به گزارش ثریا «دفاع مقدس» نماد اوج عزت و پایمردی نسلی است که در پرتو جذبۀ غیبی الهی و تابش نور هدایت «امامت» قد برافراشت، با فتح اقلیم وجود خویش سر بر آستان «ولایت» نهاد و جوهر معنوی انسانیت در صدف جسم‌ها نمایان شد.

* رهبری امام خمینی(ره)

در تاریخ اسلام پس از قرن ها، امام خمینی(ره)، به عنوان نخستین فقیه جامع الشرایط، در جایگاه رفیع و حساس فرماندهی کل نیروهای مسلح قرارگرفت و نقش رهبری دینی در دفاع از اسلام و کیان میهن و نظام دینی را به منصۀ ظهور رساند و با بسیجِ توانایی های معنوی و اعتقادی روحانیت، معیار اصلی پیروزی در دفاع مقدس را معنویت و ارزش های انسان ساز مکتب حیات بخش اسلام دانست و به صراحت فرمود:

زدن و پیروز شدن و فتح کردن و همۀ این ها اگر آن بُعد معنوی اش نباشد همه اش شکست است (امام خمینی(ره)، ۱۳۷۸، ج ۱۹:۲۳).

بدیهی است در پرتو فرماندهی، رهبری و هدایت های پیامبرگونۀ امام خمینی(ره) و با نگرش معنوی و الهی ایشان تحول شگفت انگیز و معجزه آسای الهی روحی و معنوی و قلوب سرشار از ایمان، اخلاص و روحیۀ شهادت طلبی در مردم مقاوم ایران و رزمندگان اسلام حاصل شد. نفس مسیحایی رادمردی از سلالۀ پیامبر (ص)، فسردگان را حیات تازه ای بخشید و جهان بینی جامعه را از قالب تنگ دنیای مادی به افق جهان گسترده و بی انتهای معنویت دینی تغییر داد و آن گاه پرچم عزت، آزادگی و کرامت را بر بام انسانیت برافراشت. از صدها صفت و شاخصه های مدیریتی امام یکی از برجسته ترین جلوه های رهبری و قاطعیت فرماندهی حضرت امام در دفاع مقدّس، فرمان زیر خطاب به نیروهای مسلح مبنی بر شکستن حصر آبادان است:

من منتظرم که این حصر آبادان از بین برود، و [هشدار] می دهم به پاسداران، قوای انتظامی و فرماندهان قوای نظامی که باید این حصر شکسته بشود، مسامحه نشود در آن، حتماً باید شکسته بشود (همان، ج۱۳: ۳۳۳).

هرچند به دلیل نابسامانی در فرماندهی جنگ و بی کفایتی ابوالحسن بنی صدر، نخستین رئیس جمهور ایران و جانشین فرمانده کل قوا، اجرای این فرمان چندین ماه به تأخیر افتاد، امّا به محض رفع این مانع، شکستن حصر آبادان و دفع نیروهای دشمن از اطراف آن، سرلوحۀ برنامۀ قرارگاه عملیّاتی جبهه قرار گرفت. شهید کلاهدوز، یکی از طراحّان اصلی و سامان دهنده نیروهای رزمی برای شکستن حصر آبادان، با علاقه و عشق، همۀ تلاش و همت خود را صرف این مهم کرد. وی اعتقاد داشت که سخنان امام از منبع غیبی الهام می گیرد. ازاین رو، هنگامی که در جلسۀ طراحی عملیّات از جزئیات طرح و چگونگی آن بحث شد، برخی از فرماندهان باتوجه به وضعیت جغرافیایی منطقه و نداشتن امکانات و تجهیزات کافی، چندان با طرح وی موافقت نشان ندادند، امّا وی با الهام از قاطعیت حضرت امام(ره) خطاب به فرماندهان حاضر در جلسه گفت: «ما مکلّف به اجرای فرمان امام هستیم » (قربانی، ۱۳۷۶، ۱۵۳و۱۵۴).

* نقش روحانیت

رسالت و مأموریت تبلیغی روحانیت، پس از رهبری امام، نقش مهمی در تبلور ارزش های دینی در روح وجان رزمندگان اسلام داشت و مسئولیت روحانیان در جبهه ها به چند بخش تقسیم می شد:

۱. تبیین معارف عمیق و تقویت مبانی اعتقادات دینی رزمندگان

۲. پاسخ گویی به شبهات و سؤالات

۳. آموزش و بیان احکام فقهی گوناگون و مسائل مرتبط با دفاع مقدس

۴. تقویت روحیه و تشویق به نبرد و شهادت طلبی

۵. و از همه مهم تر حضور رزمی و نظامی همپای رزمندگان در عملیات دفاع مقدس

فرماندهان دفاع مقدس، به روشنی، به نقش آفرینی و تأثیرگذاری معنوی روحانیت و حوزه های علمیه در دفاع مقدس پی برده بودند. شهید جهان آرا، فرمانده سپاه خرمشهر، پیش از عملیات ثامن الائمه (فتح آبادان) به یکی از روحانیان سپاه می گوید:

سلام مرا به آقای مشکینی در قم برسانید و بگویید ما سلاح و غذای رزمندگان اسلام را تأمین می کنیم، اما ایمان است که در صحنۀ نبرد کارساز است و تأمین ایمان رزمندگان برعهدۀ روحانیت و حوزه های علمیه است (پژوهشگاه امام صادق، ۱۳۹۱: ۱۸۷).

بی شک، نقش محوری حجت الاسلام والمسلمین جمی، به عنوان نماد استواری روحانیت در انجام دادن تکلیف دینی در نبرد با دشمن و برگزاری نماز جمعۀ آبادان به امامت ایشان، از مظاهر تشویق مردم به استقامت در میدان جنگ بود؛ تنها چیزی که آبادان در آن روزها به آن افتخار می کرد، نماز جمعه اش بود. با آنکه برادر امام جمعه در شهر به شهادت رسید و منزل خودش مورد اصابت گلولۀ توپ قرار گرفت و نیز خانواده اش، به ناچار، از شهر خارج شده و خودش دوبار سکته کرده بود و حتّی چندین بار، اطراف محل نماز جمعه، مورد اصابت گلوله های توپ و خمپاره قرار گرفته بود، وی حاضر نشد، در سخت ترین شرایط، لحظه ای آبادان و نماز جمعۀ استوار آن را ترک کند.

گاه او نماز جمعه را با سه یا چهار صف اقامه می کرد. به هنگام نماز جز صدای انفجار خمپاره ها و غرش هواپیماها بر فراز مصلی و انفجار بمب ها در اطراف آن چیزی به گوش نمی رسید، امّا امام جمعه محترم با آرامش کم نظیر با خالق هستی سخن می گفت و پس از نماز به نمازگزاران شهادت طلب می گفت: هیچ نترسید، خدا با ماست. امام خمینی(ره) در سخنان خود به وجود چنین نمازجمعه ای افتخار می کند (امام خمینی(ره)، ۱۳۷۸، ج ۱۶: ۱۱).

امام جمعۀ آبادان در کلامی کوتاه، علت حضور همیشگی خود در آبادان را، با وجود خروج بیشتر اهالی شهر در زمان حصر آبادان و گلوله باران آن، چنین بیان می کند:

ماندن در آبادان وظیفه ای بود که احساس می کردم وجودم برای رزمندگان مایۀ دلگرمی است. درآن موقع، با اینکه آثار شکست ظاهر بود، هر روز یا یک روز درمیان برای مردم و رزمندگان پیام رادیویی می فرستادم و با تذکّر این نکته که جنگ ما جنگ اسلام و کفر است و کفر مسلّط بر ایمان نخواهد شد، به مردم وعدۀ پیروزی داده و آن ها را امیدوار می کردم (شیخیان، ۱۳۷۸، ۵: ۲۳۱ و۲۳۴).

* تجلی ارزش های دینی

آراستگی به فضایل وارزش ها و اعتقادات دینی و انگیزه های معنوی رزمندگان با کمترین تجهیزات نظامی، در برابر طرح های نظامی دشمنان و استکبار جهانی پیروزی های اعجاب آوری را به ارمغان آورد که شگفتی کارشناسان و متفکران نظامی جهان را برانگیخت. بدین سان، لوح زرینی بر افتخارات ملت ایران افزوده شد.

آمارها و جدول های مقایسۀ نیرو و تجهیزات دو سپاه ایران و عراق بیانگر تفاوت چشمگیر در امکانات و تجهیزات نظامی رزمندگان اسلام و لشکریان بعث است (درودیان، ۱۳۷۶، ج۶: ۱۳۷). درسوی دیگر جبهه، نیروهایی بودند که قلوب آنان سرشار از ایمان به خدا، و ارزش های دینی بود و رمز موفقیت پیروزی های رزمندگان و حفظ دستاوردهای انقلاب و دفاع مقدس در معنویت آن رزمندگان نهفته بود. سردار سرافراز اسلام، سرلشکر شهید یوسف کلاهدوز، پس از عملیات پیروزمند ثامن الائمه(ع) در مکالمه ای تلفنی با یکی از دوستانش دربارۀ تجلی ارزش ها و باورهای دینی و شکوفایی معنویت در قلب رزمندگان اسلام چنین می گوید:

به همۀ برادران سپاه اسلام سلام برسان و بگو که ما دست های غیبی خداوند را بر بالای سر رزمندگان دیدیم و فتح إلهی را از نزدیک شاهد بودیم. بگو که این پیروزی را خدا به واسطۀ همان نماز شب ها و توسّل ها نصیبمان کرد. بگو پارسایان شب باشند و شیران روز، بگو این ها همه اش نتیجۀ تقوا و توکّل و تلاش صادقانه بود. مبادا دچار غرور شوید، ارتباط خودتان را با خدای سبحان قوی کنید (قربانی، ۱۳۷۶: ۱۴۷ و۱۴۸).

یکی از افسران بعثی در اعترافات خود و عظمت معنویت رزمندگان می گوید:

پس از شکست [در] آبادان، که یکی از مستحکم ترین دژهای ما بود، این برای تمام امَرای ما ثابت شد که ما دیگر در ایران ماندنی نیستیم. هرچند که از نظر نیرو و امکانات و مهمّات از شما اگر بیشتر نباشیم، کمتر نیستیم و تمام کشورهای منطقه، از جمله عربستان، مصر، سودان، اردن به ما کمک نظامی می کنند، ولی در میان ما یک چیز نیست و آن عامل شکست ماست و آن ایمان است (تقی زاده، ۱۳۸۰،۱: ۱۰۰).

* سخن پایانی

عملیّات «ثامن الائمه» سرآغاز اجرای دستورهای امام و حضور نقش آفرین روحانیت و انسجام و همدلی نیروهای رزمی در پیروزی های دفاع مقدس است. نخستین عملیّات مشترک نیمه شبانه و موفق ارتش، سپاه، بسیج و دیگر نیروهای مردمی با رمز«نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفتْحٌ قرِیبٌ» در فتح آبادان رقم خورد و حدود ۱۵۰ کیلومتر مربّع از خاک خوزستان از لوث وجود دشمن پاک گردید و راه برای دیگر پیروزی های مداوم و اعجاب انگیز در نبرد با بعثیان هموار شد (ر.ک. صفوی، ۱۳۹۰).

اکنون هم رایحۀ قدسی و روح افزای ارزش های دینی دفاع مقدس در گذر زمان روح را طراوت می بخشد و زبان جان به یاد آن مترنّم است و آزادگان جهان از مشعل تابناک آن شعله های بیداری اسلامی را برافروخته اند. جوشش جوانان شهادت طلب جهان اسلام در سرزمین های فلسطین لبنان، سوریه، بحرین و یمن، که خطوط جبهۀ استکبار جهانی و عوامل مزدور آنان را شکسته اند، تجلی صحنه های شورآفرین هشت سال دفاع مقدس رزمندگان اسلام است. اکنون هرچه از دوران حماسۀ شگرف و شکوهمند دفاع مقدس می گذرد، ارزش های باطراوت اسلامی در نسل امروز بیشتر می شکفد و این مرهون جوشش خون پاک دلیر مردان شهادت طلب دفاع مقدس در متن زندگی مسلمانان جهان است.

کتابنامه

امام خمینی(ره)، روح الله (۱۳۷۸)، صحیفه امام، ج ۱۹، تهران، مؤسسه آثار امام.

پژوهشکدۀ تحقیقات اسلامی سپاه (۱۳۹۱)، سیری در عملکرد نمایندگان ولی فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قم، زمزم هدایت.

تقی زاده اکبری، علی (۱۳۸۰)، عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس، ج۱، قم، زمزم هدایت.

درودیان، محمد (۱۳۷۶)، سیری درجنگ ایران و عراق، ج۶ (آغاز تا پایان)، تهران، مرکز مطالعا ت و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

شیخیان، علی، عوامل معنوی وفرهنگی دفاع مقدس (حضور روحانیت)، قم، زمزم هدایت، ج ۵.

صفوی، سیدرحیم (۱۳۹۰)، روزهای مقاومت، تهران، نشر هدی.

قربانی، محمدعلی (۱۳۷۶)، هاله ای از نور (خاطراتی از سردار شهید یوسف کلاهدوز)، بازنویس محمدعلی قربانی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری کمیتۀ انتشارات کنگرۀ سرداران شهید استان تهران.