نشئه طبیعت که عالم نفس است از جایگاه موجودات دیگر، نقص آنها ترمیم میشود.
وی گقت: در نسبت اعتباریات و وجود باید گفت که در عالم اعتبار، وجود را داریم و به همین لحاظ یکی از مراتب تقسیم هستی بیان میکنیم که موجودات یا حقیقی هستند و یا اعتباری؛ علامه نیز علوم را به دو قسم حقیقی و اعتباری تقسیم میکنند.
حجتالاسلام والمسلمین جوادی آملی افزود: به همان میزانی که تقسیم هستی، به تقسیم هستی خارجی و ذهنی تقسیم میشوند، در عالم اعتبار نیز دارای وجود حقیقی و اعتباری هستیم؛ وجود حقیقی موجوداتی هستند که در عالم طبیعت یافت میشوند ولی موجودات اعتباری موجود هستند ولی در عرصه اعتبار حضور دارند؛ از جمله اینکه ذمه یا دین، موجود است ولی این موجود اعتباری است.
استاد حوزه تصریح کرد: فلسفه با توجه به اینکه نوع نگاه هستی شناسانه دارد و فضای قالب در فلسفه، نگرش حقیقی و تکوینی است سوال این است که آیا میتوان برای این دسته از علوم و حقایق جایگاهی را بیان کنیم یا خیر؟
وی گفت: مرز بین فقه سیاسی و فلسفه سیاسی متفاوت است؛ فقه سیاسی ناظر به عمل مکلفان نسبت به سیاست است؛ فقه سیاسی در ارتباط با عمل مکلفان بحث میکند؛ فلسفه سیاسی کاری به فعل مکلفین ندارد؛ سوال این است که آیا در حکمت اسلام، فلسفه سیاسی وجود داشته است یا خیر؛ برای پاسخ به این سوال باید جهان بینی اسلامی و الهی بیان شود و بر این اساس پرسش فلسفه سیاسی بیان میشد؛ فلسفه الهی از فعل الهی بحث میکند.
این استاد حوزه تصریح کرد: اقتضای حکمت، در حوزه فعل الهی و اینکه خداوند دارای اراده تشریعه است، قابل فهم است؛ در حکمت الهی راجع به ذات واجب، اوصاف واجب و افعال واجب سخن می گوییم که این حوزه دارای حوزه تشریع و تکوین است و خداوند با کتاب خود به راههای سعادت بشری اشاره کرده است.
حجتالاسلام والمسلمین جوادی آملی اظهارکرد: از مهمترین و روشنترین و بارزترین امور اعتباری، شریعت مقدس است؛ دین امری اعتباری است و صاحب شریعت نیز خداوند متعال است وخداوند متعال در مقام فعل و ایجاد گاهی اوقات به لباس تکوین و تشریع، با اراده تشریعیه اش آن را ایجاد میکند؛ این دین، موجود به ایجاد الهی و در عالم اعتبار موجود است.
وی عنوان کرد: سیاست الهیه که در حوزه اندیشه حکمی باید توضیح داده شود، جلوهای از جلوههای شریعت است؛ شریعت را به عنوان روح سیاست نام میبرند؛ این شریعتی که موجود به وجود و ایجاد الهی است و نظام اعتباری جامعه انسانی را تامین میکند، یک حقیقت اعتباری است و به همان میزانی که نظام تکوین از ناحیه پروردگار الهی موجود شده است، این عنصر نیز موجود است.
استاد حوزه تصریح کرد: عالم اعتبار یعنی شریعت و دین، به تکوینی وابسته است که مسبوق و ملحوق به تکوین است؛ نه اینکه آنها را امری اعتباری و رها شده بدانیم؛ امر اعتباری از جهاتی قوی تر از تکوین و یا حداقل در همان رده است.
حجتالاسلام والمسلمین جوادی آملی اظهارکرد: نماز و روزه و حج و دستورات شریعه ما که در ظاهر آن را یک سری امور اعتباری جمع شده اند دارای یک ریشه حقیقی هستند؛ اینکه در آثار و اسرار آن معارفی بیان می شود از جایگاه اعتباری نیست بلکه از جایگاه تکوینی است؛ جایگاه این عناصر دارای اعتبار در حوزه حقیقی است؛ اگر رابطه بین وجود ذهنی و خارجی را بدانیم باید بگوییم که اگر مصداق به ذهن بیاید ، مفهوم ذهنی است.
عرفان ملاصدرا، عرفان در حال انزوا نیست
حجتالاسلام والمسلمین بهرام دلیر در نشست علمی فلسفه سیاسی صدرالمتألهین گفت: مباحثی که در فلسفه ملاصدرا بیان میشود سابقه ای در فلسفه یونان و حتی فلسفه میرداماد که استاد وی است ندارد.
وی افزود: صدرالمتالهین عارف، فقیه، حکیم و نویسنده بسیار بزرگی بوده است؛ در منابع یونان باستان کتاب و مبانی و سنت وجود ندارد؛ مبانی و روش وی ، با فلسفه یونانی کاملا متفاوت است؛ روش صدرالمتالهین ناظر به توسعه دانشی و علوم بین رشته ای است.
استاد حوزه ودانشگاه اظهارکرد: ملاصدرا در مقدمه اسفار بیان میکند، قلمرو حق از حوزه تلاش من بیشتر است؛ وی در این کتاب اجازه عبور از خود را میدهد؛ صیروریتی که در اندیشه وی است بیان میکند، همه چیز در حال شدن و ایجاد است و به همین دلیل نظام سیاسی مد نظر وی، انعطاف پذیر است.
پژوهشگر حوزه فلسفه اسلامی تصریح کرد:فلسفه ملاصدرا با یونان باستان تفاوتهای بسیاری دارد و نمیتوان گفت، ملاصدرا فلسفه خود را از یونان باستان گرفته است؛ تکیه مفاهیم بیانی ملاصدرا کاملا متناظر با وحی است؛ توحیدی که از اسفار و ملاصدرا صادر می شود از آثار بسیاری از بزرگان حکمای تاریخ اسلام دیده نمیشود؛ نگاه ملاصدرا نگاهی قرآنی و توحیدی است.
حجتالاسلام والمسلمین دلیر عنوان کرد: نگاهی که ملاصدرا به اسمای حق و توحید دارد با دیگران متفاوت است؛ در اندیشه وی، سیاست مدار، یک خلیفه است؛ خلیفه فعل مستخلف عنه میکند و گفتار مستخلف عنه را بیان میکند؛ به همین جهت امام باقر (ع)بیان میکند که جایگاه مومن جایگاهی است که اگر به درخت اشاره به حرکت کرد، درخت حرکت کند؛ انسانی سیاسی در اندیشه ملاصدرا به جایگاهی میرسد که دارای دخل و تصرف میشود.
استاد حوزه و دانشگاه اظهارکرد: ایشان بیان می کند، اگر صاحبان سیاست به این درجه از تعالی نرسند، مردم نیز نمیتوانند به این جایگاه برسند؛ سیاست ملاصدرا با عرفان متفاوت است؛ عرفان ملاصدرا، عرفان در حال انزوا نیست، زیرا این عرفان در جمع مردم است؛ دغدغهای که صدرالمتالهین در هدایت انسان دارد در هیچ کدام از اندیشههای فلسفه سیاسی غربی دیده نمیشود.
پژوهشگر حوزه فلسفه اسلامی تصریح کرد: وقتی برایند فلسفه غربی هدف نهایی حرکت انسانی را قدرت میداند، تفاوت آنها با اندیشه ملاصدرا مشخص میشود که وی هدف حرکت انسانی را تعالی و رسیدن به توحید و خداشناسی میشناسد؛ به همین علت است، باید بگوییم که اندیشه ملاصدرا نه تنها با غرب متفاوت است با فلسفه بزرگانی چون ابن سینا و استاد خود نیز بالاتر است.
منبع: مهر