به گزارش ثریا آیت‌الله محمدتقی بهجت فومنی، از برجسته‌ترین مراجع تقلید، عارفان و فقهای معاصر شیعه بود که حیات پربرکتش تجسم عینی تلاقی عرفان ناب اسلامی با فقاهت عمیق شیعی است. ایشان که در شهر فومن دیده به جهان گشود، از سنین نوجوانی گام در مسیر تهذیب نفس و کسب علوم دینی نهاد و تحت اشراف اساتید بزرگی همچون میرزای نائینی، شیخ محمدحسین غروی اصفهانی و به‌ویژه عارف کمل، سید علی قاضی طباطبایی، به کمالات اخلاقی و مراتب بلند علمی دست یافت. شخصیت ایشان نه تنها به عنوان یک مرجع تقلید، بلکه به عنوان الگو و اسوه‌ای برای طالبان حقیقت و معنویت در جهان اسلام شناخته می‌شود.

شالوده سیره عملی و تهذیب نفس

بنیان اصلی سیره عملی آیت‌الله بهجت بر پایه «خداترسی» و «حفظ عصمت کودکی» بنا شده بود. به گفته نزدیکان و فرزند ایشان، وی از همان سنین نوجوانی (حدود ۱۲ سالگی) دارای شهود باطنی بود و می‌توانست باطن اعمال و گناهان را مشاهده کند. با این حال، ایشان هرگز به این کرامات توجهی نداشتند و معتقد بودند که هدف از عبادت، رسیدن به قرب الهی است، نه دستیابی به مکاشفات. ایشان همواره بر این نکته تأکید داشتند که «اگر کسی به دنبال گندم (بندگی خدا) برود، کاه (کرامات و شهود) نیز به او داده خواهد شد».

نظم آهنین در تمامی امور زندگی از ویژگی‌های بارز ایشان بود. ایشان حتی از کوتاه‌ترین زمان‌ها، مانند فاصله جابجا شدن بین دو میز برای برداشتن کتاب، برای ذکر و عبادت استفاده می‌کردند. مطالعه روزنامه یا تماشای تلویزیون را اتلاف وقت می‌دانستند و معتقد بودند کسی که در مسیر بندگی است، باید از تک‌تک لحظات عمر خود بهره ببرد. در زمینه استراحت نیز، ایشان بسیار اندک می‌خوابیدند و گاهی برای اینکه خواب بر ایشان مسلط نشود، نشسته استراحت می‌کردند تا آمادگی خود را برای مناجات سحرگاهی حفظ کنند.

سیره عبادی؛ پرواز در ملکوت نماز

برای آیت‌الله بهجت، عبادت یک تکلیف خشک و بی‌روح نبود، بلکه وسیله‌ای برای جان گرفتن و تجدید قوای روحانی محسوب می‌شد. نمازهای جماعت ایشان در مسجد فاطمیه قم، از مشهورترین کانون‌های معنویت بود که در آن لرزش بدن و گریه‌های سوزناک ایشان هنگام قرائت نماز، لرزه بر اندام نمازگزاران می‌انداخت. ایشان معتقد بودند که نماز، «معراج مؤمن» است و تمام کمالات انسانی در سایه نماز صحیح و با حضور قلب حاصل می‌شود.

علاقه وافر ایشان به زیارت ائمه اطهار (ع) نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از سیره عبادی ایشان بود. ایشان بیش از ۴۰ سال، هر ساله به مدت دو ماه و نیم به زیارت امام رضا (ع) مشرف می‌شدند. برنامه روزانه ایشان در مشهد شامل بیداری دو ساعت قبل از سحر، انجام عبادات خاص و سپس تشرف به حرم تا طلوع آفتاب بود. فرزند ایشان نقل می‌کند که وی پس از بازگشت از حرم چنان نشاط و انرژی وصف‌ناپذیری داشتند که گویا جانی دوباره یافته‌اند. در قم نیز، ایشان دهه‌ها به صورت مستمر روزانه دو ساعت را در حرم حضرت معصومه (س) سپری می‌کردند؛ ساعتی ایستاده و ساعتی نشسته به قرائت زیارت‌نامه و دعای جامعه کبیره می‌پرداختند.

سیره اجتماعی و دغدغه‌های امت اسلامی

برخلاف تصور برخی که عرفا را دور از مسائل اجتماعی می‌پندارند، آیت‌الله بهجت عمیقاً با دردهای جامعه و جهان اسلام گره خورده بودند. ایشان نسبت به اخبار دنیای اسلام بسیار حساس بودند و گاهی از شدت ناراحتی برای مصائب مسلمانان، توان جسمی‌شان برای تدریس تحلیل می‌رفت. ایشان همواره بر دعا برای تعجیل در ظهور امام زمان (عج) به عنوان تنها راه نجات بشریت از چنگال «درندگان زمانه» تأکید داشتند.

در تعاملات اجتماعی، ایشان مظهر اخلاق و سعه صدر بودند. در خانه، سفره غذا را طولانی می‌کردند تا فرصتی برای گفتگو با اعضای خانواده و صله رحم فراهم شود. ایشان با دقت پیگیر مشکلات مادی و معنوی اطرافیان و شاگردان بودند و اگر کسی از اقوام یا آشنایان مشکلی داشت، تا حل شدن آن آرام نمی‌گرفتند. جالب اینجاست که ایشان حتی در تربیت فرزندان، استفاده از کلمات تند را منع می‌کردند و به مزاح می‌فرمودند اگر هم می‌خواهید تندی کنید، بگویید «گل اناری!» تا زبان به زشتی آلوده نشود.

ایشان در زمینه مسائل مالی بسیار محتاط بودند. با وجود آنکه مرجع تقلید بودند و وجوهات زیادی به دستشان می‌رسید، از سهم خود و خانواده بسیار اندک برداشت می‌کردند. به طوری که گاهی برای ماه‌های متمادی در منزل ایشان برنج پیدا نمی‌شد، زیرا ایشان بخش اعظمی از آذوقه شخصی را به نیازمندان می‌بخشیدند.

میراث علمی و معنوی

آیت‌الله بهجت در کنار مقامات عرفانی، از استوانه‌های فقه و اصول بودند. ایشان سالیان متمادی در نجف و قم به تربیت شاگردان برجسته‌ای همت گماشتند. آثار علمی ایشان مانند «جامع‌المسائل»، «مباحث الاصول» و حواشی بر «ذخیرة العباد» نشان‌دهنده دقت نظر والای ایشان در مبانی فقهی است. با این حال، ایشان همواره از شهرت گریزان بودند و سال‌ها طول کشید تا راضی به انتشار رساله عملیه و پذیرش رسمی مرجعیت شوند.

سرانجام، این عالم ربانی در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۸ در سن ۹۳ سالگی بر اثر ایست قلبی در قم به ملکوت اعلی پیوست. تشییع جنازه بی‌نظیر ایشان با حضور خیل عظیم مردم و علما، نشان‌دهنده نفوذ معنوی عمیق ایشان در قلوب ایرانیان و شیعیان جهان بود. مزار ایشان در حرم حضرت معصومه (س) امروزه میعادگاه دلسوختگان و جویندگان معرفت است.

آیت‌الله بهجت ثابت کرد که می‌توان در بالاترین سطوح علمی و فقهی قرار داشت و در عین حال، چنان در عبودیت و بندگی غرق شد که دنیا و مافیها در نظر انسان حقیر گردد. سیره ایشان آیینه‌ای است که نشان می‌دهد راه رسیدن به خدا، از مسیر خدمت به خلق، تهذیب نفس و توسل خالصانه به اهل‌بیت (ع) می‌گذرد. پندهای اخلاقی ایشان، به‌ویژه تأکید بر «ترک گناه» به عنوان کلید اصلی گشایش‌ها، همچنان چراغ راه پویندگان طریق حقیقت است.

منبع: مهر