کد خبر: 11972
ف
میزان فزاینده‌ نابرابری در ایران
نظام اقتصادی در ایران نوعی نظام سرمایه‌داری است که در آن به‌طور هم‌زمان از یک‌سو مناسبات طبقاتی سرمایه‌دارانه مستمر تقویت می‌شود و از دیگر سو هم‌زمان تولید سرمایه‌دارانه دائما تضعیف می‌شود، دو خصلتی که مثل دو تیغه یک قیچی واحد مستمرا تیغ نابرابری در ایران را تندتر کرده است.
شبکه علمی ثریا ـ محمد مالجو: چرا نابرابری در ثروت و درآمد و مصرف میان خانوارهای ایرانی در سال‌های اخیر به طرزی فزاینده و نظام‌مند رو به تشدید داشته است؟ پاسخ را می‌توان در دو خصیصه اصلی نظام اقتصادی ایران جست‌وجو کرد: نظام اقتصادی در ایران نوعی نظام سرمایه‌داری است که در آن به‌طور هم‌زمان از یک‌سو مناسبات طبقاتی سرمایه‌دارانه مستمر تقویت می‌شود و از دیگر سو هم‌زمان تولید سرمایه‌دارانه دائما تضعیف می‌شود، دو خصلتی که مثل دو تیغه یک قیچی واحد مستمرا تیغ نابرابری در ایران را تندتر کرده است.
 
علت رشد فزاینده نابرابری‌ها را در انتزاعی‌ترین بیان می‌توانیم در این دو خصیصه اصلی جست‌وجو کنیم. من این جست‌وجو را از دریچه زنجیره انباشت سرمایه در اقتصاد ایران انجام خواهم داد.

در حلقه اول زنجیره انباشت سرمایه، ما شاهد تصاحب به مدد سلب‌مالکیت از توده‌ها هستیم. سازوکارهای عدیده‌ای ذیل این تصاحب به مدد سلب‌مالکیت از توده‌ها قابلیت تعریف دارد: خصوصی‌سازی‌ها که به لحاظ تاریخی در سال‌های پس از جنگ از نظر اهمیت در صدر جای دارند، خلق نقدینگی در بازارهای متشکل و غیرمتشکل پولی، توزیع تسهیلات در بازارهای متشکل پولی و غیرپولی، فساد انحصاری در بدنه دولت، کالایی‌سازی سلامت و بهداشت و درمان و تربیت‌بدنی و آموزش عمومی و آموزش عالی و سایر خدمات اجتماعی که بنا بر نص صریح قانون اساسی دولت باید یا به رایگان یا به قیمت‌هایی زیر قیمت بازار ارئه بدهد، الگوی مالیات‌ستانی، الگوی توزیع مخارج دولت، الگوی تعرفه‌گیری‌ها، الگوی اخذ انواع عوارض، گورستان‌خواری‌ها، کوهپایه‌خواری‌ها، کوه‌خواری‌ها و به طور کلی انواع زمین‌خواری‌ها، تصرف حریم رودخانه‌ها و رود‌دره‌ها، تغییر کاربری اراضی کشاورزی، تراکم‌فروشی شهرداری‌ها و مجموعه پرشمار دیگر.
 
این مجموعه از سازوکارها در تمام سال‌های گذشته باعث شده اقلیتی که ناهمگن است به منابعی وسیع در مقیاسی بالا به زیان اکثریتی که همین داشته‌ها از آنها سلب شده برسد. این حلقه مسبب تشدید رابطه نابرابر قدرت بین اقلیت سلب‌مالکیت‌کننده و اکثریت سلب‌مالکیت‌شده، شده است.

دومین حلقه کالایی‌ترسازی نیروی کار است که مهم‌ترین ارکان آن هرچه مطیع‌کردن صاحبان نیروی کار در برابر خواسته‌های کارفرمایان دولتی و خصوصی و شبه‌دولتی در زمینه شرایط کاری و متناسبا شرایط زیستی نیروی کار است که در این قالب‌ها اتفاق افتاده: موقتی‌سازی قراردادهای کار، خروج کارگاه‌های کوچک زیر پنج نفر از کلیت قانون کار، کارگاه‌های زیر ١٠ نفر از ٣٦ ماده و یک تبصره قانون کار، و نیروهای کار شاغل در مناطق آزاد و ویژه کشور از کلیت قانون کار، ظهور شرکت‌های پیمانکاری تأمین نیروی انسانی که رابطه حقوقی مستقیم بین کارفرما و نیروی کار را قطع می‌کنند.
 
تعدیل نیروی انسانی بدنه دولت از رده‌های پایین شغلی و تشکل‌ستیزی بلااستثنای تمام دولت‌های پس از انقلاب با روش‌های گوناگون در رابطه با تشکل‌یابی مستقلانه کارگران. مرادم مستقل از بخش خصوصی و دولت است. این حلقه دوم باعث تشدید رابطه نابرابر قدرت کارفرمایان و نیروهای کار می‌شود.

سومین حلقه کالایی‌ترسازی ظرفیت‌های محیط‌ زیست است که کارکردش عبارت از این است که ظرفیت‌های محیط زیست برای فعالیت‌های اقتصادی هرچه دسترس‌پذیرتر و ارزان‌تر شود.
 
حق مالکیت خصوصی بر ظرفیت‌های محیط‌ زیست، حق تصرف دولتی بر ظرفیت‌های محیط ‌زیست، و حقوق مالکیت وقفی غالبا نهادهای مذهبی بر ظرفیت‌های محیط‌ زیست منبسط شدند و در عوض حقوق مالکیت تعاونی که پیشاپیش هم اگر به دهه شصت اشاره می‌کنیم درصد قابل‌توجهی نبوده در قیاس با گذشته منقبض‌تر شده. این حلقه باعث تشدید رابطه نابرابر قدرت میان برخورداران و نابرخورداران از انواع حقوق مالکیت شده است.

این سه نوع رابطه نابرابر قدرت بین این دو دسته اصلی از جمعیت کشور (برخورداران و نابرخورداران) درواقع تقویت مستمر مناسبات طبقاتی سرمایه‌دارانه در تمام سال‌های پس از انقلاب بوده که هر چه گذشته با درجه بیشتر تحقق پیدا کرده است.
 
اما خصیصه دوم نظام اقتصادی در ایران تضعیف مستمر تولید سرمایه‌دارانه است که ما را به حلقه چهارم می‌رساند که در آن با غلبه فعالیت‌های نامولد بخش‌های خصوصی، دولتی و شبه‌دولتی به فعالیت‌های مولدشان روبه‌روییم و این بحران ماندگار تولید ارزش در محل کار را رقم زده یعنی بحران تولید کالاها و خدمات.
 
حلقه پنجم کسب تقاضا در بازارهای کالاها و خدمات است که در آن شاهد غلبه سرمایه تجاری بر تولید داخلی هستیم. این حلقه این مشکل را ایجاد می‌کند که همان حد از تولید کالاها و خدمات نه در بازارهای مالی تقاضای مؤثر دارند و نه توانایی دارند که در بازارهای بین‌المللی سهم مناسبی پیدا کنند و سرجمع بحران تحقق ارزش در بازار کالاها و خدمات داخلی و بین‌المللی را در اقتصاد ایران رقم زده است.حلقه ششم سرمایه‌گذاری مجدد است.
 
همواره به عنوان یک روند غلبه سرمایه‌برداران از اقتصاد ملی بر سرمایه‌گذاران در اقتصاد ملی را شاهد بوده‌ایم که به سهم خودش بحران انباشت‌زدایی از اقتصاد ملی را رقم زده. این سه بحران تولید ارزش در محل کار، تحقق ارزش در بازارهای کالا و خدمات و انباشت‌زدایی از اقتصاد ملی سرجمع مسبب تضعیف مستمر تولید سرمایه‌دارانه بوده است.

این دو خصلت، در سطح کلان نابرابری در ثروت و مصرف و درآمد را در میان خانوارهای ایرانی رقم زده است. به عبارت دیگر، سیاست‌گذاران در سال‌های پس از جنگ با قوت به زیان طبقات پایین و به نفع اقلیت در طبقات بالاتر روابط قدرت را در سه حوزه تغییر داده‌اند به این نیت که اولا حاشیه سود بخش‌های گوناگون دولتی، خصوصی و شبه‌دولتی افزایش پیدا کند تا سرمایه‌گذاری و انباشت سرمایه شکل بگیرد.
 
اما آن‌گونه که در خصلت دوم اقتصاد ایران یعنی تضعیف مستمر تولید سرمایه‌دارانه می‌بینیم این اتفاق نیفتاده که هسته اصلی این دلایل را باید در نوع توازن قوای سیاسی در درون طبقه سیاسی حاکم به نفع نیروهای نامولد و به زیان نیروهای مولد در دولت، بخش‌های خصوصی و شبه‌دولتی ببینیم.
 
شاهد شش مسیر انباشت سرمایه درون اقتصاد ایران هستیم. اولین مسیر از رهگذر انواع سازوکارهای تصاحب به مدد سلب‌مالکیت از توده‌ها شکل می‌گیرد. این منابع اقتصادی به بیرون از اقتصاد ایران و مدار بالاتری از زنجیره انباشت سرمایه عروج پیدا می‌کند. در دومین مسیر، تمرکزیابی ثروت در دستان اقلیت در درون اقتصاد ایران به فعالیت‌های نامولد کانالیزه می‌شود.
 
سومین مسیر از رهگذر استخدام در بازار کار و به کارگیری انواع ظرفیت‌های محیط‌ زیست به سمت تولید کالاها و خدمات در محل کار کانالیزه می‌شود. چهارمین مسیر مبدأ سرمایه‌گذاری تولید کالاها و خدمات است و سود آن دوباره به این بخش بازنمی‌گردد و عروج پیدا می‌کند به مدار بالاتری از زنجیره انباشت سرمایه در سطح جهانی و پنجمین مسیر همین نوع مازاد به فعالیت‌های نامولد درون اقتصاد ایران و ششمین مسیر مازاد سرمایه‌گذاری به بخش مولد بازمی‌گردد.

امکانات حدی تغییر میزان نابرابری در ایران با وضعیتی که داریم به چه ترتیب است؟ دو عنصر گرایش نظام اقتصادی و گرایش سیاسی را بررسی می‌کنم. دو نظام اقتصادی نولیبرال و مشارکتی مردم‌بنیاد داریم.
 
دو نظام سیاسی، واجد گرایش ضدمشروطه و حد اعلایش جمهوری را داریم یعنی قدرت نه اینکه یگانه باشد ولی منبع مشروطیتش یگانه (مردم) باشد. نظام سیاسی ضدمشروطه و نظام اقتصادی دست‌کم در سه حلقه اصلی اول گرایش نولیبرلی دارد. در وضعیت کنونی و چشم‌انداز آن کماکان باید تشدید نابرابری‌ها را انتظار بکشیم.
 
اگر نظام سیاسی ضدمشروطه باشد و ما از لحاظ اقتصادی شاهد دگرگونی به سمت اقتصاد مشارکتی باشیم در چنین چارچوبی شاهد کاهش نرخ رشد نابرابری خواهیم بود (نرخ رشد و نه میزان نابرابری) ولی تضعیف تولید سرمایه‌دارانه در نظام ضدمشروطه یک تقدیر قطعی است.
 
اگر نظام مبتنی بر همین گرایش‌های امروز را داشته باشد اما نظام سیاسی به سمت نظام جمهوری‌خواه حرکت کند اینجا نیز شاهد کاهش نرخ رشد نابرابری‌ها هستیم. درحالت چهارم که نظام سیاسی جمهوری‌خواه است و نظام مبتنی بر اقتصاد مشارکتی ما توانایی مهار نابرابری را داریم.
 
با انحلال مناسبات طبقاتی سرمایه‌دارانه از سویی و تقویت تولید از سوی دیگر مواجه هستیم. اگر راه‌حلی موجود باشد ترکیبی از این دو استراتژی است: به سمت نظام دموکراتیک جمهوری‌خواه حرکت‌کردن و دوم به سمت فاصله‌گیری معکوس از سیاست‌گذاری نولیبرال. در دولت دوازدهم ما دقیقا شاهد روندی برعکس هستیم.
 
منبع: فرادید

مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

پذیرش برگزیدگان المپیادهای جغرافیا و علوم زمین بدون کنکور ابلاغ شد

نتایج آزمون صلاحیت گروه پرستاری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

جزئیات آزمون مرحله انفرادی هجدهمین المپیاد علمی دانشجویان علوم پزشکی

دفترچه انتخاب رشته آزمون کارشناسی‌ارشد سال ۱۴۰۵ منتشر شد

آغاز انتخاب رشته داوطلبان مجاز آزمون کارشناسی‌ارشد سال ۱۴۰۵ از امروز

سینمای زیرزمینی ایران بررسی شد؛ از بحران بازنمایی تا اقتصاد نامرئی

روایت دبیر انجمن سرود کانون پرورش فکری از برگزاری یک جشنواره ملی

«حبیبی یا نبی»؛ نغمه‌ای برای پیامبر رحمت

ریدلی اسکات با «ستاره های سگی» بدترین فیلمش را ساخت

«کوری» از پرونده‌های قضایی تا ممیزی؛ این سریال مروج مشروبات الکلی است؟

رازهایی که در یک کشو پنهان است؛ چه کسی دست‌خط قاتل را تقلید کرد؟

برای پویایی صنف باید صدای جوان‌ها را جدی گرفت؛ سکوت معنا دارد

نسخه ویژه نابینایان «روزی روزگاری» منتشر می‌شود

وقتی مستند، حافظه میراث ملی را بیدار می‌کند

ایرانی‌خوانی نمایشنامه «تاجماه» برگزار شد

«رویای نیمه شب» و ضرورت ساخت آثار تلویزیونی با موضوع مهدویت

وقف رقیب اقتصاد کشور نیست

بیستمین آزمون سراسری قرآن پس از وقفه ای طولانی برگزار می‌شود

دانشمندی که هنوز رازهایش کشف نشده است؛ کیمیای رازی در تاریخ علم

تجلیل از ۴۵ چهره شاخص در اولین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی

تاسیس ۱۳ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت

برگزاری آزمون بخش معارفی چهل و نهمین دوره مسابقات سراسری قرآن اوقاف

شرق‌شناسی بدون ایران‌شناسی، امکان یا امتناع؟

متن نوبت‌دهی آرایشگاه برای عید؛ نمونه‌هایی برای جذب مخاطب

دانشگاه‌ها با ورزش تاب‌آوری دانشجویان را تقویت کنند

راهنمای ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان دکتری دانشگاه علامه طباطبائی اعلام شد

پایان رویای «تنگه ترامپ» و غروب توهمات طاغوت روزگار در اعماق خلیج فارس

بهنام تشکر کارآگاه علوی جدید شد

برگزاری بزرگداشت ابن سینا با حضور اندیشمندان ایرانی و خارجی

تجربه‌های جهانی بازسازی پساجنگ در ۱۲ جلد کتاب

تلقی رایج از موسسات خیریه غلط است؛ انتشار نخستین گزارش زیست بوم خیریه

برگزاری جشن‌های میلاد پیامبر مهربانی‌ها با محوریت خون‌خواهی رهبر شهید

رجبی دوانی: نیازمند «انقلابی درون انقلاب» هستیم

آیا بین «امر تاریخی» و «امر ایمانی» می توان تمایزی مفهومی ایجاد کرد؟

ابن‌شهرآشوب روایات را دستکاری می‌کرد؟

تشخیص زودهنگام سرطان سینه با طراحی یک نانوزیست‌حسگر در دانشگاه تهران

استکبار جهانی به زباله‌دان تاریخ می‌پیوندد؛ خونخواهی رهبر شهید حق ماست

حمایت مجری معروف اخبار عراق، از خلیج فارس+عکس

جدیدترین تصویر از آیت الله سیستانی

صعود دانشجوی دانشگاه آزاد به بام ایران با یاد دانشمند شهید دکتر طهرانچی +عکس

آغاز کلاس‌های نیمسال اول دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور

حمله هکرهای ایرانی یک واحد تولید برق را در انگلیس تعطیل کرد

شکایت آمریکا از تیک تاک با ۴۰۰ میلیون دلار تسویه شد

واکنش قالیباف به جنگ اقتصادی ترامپ و دار‌دسته‌اش+عکس

کلید اولیه ۵ آزمون علوم پزشکی منتشر شد

کلید اولیه آزمون‌های سراسری و پذیرش دانشجو معلم سال ۱۴۰۵ منتشر شد

سنت‌های اجتماعی قرآن، راهی برای فهم عمیق حوادث بزرگ اجتماعی

میراث علمی ادبی ابن سینا از زبان محققان روسی، ازبکستانی و گرجستانی

مسجد سوخته کوی نصر بازسازی و افتتاح شد

رهبر شهید چگونه «وابستگی موشکی» را پیش از شکل‌گیری خنثی کرد؟

تصویب عناوین درسی مدارس بین‌الملل ایران برای نخستین‌بار

برنامه‌های درسی دانشگاه فرهنگیان به‌روزرسانی شود

افتخارآفرینی دانش‌آموزان ایرانی در رقابت بین‌المللی نوآوری فیزیک مالزی

فروش کتاب‌های درسی دانش‌آموزان فقط از سامانه رسمی مقدور است

در جامعه مهدوی رفتارها بر پایه ایثار و حذف انگیزه‌های سودجویانه است

بحارالانوار گردآوری جهت‌دار احادیث نیست؛ مجلسی و شکل دهی جامعه شیعه

ورود دانشجویان جدید با تأخیر انجام می‌شود/ کلاس‌ها حتما حضوری است

نتایج اولیه آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ در دهه اول شهریور اعلام می شود

پذیرش پژوهشگران پسادکتری تقاضامحور در ۱۲ دانشگاه و مرکز پژوهشی کشور

خدمات مرکز مشاوره دانشگاه علم و صنعت حضوری شد

ثبت‌نام ۴ هزارنفر در فراخوان جذب هیئت علمی علوم پزشکی/اعلام ظرفیت خالی

کوانتوم در آستانه تجاری‌سازی/ ۵ حوزه‌ای که کوانتوم در حال تغییر آنهاست

توسعه تعاملات علمی و پژوهشی ایران و کشورهای بریکس

اعلام جزئیات شهریه دانشجویان شهریه‌پرداز دانشگاه الزهرا(س)

تکلیف افزایش ۲۰ درصدی ظرفیت پزشکی و دندانپزشکی تا سال ۱۴۰۴ مشخص شد

کاظمی: فرهنگ ایثار و شهادت، مزیت رقابتی ما در برابر دنیای استکبار است

واکنش سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه به ادعای کمرشکن‌ترین عملیات اقتصادی تاریخ

«لباس شخصی»سراغ یک پرونده امنیتی رفت

۵ نمایشنامه از ۵ درام‌نویس زن خوانده می‌شود

شکست «ددپول و ولورین» توسط «اودیسه»؛ رایان رینولدز تبریک گفت!

حجت الاسلام قمی: «مسجد» محور جامعه مبعوث است

بازگشت عمو پورنگ پس از ۵ سال به سیما

حجت‌الاسلام قمی: مسجد باید پرچم‌دار حرکت مؤمنان و جامعه‌سازی باشد

حجت الاسلام قمی: مسجد محدود به اقامه نماز نیست

حکمرانی شبکه‌ای امام هادی(ع) در زندان و منشور کلامی زیارت جامعه کبیره

از سامرای محاصره‌شده تا عصر غیبت/روایت راهبرد امام عسکری(ع) برای شیعه

فیلمساز ایرانی داور جشنواره یونانی شد

سفر «سندرم بلوغ» به انگلیس

«سیاوش» به هیچ نهادی وابسته نیست؛ هزینه‌ها کاملا شخصی است!

شنیدن زمزمه عود و تمبک در آلبومی که به خواهر تقدیم شد

کلید اولیه آزمون‌های سراسری و پذیرش دانشجو معلم سال ۱۴۰۵ منتشر شد

کلید اولیه ۵ آزمون علوم پزشکی منتشر شد

نتایج اولیه آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ در دهه اول شهریور اعلام می شود

پذیرش پژوهشگران پسادکتری تقاضامحور در ۱۲ دانشگاه و مرکز پژوهشی کشور

آغاز کلاس‌های نیمسال اول دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور

حمایت مجری معروف اخبار عراق، از خلیج فارس+عکس

حجت الاسلام قمی: مسجد محدود به اقامه نماز نیست

بازگشت عمو پورنگ پس از ۵ سال به سیما

برگزاری جشن‌های میلاد پیامبر مهربانی‌ها با محوریت خون‌خواهی رهبر شهید

حجت‌الاسلام قمی: مسجد باید پرچم‌دار حرکت مؤمنان و جامعه‌سازی باشد

حجت الاسلام قمی: «مسجد» محور جامعه مبعوث است

ورود دانشجویان جدید با تأخیر انجام می‌شود/ کلاس‌ها حتما حضوری است

برنامه‌های درسی دانشگاه فرهنگیان به‌روزرسانی شود

در جامعه مهدوی رفتارها بر پایه ایثار و حذف انگیزه‌های سودجویانه است

تجربه‌های جهانی بازسازی پساجنگ در ۱۲ جلد کتاب

فروش کتاب‌های درسی دانش‌آموزان فقط از سامانه رسمی مقدور است

رهبر شهید چگونه «وابستگی موشکی» را پیش از شکل‌گیری خنثی کرد؟

رجبی دوانی: نیازمند «انقلابی درون انقلاب» هستیم

توسعه تعاملات علمی و پژوهشی ایران و کشورهای بریکس

سنت‌های اجتماعی قرآن، راهی برای فهم عمیق حوادث بزرگ اجتماعی

دانشگاه‌ها با ورزش تاب‌آوری دانشجویان را تقویت کنند

جزئیات فصل جدید یک رویداد موسیقایی؛ وقتی موسیقی از تهران خارج می‌شود

واکنش سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه به ادعای کمرشکن‌ترین عملیات اقتصادی تاریخ

«لباس شخصی»سراغ یک پرونده امنیتی رفت

اعلام جزئیات شهریه دانشجویان شهریه‌پرداز دانشگاه الزهرا(س)

شکست «ددپول و ولورین» توسط «اودیسه»؛ رایان رینولدز تبریک گفت!

تصویب عناوین درسی مدارس بین‌الملل ایران برای نخستین‌بار

میراث علمی ادبی ابن سینا از زبان محققان روسی، ازبکستانی و گرجستانی

حکمرانی شبکه‌ای امام هادی(ع) در زندان و منشور کلامی زیارت جامعه کبیره

کاظمی: فرهنگ ایثار و شهادت، مزیت رقابتی ما در برابر دنیای استکبار است