به گزارش شبکه علمی ثریا، متن زیر مشروح خطبه های این هفته نماز جمعه هامبورگ به امامت آیت الله رمضانی است که در ادامه می خوانید؛

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله ربّ العالمین و الحمد لله الذی لا مُضادّ له فی مُلکه و لا مُنازِعَ لَهُ فی أمره. الحمدالله الذی لا شریک لَهُ فی خلقه ولا شبیه لَهُ فی عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سیدّنا ونبیّنا محمّد صلّی الله علیه وعلی آله الطاهرین واصحابه المنتجبین. 

عبادالله ! أُوصیکم و نفسی بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه. 

از آنجا که ایمان به خدا و سایر گزاره های دینی نقش بسیار مهمی در حیات دینی دارند، مناسب است آنچه که باعث تقویت و تضعیف حیات دینی انسان می شود، مورد تبیین قرار گرفته و مرز هر کدام مشخص گردد.

عوامل تقویت حیات دینی

روشن و واضح است که «ایمان» حقیقتی است که شرط دینداری انسان متدین شمرده شده است. لذا ایمان به خدا، پیامبران، فرشتگان و کتابهای آسمانی، معاد و غیب، نمونه ها و مصادیقی است که هر فرد مؤمنی حتی پیامبر  اکرم(ص) که از بالاترین مرتبه ایمان برخوردار است، باید به آنها ایمان آورد. چرا که خدای تعالی در قرآن کریم می فرماید: «آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَ قالُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا غُفْرانَکَ رَبَّنا وَ إِلَیْکَ الْمَصیر؛ پیامبر، به آنچه از سوی پروردگارش بر او نازل شده، ایمان آورده است. (و او، به تمام سخنان خود، کاملًا مؤمن می‏باشد.) و همه مؤمنان (نیز)، به خدا و فرشتگان او و کتابها و فرستادگانش، ایمان آورده ‏اند؛ (و می‏گویند:) ما در میان هیچ یک از پیامبران او، فرق نمی‏گذاریم (و به همه ایمان داریم). و (مؤمنان) گفتند: «ما شنیدیم و اطاعت کردیم. پروردگارا! (انتظارِ) آمرزش تو را (داریم)؛ و بازگشت (ما) به سوی توست‏». بر این اساس و مطابق معارف قرآن کریم و نیز سخنانی که از حضرات معصومین(علیهم السلام) به ما رسیده است، اهمیت ایمان به اندازه ای است که در همۀ مراحل زندگی به عوامل تحقق و تقویت ایمان به شکل مفصلی اشاره شده است. به همین جهت به پاره ای از آن موارد اختصاراً پرداخته می شود:

الف ـ ذکر و یاد خدا

یکی از عوامل مهمی که برای تقویت ایمان مفید و مؤثر است ذکر و یاد خداست؛ چرا که قرآن کریم در این خصوص می فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذینَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ؛ مؤمنان، تنها کسانی هستند که هر گاه نام خدا برده شود، دلهاشان ترسان می گردد‏». و در جای دیگری از این کتاب نورانی آمده است: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْراً کَثیراً؛ ای کسانی که ایمان آورده‏اید! خدا را بسیار یاد کنید». و نیز خدای تعالی در آیۀ شریفه دیگری فرموده است: «وَ ذَکَرُوا اللَّهَ کَثیراً؛ و خدا را بسیار یاد می کنند».

آثار یاد خداوند در زندگی

۱ـ بدست آوردن آرامش

ذکر، آن توجّه قدسی و معنوی نفس است به خدای تعالی، که آثار مهمی بر آن مترتب است مانند: «آرامش» «أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ ‏آگاه باشید، تنها با یاد خدا دلها آرامش می‏یابد».

لذا بدون تردید اگر مؤمن در هر حالی، به یاد خداوند باشد تلاش می کند از گناه دوری گزیند. به همین جهت پیامبر اکرم(ص) به حضرت علی(ع) می فرمایند: «یا عَلیُّ: ثَلاثٌ لا تُطیقُها هَذِهِ الأُمَّةُ: المُواساةُ لِلأَخِ فی مالِهِ، وَإِنصافُ النَّاسِ مِن نَفسِهِ، وَذِکرُ اللّهِ عَلی کُلِّ حال‏؛ سه چیز است که (هیچ یک از افراد این امت) توان آن را ندارند: ۱ـ مواسات و برابری با برادر مؤمن در مال. ۲ـ  و انصاف ورزیدنش با مردم، ۳ـ و به یاد خداوند بودن در همه حال». لذا آن حضرت در ادامۀ همین بیان نورانی فرموده است: «وَلَکِن إِذا وَرَدَ عَلی ما یَحرُمُ عَلَیهِ خافَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ عِندهُ وَتَرَکَه‏؛ (مراد از ذکر این است) که هر گاه سراغ چیز حرامی رفت، از خداوند عز و جل بترسد و آن را رها کند».

بر این اساس ذکر حقیقی عامل قرب الهی است، و باعث کنترل و مراقب انسان از نفس چموش و سرکش خود می شود. چرا که مطابق معارف نورانی قرآن کریم این مهم در اثر توجه و یاد خداوند در دل انسان پدید خواهد آمد: «وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فی‏ نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خیفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَکُنْ مِنَ الْغافِلین إِنَّ الَّذینَ عِنْدَ رَبِّکَ لا یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِهِ وَ یُسَبِّحُونَهُ وَ لَهُ یَسْجُدُون‏؛ پروردگارت را در دل خود، از روی تضرع و خوف، آهسته و آرام، صبحگاهان و شامگاهان، یاد کن؛ و از غافلان مباش! آنها که در مقام قرب نزد پروردگار تو هستند، هیچ گاه از عبادتش تکبر نمی‏ورزند، و او را تسبیح می‏گویند، و برایش سجده می‏کنند‏».

بدین جهت یکی از نکات مهمی که می بایست به آن توجه ویژه ای شود این است که اگر در جامعۀ ایمانی، یاد خدا طنین انداز شود و همه مراقب حفظ و جایگاه این نام و یاد آن باشند، معنویت در جامعه نهادینه خواهد شد و افراد جامعه از آسیب ها و خطرات اجتماعی حفظ خواهند شد و لذا همین اشاره نمودن به آثار ذکر و یاد خدا جایگاه آن را روشن ­تر می­نماید.

۲ـ دوری از گناه

انسان در اثر آرامش و توان روحی که با یاد خداوند متعال به دست می آورد، احساس پناهگاهی قوی و محکم به دست خواهد آورد به گونه ای که منشأ تمامی قدرتها را از او می داند. و در نظر فردی که از چنین احساس روحی نسبت به خدای تعالی برخوردار است، هیچ چیز و هیچ کس در برابر قدرت غیرمتناهی قادر متعال نمی تواند خود نمایی کند. بنابراین زندگی با داشتن چنین قدرت روحی هیچگاه تنگ و سخت، و بی معنی نخواهد بود؛ بلکه گشاده، آسان و جاودانه و معنادار خواهد بود. از این رو چنین نگاهی به ذات اقدس ربوبی باعث «دوری از گناه» که اثر دیگر ذکر الهی است می شود: «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهی‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ لَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ؛ و نماز را برپا دار، که نماز (انسان را) از زشتیها و گناه بازمی‏دارد، و یاد خدا بزرگتر است‏». و همچنین باعث نورانیت و  بصیرت باطنی و درونی انسان می شود. چه اینکه پیامبر اکرم(ص) در این خصوص فرموده اند: «بِذِکرِ اللّهِ تَحیَا القُلوبُ، و بِنِسیانِهِ مَوتُها؛ با یاد خدا، دل‏ها زنده‏اند، و با فراموش کردن او می‏ میرند».

امیرالمؤمنین(ع) نیز در بیانی نورانی در این باره می فرمایند: «مُداوَمَةُ الذِّکرِ قوتُ الأَرواحِ و مِفتاحُ الصَّلاح؛ دوام ذکر، خوراک جان‏ها و کلید درستی است‏». لذا خوشا به حال افرادی که نظر الهی را با یاد او جلب نمایند، ـ چرا که خود خدای تعالی به کسانی که به یادش  باشند وعده داده است که آنان را یاد خواهد کرد «فَاذْکُرُونی‏ أَذْکُرْکُم‏؛ پس به یاد من باشید، تا به یاد شما باشم!». ـ و از هر نوع نفاق رهائی یابند، ـ زیرا رسول خدا(ص) در مورد کسی دائماً به یاد و نام خداست می فرماید: «مَن أکثَرَ مِن ذِکرِ اللّهِ فقد بَرِئَ مِنَ النِّفاق‏؛ هر که خدا را بسیار یاد کند، از نفاق به دور می‏ ماند» ـ و در نتیجه شرح صدر را  برای خود به ارمغان آورند. «الذِّکرُ یَشرَحُ الصَّدرَ؛ یاد خدا، سینه را گشاده می‏کند».

ب ـ تلاوت قرآن و مأنوس بودن با آن

با توجه به این که یکی دیگر از عوامل ایمان «تلاوت قرآن» است، در قرآن و کلام معصومین نیز به این مهم توجه شده است؛ لذا خدای تعالی در این خصوص می فرماید: «إِذا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیاتُهُ زادَتْهُمْ إیماناً؛ هنگامی که آیات او بر آنها خوانده می‏ شود، ایمانشان فزونتر می‏ گردد». حضرت علی(ع) نیز در وصف مؤمنان و پرهیزکاران فرموده اند: «تَالِینَ لِأَجْزَاءِ الْقُرْآنِ یُرَتِّلُونَهَا تَرْتِیلًا یُحَزِّنُونَ بِهِ أَنْفُسَهُمْ وَ یَسْتَثِیرُونَ بِهِ دَوَاءَ دَائِهِمْ فَإِذَا مَرُّوا بِآیَةٍ فِیهَا تَشْوِیقٌ رَکَنُوا إِلَیْهَا طَمَعاً وَ تَطَلَّعَتْ نُفُوسُهُمْ إِلَیْهَا شَوْقاً وَ ظَنُّوا أَنَّهَا نُصْبَ أَعْیُنِهِمْ وَ إِذَا مَرُّوا بِآیَةٍ فِیهَا تَخْوِیفٌ أَصْغَوْا إِلَیْهَا مَسَامِعَ قُلُوبِهِمْ وَ ظَنُّوا أَنَّ زَفِیرَ جَهَنَّمَ وَ شَهِیقَهَا فِی أُصُولِ آذَانِهِم‏‏؛ قرآن را جزء جزء و با تفکّر و اندیشه می ‏خوانند، با قرآن جان خود را محزون و داروی درد خود را می ‏یابند. وقتی به آیه ‏ای برسند که تشویقی در آن است، با شوق و طمع بهشت به آن روی آورند، و با جان پر شوق در آن خیره شوند، و گمان می ‏برند که نعمت‏ های بهشت برابر دیدگانشان قرار دارد، و هر گاه به آیه ‏ای می ‏رسند که ترس از خدا در آن باشد، گوش دل به آن می ‏سپارند، و گویا صدای بر هم خوردن شعله ‏های آتش، در گوششان طنین افکن است‏».

قرآن معجزه ای الهی برای هدایت انسان در تمامی زمان ها

قرآن اساس حکمت و معرفت به حقائق عالم هستی است، و کتاب حکیمی است که سرشار از معارف ناب برای هدایت انسان در مسیر کمال می باشد. امروزه نیز همچون گذشته معجزه ای الهی برای تربیت و سوق دادن بشریت در مسیر رشد و کمال است. بلکه می توان گفت با پیشرفت علوم مربوط به انسان، درجات و مراتب اعجازش روز به روز آشکارتر می گردد. چراکه زبان قرآن زبان فطرت و عقل است، و برای هر عصر و زمانی می تواند حجت و برهان و ضامن هدایت و نجات بشر باشد.

آثار انس با قرآن

آثار انس با قرآن بسیار زیاد و فوق حد تصور است، لکن برای تبیین جایگاه و فضیلت آن می توان به این امور اشاره داشت:

۱ـ باروری ایمان: که حضرت علی(ع) در بیانی نورانی در این خصوص می فرمایند: «لِقَاحُ الْإِیمَانِ تِلَاوَةُ الْقُرْآن‏؛ تلاوت قرآن، ایمان را بارور می‏کند».

۲ـ زدودن زنگار از قلب: پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «إنَّ هذِهِ القُلُوبَ تَصدَأُ کَما یَصدَأُ الحَدیدُ؛ قیلَ: فَما جِلاءُها قالَ: ذِکرُ المَوتِ و تِلاوَةُ القُرآن؛ دل همچون آهن، زنگار می‏گیرد! سؤال شد: صیقل یافتن آن به چیست؟ فرمود: یاد مرگ و تلاوت قرآن‏‏».

۳ـ نورانی شدن خانه ها: زیرا حضرت ختمی مرتبت(ص) در تبیین این آن می فرمایند: «نَوِّرُوا بُیُوتَکُمْ بِتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ وَ لَا تَتَّخِذُوهَا قُبُوراً کَمَا فَعَلَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصَارَی صَلَّوْا فِی الْکَنَائِسِ وَ الْبِیَعِ وَ عَطَّلُوا بُیُوتَهُمْ فَإِنَّ الْبَیْتَ إِذَا کَثُرَ فِیهِ تِلَاوَةُ الْقُرْآنِ کَثُرَ خَیْرُهُ وَ اتَّسَعَ أَهْلُهُ وَ أَضَاءَ لِأَهْلِ السَّمَاءِ کَمَا تُضِی‏ءُ نُجُومُ السَّمَاءِ لِأَهْلِ الدُّنْیَا؛ خانه‏هاتان را به تلاوت قرآن، نور بخشید و آنها را مقبره نکنید، همانند یهودیان و مسیحیان که در کنیسه‏ها و دیرها نماز می‏ گزارند و خانه ‏هاشان را وا می‏ نهند؛ زیرا هر گاه در خانه‏ای بسیار قرآن تلاوت شود، خیرش فراوان می‏ گردد و ساکنانش از گشایش بهره می ‏یابند و برای آسمانیان، نور می ‏پراکنند، همان گونه که ستارگان آسمان به ساکنان دنیا نور می‏ بخشند».

۴ـ کفاره گناهان: چرا که رسول گرامی اسلام(ص) در این باره فرموده اند: «یَا سَلْمَانُ عَلَیکَ بِقِراءَةِ القُرآنِ؛ فَإِنَّ قِراءَتَهُ کَفّارَةٌ لِلذُّنوبِ، وسِترَةٌ مِنَ النّارِ، وأمانٌ مِنَ العَذاب‏؛ ای سلمان بر تو باد قرائت قرآن؛ زیرا قرائت  آن، کفّاره‏ای برای گناهان و پرده‏ای در برابر آتش دوزخ، و مایه ایمنی از عذاب است‏».

۵ـ مهمتر از همه قرار گرفتن در «مدارج نور نبوت» می باشد: که نبی مکرم(ص) در بیانی شگرف در این خصوص می فرماید: «مَن قَرَأَ القرآنَ فَقدِ استُدرِجَ النُّبوَّةُ مِن جَنبَیهِ، غیرَ أ نّهُ لا یُوحی‏ إلَیه‏؛هر کس قرآن بخواند،  نبوّت، میان دو پهلویش گنجانده می‏شود؛ ولی به او وحی نمی‏شود».

یکی از موضوعات مهم در خصوص تلاوت این کتاب نورانی آنست که آداب تلاوت را چه ظاهری و چه باطنی درست شناخته، و رعایت نماییم. تا از آثار و برکات انس با قرآن بهره مند شویم. لذا بدون شک انس عمیق با قرآن بر ثبات و تقویت ایمان مؤمنان تأثیر شگرفی خواهد داشت.

منبع: مرکز اسلامی هامبورگ