به گزارش ثریا روز گذشته، شبکه ماهوارهای ایران اینترنشنال در خبری به اصطلاح فوری و به نقل از یک «منبع آگاه»، مدعی شد که دکتر مسعود پزشکیان درخواست استعفای خود را به دفتر رهبری نظام ارسال کرده است. این شایعه که با سرعت و به فاصله چند دقیقه توسط معاونت اطلاعرسانی نهاد ریاستجمهوری و سخنگوی دولت تکذیب شد، نمونه دیگری از عملیات روانی خاکستری در بستر یک جنگ شناختی همهجانبه علیه ثبات روانی جامعه ایران بود. در دنیای امروز، اخبار دیگر صرفاً بازتابی از اتفاقات واقعی نیستند، بلکه در بسیاری از مواقع مانند یک سازه کاملاً فنی طراحی میشوند تا توازن ذهنی و روانی جامعه را به هم بریزند. برای درک پشتپرده این حرکت رسانهای، باید فرم و زمانبندی این شایعه را کالبدشکافی کنیم.
مهندسی شایعه؛ هرچه کوتاهتر و مبهمتر، بگیرتر!
در قدم اول باید به فرم و ساختار خود خبر نگاه کرد. این شایعه بر پایه اصطلاح مبهم «منبع آگاه» یا همان منبع ناشناس بنا شده بود. در روزنامهنگاری استاندارد و حرفهای، ارجاع به منبع ناشناس یک استثنای اخلاقی است که فقط برای حفظ امنیت جانی افشاگر استفاده میشود، اما در متدولوژی رسانههای پروپاگاندایی و به طور خاص رسانههای معاند فارسی زبان، که هر روز یک خبر یا رویداد یا اسم شخص را بدون منبع موثق منتشر میکنند، این فرمول یک ابزار حیاتی برای فرار از مسئولیت حقوقی است. رسانه با این شگرد، هم خودش را در جریان عمیقترین لایههای پنهان قدرت نشان میدهد و هم راه هرگونه راستیآزمایی مستقل را بر مخاطب میبندد. از سوی دیگر، متن خبر با کوتاهی و قاطعیت تعمدی همراه بود؛ در مهندسی شایعه، هرچه متن کوتاهتر و مبهمتر باشد، مخاطب تمایل بیشتری دارد تا بر اساس ذهنیات و دغدغههای خودش برای آن جزئیات بسازد و ناخواسته به حلقهای از زنجیره توزیع آن دروغ تبدیل شود.
سوارکاری روی واقعیت، تکنیک همیشگی برای اشاعه دروغ رسانهای
نکته فنی و پنهان دیگر، روش سوارکاری روی واقعیت است. خطرناکترین اخبار جعلی آنهایی هستند که بر روی هستهای از یک واقعیت عینی سوار میشوند. طراحان این شایعه، وجود اختلافنظرهای کارشناسی و طبیعی در بدنه مدیریت کشور بر سر مسائلی مثل اینترنت یا لوایح اقتصادی را به عنوان ماده اولیه برداشتند، آن را دراماتیزه کردند و در نهایت نتیجهگیری دروغین خود یعنی استعفا را به آن چسباندند. با این کار، مخاطب عام احساس میکند که این اتفاق، روند منطقی حوادث روزهای گذشته است و راحتتر دروغ را میپذیرد.
میخواهند خودشان را بیاعتبار کنند؟
شاید بپرسید چرا یک رسانه حاضر میشود خبری را برود که میداند چند ساعت بعد با تکذیب رسمی دولت و سخنگو بیاعتبار میشود؟ پاسخ این است که در دکترین جنگ روانی، حتی شایعات دو ساعته هم کارکرد استراتژیک دارند. اولین کارکرد، همان اثر لنگرگاهی در روانشناسی است؛ یعنی اولین دادهای که وارد ذهن انسان میشود، به عنوان لنگر عمل میکند و تکذیبیههای بعدی هرگز نمیتوانند اثر آن را به طور کامل پاک کنند و ردی از تردید در ذهن باقی میماند. کارکرد دوم، تست حساسیتسنجی افکار عمومی بود تا ببینند جامعه چقدر پتانسیل به هم ریختگی دارد و واکنش رسانههای داخلی چقدر سریع است. کارکرد سوم نیز هدایت دستور کار محافل است؛ رسانه با این کار موفق میشود موضوع بحث روز جامعه و نخبگان را تعیین کند، به طوری که همه تا روزها به جای تمرکز بر مسائل دیگر، انرژی خود را صرف اثبات عدم استعفا و یا حداقل عدم وجود اختلاف در بدنه سیاسی کنند.
زمانبندی خبر؛ وقتی روزنههای امید را نشانه میروند!
زمانبندی انتشار این خبر نیز به شدت حسابشده بود. این شایعه درست زمانی پمپاژ شد که نشانههای مثبتی از گشایشهای ساختاری و کاهش محدودیتهای اینترنت بینالملل به گوش میرسید. زیستبوم رسانههای برانداز در گرو ناامیدی مطلق و انسداد فضا است؛ چرا که اگر مردم حس کنند گرهها از طریق رفتارهای منطقی قابل حل است، بازار این رسانهها کساد میشود. هدف فنی شایعه این بود که با ترور امید، این پیام پنهان را به جامعه بدهد که هرگونه تلاش برای بهبود وضعیت به بنبست میرسد و مجریان آن حذف میشوند.
در این میان، واکنش سریع تکذیب از سوی ارکان دولت اقدامی لازم بود که انجام شد. اما این دست اتفاقات که مسبوق به سابقه نیز هستند، یک آسیبشناسی جدی را در سیستم رسانهای ما عیان میکند. وقتی رسانههای داخلی طی سالیان به دلیل کندی ساختاری یا محافظهکاری افراطی نتوانند روایت اول و صادقانه را به موقع تولید کنند، رسانههای خارجی این فضای تهی را با روایتهای دستکاریشده خود پر میکنند. برای ساختن یک پدافند سیستمی در برابر این بمبارانهای روانی، چارهای جز بازگرداندن مرجعیت خبری به داخل، بالا بردن سعه صدر در برابر رسانههای شناسنامهدار داخلی و افزایش سواد رسانهای بین اقشار مردم وجود ندارد. شایعه دیشب نشان داد که پدافند اصلی، مسدود کردن مسیرهای دروغ از طریق ایجاد بزرگراههای اطلاعرسانی شفاف و به موقع در داخل کشور است به نحوی که محاطب خود را به کسب اطلاع از این مراجع عادت دهد.
تأثیر مثبت نمرات پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵؛ سوابق دوازدهم همچنان ۶۰ درصد
طرح «حامی» برای جبران کاستیهای یادگیری دانشآموزان اجرا میشود
وام ودیعه مسکن دانشجویان علوم پزشکی برای شهر تهران افزایش یافت
شهید لاریجانی؛ الگویی که مصلحت جامعه را بر فرد مقدم میدانست
بحران صندلی خالی در دانشگاهها؛ هشدار درباره آینده نزدیک
رئیس دانشگاه جامع انقلاب اسلامی: روحیه دفاع مقدس را در علم و فناوری بازتولید کنیم
حذف آزمون جامع در راه است؟ برنامه تحول وزارت علوم برای مقاطع کارشناسی تا دکتری
سنت منطقی اسلامی چگونه پشتوانه مواجهه با منطق ریاضی است؟
جهان اسلام به این روحانی فرزانه و اهل ادب میبالد
بانو مجتهده امین نماد توانمندی زنان است
بازیگر معروف: صداپیشگان شایسته دریافت اسکار بازیگری هستند
اختتامیه پویش ملی وطن به روایت من برگزار شد
اهدای نامه سید مجید موسوی و انگشتر یادبود به فرزند شهید سید مصطفی میرغفاری
حرمهای کربلا در آستانه محرم سیاه پوش شدند
زمان تشییع رهبر شهید اعلام شد +جزئیات را اینجا بخوانید
هزینه ثبتنام جهش تحصیلی دانشآموزان اعلام شد
مجموعهکتاب «داستانهای غولی» درباره اهمیت آب به کودکان میآموزد
نگاهی به نقش توییتر در جنگ رسانهای دشمن در کتاب «توئیتری شدن سیاست»
تکرار سنت اهریمنی استکبار در عاشورای ۱۴۰۵ در حمله به یک منابع آب
طراح بازی «نجات دختران اپستین توسط بچههای میناب» از این بازی میگوید
درباره زندگی رازآمیز درختان در این کتاب بخوانید
هکرها پیامرسان دولتی فرانسه را هک کردند
رونمایی آستان مقدس علوی از پروژه نگارش نسخهای نفیس از نهجالبلاغه
اختراع کتی که هوا را به آب آشامیدنی تبدیل میکند
وزیر علوم: اساتید دانشگاه با امید و انگیزه در کلاس درس حاضر شوند
مقابله با موج محتوای غیرقانونی در بحرانها؛ بریتانیا شبکههای اجتماعی را ملزم به سازوکار ویژه کرد
شکایت جدید علیه OpenAI؛ ChatGPT نتوانست جلوی خودکشی کاربر را بگیرد
مأموریت دانشگاهها در برنامه «مهر» برای حل بحران آب، ناترازی انرژی و تورم
بازگشت ۴۵۰۰ دانشجوی دانشگاه شریف از امروز
تأکید رئیس مرکز هیئت امنا و ممیزه بر نقش کلیدی فناوری در دفاع ملی
آگهی/ از خرید کابل برق چه میدانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید
توانمندسازی مدرسان آموزش خانواده با رویکرد جوانی جمعیت
ایلان ماسک نخستین تریلیونر دنیا میشود
افزایش سهمیه بومی در دستیاری دندانپزشکی؛ اعلام آخرین مهلت ثبتنام
تاکید بر ارتقای کیفیت آموزش هُنر در مدارس
اپ ادیتس متا صاحب دستیار هوش مصنوعی می شود
تبدیل شدن آئین تعویض پرچم امام حسین(ع) به رویدادی جهانی
اهمیت هوش مصنوعی در مسیر ارتقای کیفیت آموزشی
جلسه تلاوت و هماندیشی قاریان بینالمللی مزین به نام رهبر شهید
فلسفه در اندیشه حضرت امام، مقدمهای ضروری برای رسیدن به عرفان است
جریان قاتلان حسین (ع) امروز در مقابل امت ایشان قرار گرفتهاند
جدایی متا از شریک چینی جنجالی کلید خورد
احتمال اعمال محدودیت دوباره بر اینترنت بینالملل وجود دارد؟
خدمات ابری گوگل در هند مختل شد
چه چیزی کلید مرگ را در کهکشانها میچرخاند؟
جنجال غیبت زنان در میان فضانوردان آرتمیس ۳
داستان جالب کندترین آزمایش جهان چه بود؟
تاثیر باورنکردنی چای بر سلامتی و افزایش طول عمر
اقدامات حرم حضرت ابوالفضل العباس(ع) برای استقبال از ماه محرم
رویکردی اجتهادی بر جایگاه مردم در حکمرانی از منظر فقه شیعه در کتاب «فقه، مردم و حکمرانی»
واکاوی در مسئله عرفان و سلامت معنوی کودکان در یک نشست
نتیجه نهایی گفتگوی پیامبر با مسیحیان نجران پس از ماجرای مباهله چه شد؟
افتتاح سردخانه دومداره آمونیاکی شهر اهر با حضور حجت الاسلام خاموشی
هشدار قالیباف به ترامپ و دیگر رهبران جهان+عکس
حجتالاسلام قمی: زبان در وصف شما مردم مبعوث شده قاصر است
طرح روضههای خانگی سدره به مناسبت ماه محرم آغاز به کار کرد
نیاز داریم که همگی نسبت به معضلات و نیازها احساس مسئولیت کنیم
جزئیات جدید اعمال سوابق تحصیلی در کنکور سراسری ۱۴۰۵ را اینجا بخوانید
به کارگیری هوش مصنوعی جمینای در کروم به غرب آسیا رسید
زیرساخت حقیقی این سرزمین، تمدن کهن، فرهنگ و هنر ماندگارش است
تعیین سقف افزایش شهریه دانشگاههای غیردولتی بر اساس نرخ تورم
از خرید کابل برق چه میدانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید
اقتدار دفاعی ایران، ایدهای نو در بازیهای رومیزی
۳۵ ثانیه، ۷۲۰ هزار گلوله در لامرد/ جنایتی که روایت نشد
آئین اختتامیه روایت علوی برگزار شد
بازیهای تیم ملی فوتبال ایران در سینماها پخش میشود
معرفی چهار آلبوم موسیقی تازه وارد در فضای مجازی
روایت جواد موگویی از یک جنایت جنگی: حادثه لامرد در سایه روایتهای اشتباه رسانهای گم شد
جزئیات برنامههای محرمی اوقاف در قالب طرح سوگواره بصیرت عاشورایی اعلام شد
دقت در نسبت با خاستگاه علوم انسانی بسیار مهم است
پویش «ایران در پناه قرآن» تا پایان خرداد تمدید شد
برگزاری نمایشگاه معماری حرمین شریفین در مکه مکرمه
حمایت آیت الله رشاد از بازسازی و ساخت مجدد کنیسه آسیب دیده در جنگ
آیا در جنگ هرکاری مجاز است؟ نگاهی به اخلاق در میدان نبرد
تأثیر سوابق پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵ مثبت شد / ۶ درس نهایی برای کنکور
راز حذف زمینههای فلسفی «یوگا» در نسخه مدرن
آذینبندی و شادیهای عمومی باید به عنوان مدخل معرفت باشد
فرایند محدودیت در اینترنت شفاف میشود؛ ماجرای اینترنت پرو و خط سفید چه بود؟
۷۸ درصد ترافیک اینترنت به حالت قبل و اول دی ماه بازگشت
آغاز ثبت نام آزمون کاردانی به کارشناسی از ۲۴ خرداد ماه
انویدیا با غولهای فناوری کره جنوبی قرارداد بست
تعیین سقف افزایش شهریه دانشگاههای غیردولتی بر اساس نرخ تورم
تأثیر سوابق پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵ مثبت شد / ۶ درس نهایی برای کنکور
مصوبه افزایش حقوق اعضای هیئت علمی لغو نشده است
آغاز ثبت نام آزمون کاردانی به کارشناسی از ۲۴ خرداد ماه
راز حذف زمینههای فلسفی «یوگا» در نسخه مدرن
فعالیت ۳۷ هزار سفیر سلامت دانشآموزی
دقت در نسبت با خاستگاه علوم انسانی بسیار مهم است
مهلت دفاع از پایان نامه دستیاران پزشکی تا پایان آذر ۱۴۰۵ تمدید شد
حمایت آیت الله رشاد از بازسازی و ساخت مجدد کنیسه آسیب دیده در جنگ
ضیافت نور در آسمان خرداد؛ دیدار دو سیاره منظومه شمسی در آسمان ایران
از خرید کابل برق چه میدانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید
جزئیات جدید اعمال سوابق تحصیلی در کنکور سراسری ۱۴۰۵ را اینجا بخوانید
۷۸ درصد ترافیک اینترنت به حالت قبل و اول دی ماه بازگشت
آذینبندی و شادیهای عمومی باید به عنوان مدخل معرفت باشد
ایران در جمع ۶ کشور دارای توان ساخت تجهیزات پیشرفته کرایوژنیک
حضوری شدن برخی امتحانات دانشگاه علم و صنعت در مقطع کارشناسی
هوش مصنوعی زلزله یاب شد
ثبتنام خودکار ۸۵ درصد دانشآموزان ابتدایی در استان سمنان
جزئیات برنامههای محرمی اوقاف در قالب طرح سوگواره بصیرت عاشورایی اعلام شد
روایت جواد موگویی از یک جنایت جنگی: حادثه لامرد در سایه روایتهای اشتباه رسانهای گم شد
آئین اختتامیه روایت علوی برگزار شد
تداوم فعالیت علمی دانشگاه شهید بهشتی با وجود آسیب در جنگ
بازیهای تیم ملی فوتبال ایران در سینماها پخش میشود
۳۵ ثانیه، ۷۲۰ هزار گلوله در لامرد/ جنایتی که روایت نشد
رویکردی اجتهادی بر جایگاه مردم در حکمرانی از منظر فقه شیعه در کتاب «فقه، مردم و حکمرانی»
فرایند محدودیت در اینترنت شفاف میشود؛ ماجرای اینترنت پرو و خط سفید چه بود؟
آیا در جنگ هرکاری مجاز است؟ نگاهی به اخلاق در میدان نبرد
برگزاری نمایشگاه معماری حرمین شریفین در مکه مکرمه
معرفی چهار آلبوم موسیقی تازه وارد در فضای مجازی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.