کد خبر: 11972
ف
میزان فزاینده‌ نابرابری در ایران
نظام اقتصادی در ایران نوعی نظام سرمایه‌داری است که در آن به‌طور هم‌زمان از یک‌سو مناسبات طبقاتی سرمایه‌دارانه مستمر تقویت می‌شود و از دیگر سو هم‌زمان تولید سرمایه‌دارانه دائما تضعیف می‌شود، دو خصلتی که مثل دو تیغه یک قیچی واحد مستمرا تیغ نابرابری در ایران را تندتر کرده است.
شبکه علمی ثریا ـ محمد مالجو: چرا نابرابری در ثروت و درآمد و مصرف میان خانوارهای ایرانی در سال‌های اخیر به طرزی فزاینده و نظام‌مند رو به تشدید داشته است؟ پاسخ را می‌توان در دو خصیصه اصلی نظام اقتصادی ایران جست‌وجو کرد: نظام اقتصادی در ایران نوعی نظام سرمایه‌داری است که در آن به‌طور هم‌زمان از یک‌سو مناسبات طبقاتی سرمایه‌دارانه مستمر تقویت می‌شود و از دیگر سو هم‌زمان تولید سرمایه‌دارانه دائما تضعیف می‌شود، دو خصلتی که مثل دو تیغه یک قیچی واحد مستمرا تیغ نابرابری در ایران را تندتر کرده است.
 
علت رشد فزاینده نابرابری‌ها را در انتزاعی‌ترین بیان می‌توانیم در این دو خصیصه اصلی جست‌وجو کنیم. من این جست‌وجو را از دریچه زنجیره انباشت سرمایه در اقتصاد ایران انجام خواهم داد.

در حلقه اول زنجیره انباشت سرمایه، ما شاهد تصاحب به مدد سلب‌مالکیت از توده‌ها هستیم. سازوکارهای عدیده‌ای ذیل این تصاحب به مدد سلب‌مالکیت از توده‌ها قابلیت تعریف دارد: خصوصی‌سازی‌ها که به لحاظ تاریخی در سال‌های پس از جنگ از نظر اهمیت در صدر جای دارند، خلق نقدینگی در بازارهای متشکل و غیرمتشکل پولی، توزیع تسهیلات در بازارهای متشکل پولی و غیرپولی، فساد انحصاری در بدنه دولت، کالایی‌سازی سلامت و بهداشت و درمان و تربیت‌بدنی و آموزش عمومی و آموزش عالی و سایر خدمات اجتماعی که بنا بر نص صریح قانون اساسی دولت باید یا به رایگان یا به قیمت‌هایی زیر قیمت بازار ارئه بدهد، الگوی مالیات‌ستانی، الگوی توزیع مخارج دولت، الگوی تعرفه‌گیری‌ها، الگوی اخذ انواع عوارض، گورستان‌خواری‌ها، کوهپایه‌خواری‌ها، کوه‌خواری‌ها و به طور کلی انواع زمین‌خواری‌ها، تصرف حریم رودخانه‌ها و رود‌دره‌ها، تغییر کاربری اراضی کشاورزی، تراکم‌فروشی شهرداری‌ها و مجموعه پرشمار دیگر.
 
این مجموعه از سازوکارها در تمام سال‌های گذشته باعث شده اقلیتی که ناهمگن است به منابعی وسیع در مقیاسی بالا به زیان اکثریتی که همین داشته‌ها از آنها سلب شده برسد. این حلقه مسبب تشدید رابطه نابرابر قدرت بین اقلیت سلب‌مالکیت‌کننده و اکثریت سلب‌مالکیت‌شده، شده است.

دومین حلقه کالایی‌ترسازی نیروی کار است که مهم‌ترین ارکان آن هرچه مطیع‌کردن صاحبان نیروی کار در برابر خواسته‌های کارفرمایان دولتی و خصوصی و شبه‌دولتی در زمینه شرایط کاری و متناسبا شرایط زیستی نیروی کار است که در این قالب‌ها اتفاق افتاده: موقتی‌سازی قراردادهای کار، خروج کارگاه‌های کوچک زیر پنج نفر از کلیت قانون کار، کارگاه‌های زیر ١٠ نفر از ٣٦ ماده و یک تبصره قانون کار، و نیروهای کار شاغل در مناطق آزاد و ویژه کشور از کلیت قانون کار، ظهور شرکت‌های پیمانکاری تأمین نیروی انسانی که رابطه حقوقی مستقیم بین کارفرما و نیروی کار را قطع می‌کنند.
 
تعدیل نیروی انسانی بدنه دولت از رده‌های پایین شغلی و تشکل‌ستیزی بلااستثنای تمام دولت‌های پس از انقلاب با روش‌های گوناگون در رابطه با تشکل‌یابی مستقلانه کارگران. مرادم مستقل از بخش خصوصی و دولت است. این حلقه دوم باعث تشدید رابطه نابرابر قدرت کارفرمایان و نیروهای کار می‌شود.

سومین حلقه کالایی‌ترسازی ظرفیت‌های محیط‌ زیست است که کارکردش عبارت از این است که ظرفیت‌های محیط زیست برای فعالیت‌های اقتصادی هرچه دسترس‌پذیرتر و ارزان‌تر شود.
 
حق مالکیت خصوصی بر ظرفیت‌های محیط‌ زیست، حق تصرف دولتی بر ظرفیت‌های محیط ‌زیست، و حقوق مالکیت وقفی غالبا نهادهای مذهبی بر ظرفیت‌های محیط‌ زیست منبسط شدند و در عوض حقوق مالکیت تعاونی که پیشاپیش هم اگر به دهه شصت اشاره می‌کنیم درصد قابل‌توجهی نبوده در قیاس با گذشته منقبض‌تر شده. این حلقه باعث تشدید رابطه نابرابر قدرت میان برخورداران و نابرخورداران از انواع حقوق مالکیت شده است.

این سه نوع رابطه نابرابر قدرت بین این دو دسته اصلی از جمعیت کشور (برخورداران و نابرخورداران) درواقع تقویت مستمر مناسبات طبقاتی سرمایه‌دارانه در تمام سال‌های پس از انقلاب بوده که هر چه گذشته با درجه بیشتر تحقق پیدا کرده است.
 
اما خصیصه دوم نظام اقتصادی در ایران تضعیف مستمر تولید سرمایه‌دارانه است که ما را به حلقه چهارم می‌رساند که در آن با غلبه فعالیت‌های نامولد بخش‌های خصوصی، دولتی و شبه‌دولتی به فعالیت‌های مولدشان روبه‌روییم و این بحران ماندگار تولید ارزش در محل کار را رقم زده یعنی بحران تولید کالاها و خدمات.
 
حلقه پنجم کسب تقاضا در بازارهای کالاها و خدمات است که در آن شاهد غلبه سرمایه تجاری بر تولید داخلی هستیم. این حلقه این مشکل را ایجاد می‌کند که همان حد از تولید کالاها و خدمات نه در بازارهای مالی تقاضای مؤثر دارند و نه توانایی دارند که در بازارهای بین‌المللی سهم مناسبی پیدا کنند و سرجمع بحران تحقق ارزش در بازار کالاها و خدمات داخلی و بین‌المللی را در اقتصاد ایران رقم زده است.حلقه ششم سرمایه‌گذاری مجدد است.
 
همواره به عنوان یک روند غلبه سرمایه‌برداران از اقتصاد ملی بر سرمایه‌گذاران در اقتصاد ملی را شاهد بوده‌ایم که به سهم خودش بحران انباشت‌زدایی از اقتصاد ملی را رقم زده. این سه بحران تولید ارزش در محل کار، تحقق ارزش در بازارهای کالا و خدمات و انباشت‌زدایی از اقتصاد ملی سرجمع مسبب تضعیف مستمر تولید سرمایه‌دارانه بوده است.

این دو خصلت، در سطح کلان نابرابری در ثروت و مصرف و درآمد را در میان خانوارهای ایرانی رقم زده است. به عبارت دیگر، سیاست‌گذاران در سال‌های پس از جنگ با قوت به زیان طبقات پایین و به نفع اقلیت در طبقات بالاتر روابط قدرت را در سه حوزه تغییر داده‌اند به این نیت که اولا حاشیه سود بخش‌های گوناگون دولتی، خصوصی و شبه‌دولتی افزایش پیدا کند تا سرمایه‌گذاری و انباشت سرمایه شکل بگیرد.
 
اما آن‌گونه که در خصلت دوم اقتصاد ایران یعنی تضعیف مستمر تولید سرمایه‌دارانه می‌بینیم این اتفاق نیفتاده که هسته اصلی این دلایل را باید در نوع توازن قوای سیاسی در درون طبقه سیاسی حاکم به نفع نیروهای نامولد و به زیان نیروهای مولد در دولت، بخش‌های خصوصی و شبه‌دولتی ببینیم.
 
شاهد شش مسیر انباشت سرمایه درون اقتصاد ایران هستیم. اولین مسیر از رهگذر انواع سازوکارهای تصاحب به مدد سلب‌مالکیت از توده‌ها شکل می‌گیرد. این منابع اقتصادی به بیرون از اقتصاد ایران و مدار بالاتری از زنجیره انباشت سرمایه عروج پیدا می‌کند. در دومین مسیر، تمرکزیابی ثروت در دستان اقلیت در درون اقتصاد ایران به فعالیت‌های نامولد کانالیزه می‌شود.
 
سومین مسیر از رهگذر استخدام در بازار کار و به کارگیری انواع ظرفیت‌های محیط‌ زیست به سمت تولید کالاها و خدمات در محل کار کانالیزه می‌شود. چهارمین مسیر مبدأ سرمایه‌گذاری تولید کالاها و خدمات است و سود آن دوباره به این بخش بازنمی‌گردد و عروج پیدا می‌کند به مدار بالاتری از زنجیره انباشت سرمایه در سطح جهانی و پنجمین مسیر همین نوع مازاد به فعالیت‌های نامولد درون اقتصاد ایران و ششمین مسیر مازاد سرمایه‌گذاری به بخش مولد بازمی‌گردد.

امکانات حدی تغییر میزان نابرابری در ایران با وضعیتی که داریم به چه ترتیب است؟ دو عنصر گرایش نظام اقتصادی و گرایش سیاسی را بررسی می‌کنم. دو نظام اقتصادی نولیبرال و مشارکتی مردم‌بنیاد داریم.
 
دو نظام سیاسی، واجد گرایش ضدمشروطه و حد اعلایش جمهوری را داریم یعنی قدرت نه اینکه یگانه باشد ولی منبع مشروطیتش یگانه (مردم) باشد. نظام سیاسی ضدمشروطه و نظام اقتصادی دست‌کم در سه حلقه اصلی اول گرایش نولیبرلی دارد. در وضعیت کنونی و چشم‌انداز آن کماکان باید تشدید نابرابری‌ها را انتظار بکشیم.
 
اگر نظام سیاسی ضدمشروطه باشد و ما از لحاظ اقتصادی شاهد دگرگونی به سمت اقتصاد مشارکتی باشیم در چنین چارچوبی شاهد کاهش نرخ رشد نابرابری خواهیم بود (نرخ رشد و نه میزان نابرابری) ولی تضعیف تولید سرمایه‌دارانه در نظام ضدمشروطه یک تقدیر قطعی است.
 
اگر نظام مبتنی بر همین گرایش‌های امروز را داشته باشد اما نظام سیاسی به سمت نظام جمهوری‌خواه حرکت کند اینجا نیز شاهد کاهش نرخ رشد نابرابری‌ها هستیم. درحالت چهارم که نظام سیاسی جمهوری‌خواه است و نظام مبتنی بر اقتصاد مشارکتی ما توانایی مهار نابرابری را داریم.
 
با انحلال مناسبات طبقاتی سرمایه‌دارانه از سویی و تقویت تولید از سوی دیگر مواجه هستیم. اگر راه‌حلی موجود باشد ترکیبی از این دو استراتژی است: به سمت نظام دموکراتیک جمهوری‌خواه حرکت‌کردن و دوم به سمت فاصله‌گیری معکوس از سیاست‌گذاری نولیبرال. در دولت دوازدهم ما دقیقا شاهد روندی برعکس هستیم.
 
منبع: فرادید

مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

هم اکنون انبوهی از سوخت رسان های آمریکایی درحال پرواز در نزدیکی تنگه هرمز هستند

گلباران پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب توسط دانشجویان

اقتدار علمی ایران؛ محور همیشگی رهنمودهای رهبر شهید

رهبر شهید ایران در آغوش ملت ایران

تصویری از مراسم بدرقه رهبر شهید انقلاب

حضرت آیت الله جوادی آملی در جمکران بر پیکر رهبر شهید انقلاب نماز می خواند

هوش مصنوعی وارد عصر امنیت ملی می‌شود

بسیج همه‌جانبه دانشگاه آزاد برای خدمت زائران امام شهید

نگاهی به حضور کسب و کارهای مجازی در بدرقه رهبر شهید

هدایت‌های روشنگرانه رهبر شهید در حوزه علم و فناوری

شماره جدید مجله دانشمند منتشر شد

چه کسی بر پیکر رهبر کبیر انقلاب نماز اقامه کرد؟

تشییع رهبر شهید انقلاب، صحنه‌ای تاریخی برای نمایش وفاداری ملت ما است

جامعه رستگار، راهبرد رهبر شهید در امت سازی

«آیفون» به تنهایی کسی را مدرن نمی‌کند/اخلاق ویژه جامعه شبه‌مدرن شهری!

پویش ختم جمعی قرآن به یاد رهبر شهید

روایتی از نماد و معنا در انیمیشن های متاخر کودکان

کاظمی: ۵ هزار مدرسه برای اسکان زائران آماده شد

دعوت وزیر آموزش و پرورش از دانش‌آموزان و فرهنگیان برای حضور در آیین وداع و تشییع

میزبانی دانشگاه امیر کبیر از ۳۰۰۰ نفر از زائرین مراسم تشییع رهبر شهید

ماموریت نجات تلسکوپ ناسا آغاز شد

تعویق دوباره امتحانات نهایی دانش آموزان ممکن نیست

دعوت جهاددانشگاهی از دانشگاهیان برای حضور در مراسم تشییع رهبر شهید

تأکید بر صیانت از اقتدار ملی و تبعیت از رهبری در مذاکرات آتی

آمادگی دانشگاه علامه برای اسکان ۶ هزار زائر مراسم تشییع رهبر شهید

قابلیت جدید چت در تلگرام دردسرساز شد

توجه رهبر شهید به نخبگان؛ تحول سیاست‌گذاری علمی با محوریت نوآوری و نسل جوان

نقشۀ مسدودی خیابان‌های منتهی به مصلی تهران

حضور سردار سید مجید موسوی در مراسم وداع با رهبر شهید انقلاب

رزمندگان هوافضای سپاه در آماده‌ باش کامل عملیاتی

کشف یک سیاره قابل سکونت در ۲۵ سال نوری از زمین

چگونه ناتوانی دولت قاجار و ظلم دشمن، «قحطی بزرگ»را در جنگ جهانی رقم زد؟

دعوت معاون علمی رئیس جمهور از نخبگان برای حضور در آیین تشییع رهبر شهید

دعوت ستاد کانون‌های مساجد از مردم برای حضور در تشییع رهبر شهید

تصویری از یادبود کودکان مظلوم و شهید میناب

بازدید سردار وحیدی از بیمارستان موقت مصلای تهران

آیا تو را تشییع می‌کنیم، یا بخشی از هویت خویش را؟

رقیب چینی جدید اوپن ای آی و آنتروپیک از راه رسید

جمعیت حاضر در مقابل ورودی های منتهی به مصلی تهران

رهبر شهید انقلاب اسلامی، حکمرانان را خادمان ملت می‌دانستند

رهبر شهید: متن تاریخ، منظومه معرفت، میراث تمدن

واکنش زینب سلیمانی به آخرین وداع با رهبر شهید در حسینیه امام

سوء استفاده آمریکا و اسرائیل از هوش مصنوعی در جنگ

هم‌اکنون انتظار دلدادگان رهبر شهید برای ورود به مصلی تهران

بسیج اپراتورها برای مدیریت ترافیک ارتباطی در مراسم تشییع رهبر شهید

گامی تازه در درمان نابینایی برداشته شد

مرحله کتبی آزمون پذیرش فلوشیپ پزشکی برگزار شد

دعوت بسیج اساتید برای شرکت در بدرقه باشکوه پیکر مطهر آقای شهید ایران

دانشگاه‌ها برای وداع با رهبر شهید انقلاب آماده می‌شوند

اسرار آیفون ۱۸پرو در وب تاریک فاش شد

«حرف دلم را قورت دادم» روایتی صمیمی برای بیان احساسات و دغدغه‌های نوجوانان

قابلیت تازه واتس اپ برای چت کردن بدون افشای شماره موبایل

۴.۵ میلیون دانش‌آموز در مدارس غیردولتی تحصیل می‌کنند

فراخوان روایت وداع برای ثبت خاطرات مردمی از بدرقه رهبر شهید انقلاب

استفاده دانشجویان از هوش مصنوعی نظام ارزشیابی را با چالش مواجه کرده است

وزیر آموزش و پرورش: تشدید نظارت بر عملکرد مدارس غیردولتی الزامی است

۴۰ مدرسه قرچک برای اسکان زائران مراسم وداع رهبر شهید آماده می‌شود

مدرسه کانون هویت‌سازی و پرورش عزت و امید است

لایحه ایمنی آنلاین کودکان و نوجوانان در مجلس آمریکا تصویب شد

چگونه عاشورا به سرچشمه حقیقت تبدیل شد؟

کشف این ژن راز شکست بسیاری از بارداری‌ها را آشکار می‌کند

اولین تصویر تابوت متعلق به رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان

کاروان هنرهای نمایشی «بدرقه خورشید» راهی ۶ استان می‌شود

لحظه‌به‌لحظه وداع ملت با رهبر شهید انقلاب از امواج رادیو قرآن شنیدنی می‌شود

گریم متفاوت بازیگر بچه مهندس پربازدید شد+عکس

علت فوت فرزاد جمشیدی چه بود؟

آزمون انتخاب سردفتر اسناد رسمی در شهریورماه برگزار می‌شود

حل مشکلات استخدامی اعضای هیئت علمی جدید در دستور کار دانشگاه تهران

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان: صدور مرحله‌ای کارت نخبگی بنیاد ملی نخبگان آغاز شد

اساسنامه جدید مؤسسات آموزش عالی غیردولتی توسط پزشکیان ابلاغ شد

تاخیر یک ساله در تشکیل جلسه شورای عالی فضای مجازی

تأمین کمک‌هزینه درمان زوجین نابارور/اعطای بسته سیسمونی به دانشجوی مادر

پیگیری اجرای مصوبه افزایش حقوق اساتید/بیش از ۴۰ درصد اساتید دانشگاه فاقد مسکن

۳ لایه پنهان تسلیحاتی‌سازی استارتاپ‌ها برای قتل عام سایبری و نظامی

رقابت جدید علمی بریکس؛ فرصت همکاری دانشمندان ایرانی با ۵ کشور عضو بریکس

اینستاگرام به دنبال شخصی سازی الگوریتم کاربران

جزئیات آزمون ارزیابی علمی متقاضیان انتقال رشته فیزیوتراپی از خارج اعلام شد

استرالیا جریمه شبکه‌های اجتماعی را دو برابر کرد

یک طرح جدید: یارانه غذای دانشجویان از ترم آینده مستقیم به کیف پول آنها واریز می‌شود

هواپیمای فضایی چین یک شیء مرموز را در مدار رها کرده است

بسیج همه‌جانبه دانشگاه آزاد برای خدمت زائران امام شهید

دعوت جهاددانشگاهی از دانشگاهیان برای حضور در مراسم تشییع رهبر شهید

میزبانی دانشگاه امیر کبیر از ۳۰۰۰ نفر از زائرین مراسم تشییع رهبر شهید

تصویری از مراسم بدرقه رهبر شهید انقلاب

توجه رهبر شهید به نخبگان؛ تحول سیاست‌گذاری علمی با محوریت نوآوری و نسل جوان

جمعیت حاضر در مقابل ورودی های منتهی به مصلی تهران

هدایت‌های روشنگرانه رهبر شهید در حوزه علم و فناوری

نقشۀ مسدودی خیابان‌های منتهی به مصلی تهران

هوش مصنوعی وارد عصر امنیت ملی می‌شود

دعوت معاون علمی رئیس جمهور از نخبگان برای حضور در آیین تشییع رهبر شهید

اقتدار علمی ایران؛ محور همیشگی رهنمودهای رهبر شهید

حضور سردار سید مجید موسوی در مراسم وداع با رهبر شهید انقلاب

چه کسی بر پیکر رهبر کبیر انقلاب نماز اقامه کرد؟

شماره جدید مجله دانشمند منتشر شد

قابلیت جدید چت در تلگرام دردسرساز شد

تأکید بر صیانت از اقتدار ملی و تبعیت از رهبری در مذاکرات آتی

حضرت آیت الله جوادی آملی در جمکران بر پیکر رهبر شهید انقلاب نماز می خواند

آمادگی دانشگاه علامه برای اسکان ۶ هزار زائر مراسم تشییع رهبر شهید

جامعه رستگار، راهبرد رهبر شهید در امت سازی

تشییع رهبر شهید انقلاب، صحنه‌ای تاریخی برای نمایش وفاداری ملت ما است

کاظمی: ۵ هزار مدرسه برای اسکان زائران آماده شد

سوء استفاده آمریکا و اسرائیل از هوش مصنوعی در جنگ

پویش ختم جمعی قرآن به یاد رهبر شهید

بازدید سردار وحیدی از بیمارستان موقت مصلای تهران

نگاهی به حضور کسب و کارهای مجازی در بدرقه رهبر شهید

ماموریت نجات تلسکوپ ناسا آغاز شد

هم اکنون انبوهی از سوخت رسان های آمریکایی درحال پرواز در نزدیکی تنگه هرمز هستند

تعویق دوباره امتحانات نهایی دانش آموزان ممکن نیست

گلباران پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب توسط دانشجویان

هم‌اکنون انتظار دلدادگان رهبر شهید برای ورود به مصلی تهران