به گزارش ثریا امروز ۱۹ مرداد و سومین سالمرگ هوشنگ ابتهاج متخلص به سایه است. شاعری معاصر که دورههای مختلف شعری او بر اساس روند زندگیاش در اشعار نو و کهنش جلوههای آشکاری دارد.
او در دوران پرشور جوانی و همنشینی با بزرگان ادب از شهریار و اخوان و نیما گرفته تا شاملو و فروغ، اشعار سیاسی و اجتماعی بسیاری دارد؛ اما با بالارفتن سن و پختگی اندیشه اشعارش به ویژه در قالب غزل زیر سایه مولوی و حافظ قرار میگیرد. او در غزلهای خود بارها به طور خاص به استقبال حافظ و مولانا رفته است، به گونهای که غزلهایش ترکیبی متوازن و متعادل از رندی و قلندری حافظ، شور و شیدایی مولانا با زبان و لحنی امروزی است. در عین حال و صراحت و فصاحت و بازیهای سعدی وار او با ضمایر و کلمات و تصاویر عیار شعرش را بسیار بالا میبرد. نظیر این غزل:
مگر به کوی تو این ابرها ببارندم
مرا که مست توأم این خمار خواهد کشت
نگاه کن که به دست که میسپارندم؟
مگر در این شب دیر انتظار عاشق کُش
به وعدههای وصال تو زنده دارندم
غمی نمیخورد ایام و جای رنجش نیست
هزار شکر که بی غم نمیگذارندم
سَری به سینه فرو بردهام مگر روزی
چو گنج گم شده زین کنج غم برآرندم
چه باک اگر به دل بیغمان نبردم راه
غم شکسته دلانم که میگسارندم
من آن ستارهی شب زنده دار امیدم
که عاشقان تو تا صبح میشمارندم
چه جای خواب که هر شب محصلان فراق
خیال روی تو بر دیده میگمارندم
هنوز دست نشسته ست غم ز خون دلم
چه نقشها که ازین دست مینگارندم
کدام مست، می از خون سایه خواهد کرد
که همچو خوشهی انگور میفشارندم
از تصویر و چرخش افعال در بیت اول که بگذریم، تصاویر شب بیداری سعدیوار و تکرار ضمیر «م» در پایان همه ابیات صورتی کهن به شعر داده است، در عین حال ایهام و بازی با دست به دو معنا، تصویر گنج پنهانی و ابیات رنگین با می و خون و انگور و… شعرش را به حال و هوای حافظ نزدیک میکند.
سایه ارادتی عمیق به حافظ داشت، همچنین تأثیر مولانا در اشعار ابتهاج دیده میشود، به خصوص در استفاده او از ترکیبهای موسیقایی و شگردهای کلامی که میراث مولانا و حافظ را به شکل خاصی ترکیب کرده است. در برخی از اشعار او به طور مستقیم یا غیرمستقیم به حافظ و مولانا ارجاع داده و هم از نگاه مضمون و هم از نظر فرم شعری و موسیقی در حال گفتگو و استقبال از آنهاست. به ویژه در دفتر شعر «بانگ نی» ابتهاج تحت تأثیر اشعار مثنوی مولانا قرار دارد و در غزلهایش از تکنیکهای صوتی و معنایی حافظ بهره میبرد. مانند این غزل:
مژده بده، مژده بده، یار پسندید مرا
سایه ی او گشتم و او برد به خورشید مرا
جانِ دل و دیده منم، گریهی خندیده منم
یارِ پسندیده منم، یار پسندید مرا
کعبه منم، قبله منم، سوی من آرید نماز
کان صنمِ قبله نما خم شد و بوسید مرا
پرتو دیدار خوشش تافته در دیده ی من
آینه در آینه شد: دیدمش و دید مرا
آینه خورشید شود پیش رخ روشن او
تابِ نظر خواه و ببین کاینه تابید مرا
گوهرِ گم بوده نگر تافته بر فرق فلک
گوهریِ خوب نظر آمد و سنجید مرا
نور چو فواره زند بوسه بر این باره زند
رشکِ سلیمان نگر و غیرتِ جمشید مرا
هر سحر از کاخ کرم چون که فرو می نگرم
بانگِ لک الحمد رسد از مه و ناهید مرا
چون سر زلفش نکشم سر ز هوای رخ او
باش که صد صبح دمد زین شب امید مرا
پرتو بی پیرهنم، جان رها کرده تنم
تا نشوم سایه ی خود باز نبینید مرا
این غزل مولویوار گویی بیان نوینی است از همان غزل کهن، با تصاویری امروزی. سایه در این غزل به فضای تصویری و بازیهای کلامی و ایهامهای چند لایه حافظ نزدیک میشود:
پیشِ رخ تو، ای صنم کعبه سجود میکند
در طلبِ تو آسمان جامه کبود میکند
حسن ملائک و بشر جلوه نداد این قدر
عکسِ تو میزند در او، حسن نمود میکند
ناز نشسته با طرب، چهره به چهره، لب به لب
گوشهی چشمِ مستِ تو گفت وشنود میکند
ای تو فروغ کوکبم تیره مخواه چون شبم
دل به هوای آتشت این همه دود میکند
در دل بینوای من عشق تو چنگ میزند
شوق به اوج میرسد، صبر فرود میکند
آنکه به بحر میدهد صبرِ نشستنِ ابد
شوق سیاحت و سفر همرهِ رود میکند
دل به غمی فروختم، پایه و مایه سوختم
شاد زیان خریده ای کاین همه سود میکند
عطر دهد به سوختن، نغمه زند به ساختن
وه که دلِ یگانه ام کارِ دو عود میکند
مطرب عشق او به هر پرده که دست میبرد
پرده سرای سایه را پُر ز سرود میکند
اما در میانه غزلی چنین لطیف و در عین حال کهن، ناگهان تصاویر امروزینی خلق میکند. رودی که با شوق همیشه رونده است و دریایی که صبورانه برای ابد نشسته است؛ یا تصویری از دو عود _یکی ساز عود که نواختنی است و یکی چوب عود که میسوزد و عطر خوش میپراکند_ نمونه حال خود اوست از پذیرش جهان با همه تجارب و ویژگیها و فراز و فرودش.
بخت یار بود و سایه عمری طولانی داشت، و در طول این مسیر شاهد وقایع بسیاری بود و فراز و فرود بسیاری را داخل و خارج ایران تجربه کرد؛ که همه آنها به غنای شعرش افزودند. او را میتوان حلقه وصل شعر سنتی و معاصر، و آیینهای از روح لطیف ایرانی دانست که در قالب شگفتانگیز غزل جلوه میکند.
نماز شب اول قبر چگونه خوانده میشود؟ زمان اقامه نماز رهبر شهید
سیره امام سجاد(ع) در کادرسازی فکری و تجدید حیات معنوی جامعه
دستیابی به جامعه قرآنی هدف متعالی رهبر شهید
گسست معرفتی در اندیشه ایرانی از چالشها تا راهکارها
لبنانیها هفته بزرگداشت تشییع امام مستضعفان را برگزار می کنند
آرامگاه ابدی رهبر شهید انقلاب در رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع)
تصویر/ما همه خونخواه توییم خامنهای...
پیکر رهبر شهید و خانواده ایشان در این رواق حرم مطهر رضوی به خاک سپرده میشود
برای بابای زهرای کوچک و آزمون سخت او در شهادت زن و فرزند
ریشه انتقام در فرهنگ ایرانی شیعی به کجا برمیگردد؟
روسیه به دنبال مختل کردن استارلینک در اوکراین
تأکید شورای عالی انقلاب فرهنگی: تعیین تاریخ امتحانات نهایی و کنکور بر عهده متولیان اجرایی
کاهش تنوع مدارس با هدف تحقق عدالت آموزشی در دستور کار آموزش و پرورش
شیوهنامه اجرایی طرح حامی ویژه تابستان ۱۴۰۵ ابلاغ شد
درخشش تیم ملی المپیاد فیزیک جمهوری اسلامی ایران در مسابقات جهانی
وداع با معلم یک ملت تجلی سرمایه اجتماعی یک ملت
جایگاه آموزش و پرورش در منظومه فکری رهبر شهید کجا بود؟
رتبه نخست دانشگاه صنعتی امیرکبیر در شاخص نوآوری
توزیع کارت کنکور ارشد از ۲۲ تیر آغاز میشود
اطلاعیه دانشگاه آزاد درباره امتحانات دانشجویان تحصیلات تکمیلی
نسخه جدید چت جی تی پی راه اندازی میشود
رباتها حس لامسه پیدا میکنند
یک خبر ترسناک: ربات انسان نما به همکارانش حمله کرد
زبالههای فضایی در ساحل استرالیا نمایان شدند
تولید سوخت جت پایدار از دی اکسیدکربن صنعتی ممکن شد
کاوشگر ژاپنی توانست از یک سیارک تصویر ثبت کند
هوش مصنوعی دیپ سیک به دنبال تراشه سازی رفت
هم اکنون انبوهی از سوخت رسان های آمریکایی درحال پرواز در نزدیکی تنگه هرمز هستند
گلباران پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب توسط دانشجویان
اقتدار علمی ایران؛ محور همیشگی رهنمودهای رهبر شهید
رهبر شهید ایران در آغوش ملت ایران
کلاسهای تابستانی دانشگاه آزاد مجازی شد
ضوابط برگزاری امتحانات مجازی و جزئیات ترم تابستان شریف اعلام شد
گروههای امدادی دانشگاه آزاد از نخستین لحظات تشییع رهبر شهید به خدمترسانی زائران پرداختند
محتوای کاربران گوگل برای آموزش هوش مصنوعی به کار میرود
تصویری از مراسم بدرقه رهبر شهید انقلاب
حضرت آیت الله جوادی آملی در جمکران بر پیکر رهبر شهید انقلاب نماز می خواند
هوش مصنوعی وارد عصر امنیت ملی میشود
بسیج همهجانبه دانشگاه آزاد برای خدمت زائران امام شهید
نگاهی به حضور کسب و کارهای مجازی در بدرقه رهبر شهید
هدایتهای روشنگرانه رهبر شهید در حوزه علم و فناوری
شماره جدید مجله دانشمند منتشر شد
چه کسی بر پیکر رهبر کبیر انقلاب نماز اقامه کرد؟
تشییع رهبر شهید انقلاب، صحنهای تاریخی برای نمایش وفاداری ملت ما است
جامعه رستگار، راهبرد رهبر شهید در امت سازی
«آیفون» به تنهایی کسی را مدرن نمیکند/اخلاق ویژه جامعه شبهمدرن شهری!
پویش ختم جمعی قرآن به یاد رهبر شهید
روایتی از نماد و معنا در انیمیشن های متاخر کودکان
کاظمی: ۵ هزار مدرسه برای اسکان زائران آماده شد
دعوت وزیر آموزش و پرورش از دانشآموزان و فرهنگیان برای حضور در آیین وداع و تشییع
میزبانی دانشگاه امیر کبیر از ۳۰۰۰ نفر از زائرین مراسم تشییع رهبر شهید
ماموریت نجات تلسکوپ ناسا آغاز شد
تعویق دوباره امتحانات نهایی دانش آموزان ممکن نیست
دعوت جهاددانشگاهی از دانشگاهیان برای حضور در مراسم تشییع رهبر شهید
تأکید بر صیانت از اقتدار ملی و تبعیت از رهبری در مذاکرات آتی
آمادگی دانشگاه علامه برای اسکان ۶ هزار زائر مراسم تشییع رهبر شهید
قابلیت جدید چت در تلگرام دردسرساز شد
توجه رهبر شهید به نخبگان؛ تحول سیاستگذاری علمی با محوریت نوآوری و نسل جوان
نقشۀ مسدودی خیابانهای منتهی به مصلی تهران
حضور سردار سید مجید موسوی در مراسم وداع با رهبر شهید انقلاب
رزمندگان هوافضای سپاه در آماده باش کامل عملیاتی
کشف یک سیاره قابل سکونت در ۲۵ سال نوری از زمین
چگونه ناتوانی دولت قاجار و ظلم دشمن، «قحطی بزرگ»را در جنگ جهانی رقم زد؟
دعوت معاون علمی رئیس جمهور از نخبگان برای حضور در آیین تشییع رهبر شهید
دعوت ستاد کانونهای مساجد از مردم برای حضور در تشییع رهبر شهید
تصویری از یادبود کودکان مظلوم و شهید میناب
بازدید سردار وحیدی از بیمارستان موقت مصلای تهران
آیا تو را تشییع میکنیم، یا بخشی از هویت خویش را؟
رقیب چینی جدید اوپن ای آی و آنتروپیک از راه رسید
جمعیت حاضر در مقابل ورودی های منتهی به مصلی تهران
رهبر شهید انقلاب اسلامی، حکمرانان را خادمان ملت میدانستند
رهبر شهید: متن تاریخ، منظومه معرفت، میراث تمدن
واکنش زینب سلیمانی به آخرین وداع با رهبر شهید در حسینیه امام
سوء استفاده آمریکا و اسرائیل از هوش مصنوعی در جنگ
هماکنون انتظار دلدادگان رهبر شهید برای ورود به مصلی تهران
بسیج اپراتورها برای مدیریت ترافیک ارتباطی در مراسم تشییع رهبر شهید
گامی تازه در درمان نابینایی برداشته شد
مرحله کتبی آزمون پذیرش فلوشیپ پزشکی برگزار شد
دعوت بسیج اساتید برای شرکت در بدرقه باشکوه پیکر مطهر آقای شهید ایران
دانشگاهها برای وداع با رهبر شهید انقلاب آماده میشوند
اقتدار علمی ایران؛ محور همیشگی رهنمودهای رهبر شهید
تأکید شورای عالی انقلاب فرهنگی: تعیین تاریخ امتحانات نهایی و کنکور بر عهده متولیان اجرایی
هم اکنون انبوهی از سوخت رسان های آمریکایی درحال پرواز در نزدیکی تنگه هرمز هستند
رتبه نخست دانشگاه صنعتی امیرکبیر در شاخص نوآوری
گلباران پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب توسط دانشجویان
توزیع کارت کنکور ارشد از ۲۲ تیر آغاز میشود
درخشش تیم ملی المپیاد فیزیک جمهوری اسلامی ایران در مسابقات جهانی
اطلاعیه دانشگاه آزاد درباره امتحانات دانشجویان تحصیلات تکمیلی
شیوهنامه اجرایی طرح حامی ویژه تابستان ۱۴۰۵ ابلاغ شد
پیکر رهبر شهید و خانواده ایشان در این رواق حرم مطهر رضوی به خاک سپرده میشود
آرامگاه ابدی رهبر شهید انقلاب در رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع)
تصویر/ما همه خونخواه توییم خامنهای...
روسیه به دنبال مختل کردن استارلینک در اوکراین
برای بابای زهرای کوچک و آزمون سخت او در شهادت زن و فرزند
لبنانیها هفته بزرگداشت تشییع امام مستضعفان را برگزار می کنند
رهبر شهید ایران در آغوش ملت ایران
کاهش تنوع مدارس با هدف تحقق عدالت آموزشی در دستور کار آموزش و پرورش
ریشه انتقام در فرهنگ ایرانی شیعی به کجا برمیگردد؟
وداع با معلم یک ملت تجلی سرمایه اجتماعی یک ملت
نماز شب اول قبر چگونه خوانده میشود؟ زمان اقامه نماز رهبر شهید
سیره امام سجاد(ع) در کادرسازی فکری و تجدید حیات معنوی جامعه
نسخه جدید چت جی تی پی راه اندازی میشود
جایگاه آموزش و پرورش در منظومه فکری رهبر شهید کجا بود؟
یک خبر ترسناک: ربات انسان نما به همکارانش حمله کرد
تولید سوخت جت پایدار از دی اکسیدکربن صنعتی ممکن شد
ضوابط برگزاری امتحانات مجازی و جزئیات ترم تابستان شریف اعلام شد
دستیابی به جامعه قرآنی هدف متعالی رهبر شهید
گسست معرفتی در اندیشه ایرانی از چالشها تا راهکارها
زبالههای فضایی در ساحل استرالیا نمایان شدند
کاوشگر ژاپنی توانست از یک سیارک تصویر ثبت کند
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.