به گزارش ثریا روز گذشته، شبکه ماهوارهای ایران اینترنشنال در خبری به اصطلاح فوری و به نقل از یک «منبع آگاه»، مدعی شد که دکتر مسعود پزشکیان درخواست استعفای خود را به دفتر رهبری نظام ارسال کرده است. این شایعه که با سرعت و به فاصله چند دقیقه توسط معاونت اطلاعرسانی نهاد ریاستجمهوری و سخنگوی دولت تکذیب شد، نمونه دیگری از عملیات روانی خاکستری در بستر یک جنگ شناختی همهجانبه علیه ثبات روانی جامعه ایران بود. در دنیای امروز، اخبار دیگر صرفاً بازتابی از اتفاقات واقعی نیستند، بلکه در بسیاری از مواقع مانند یک سازه کاملاً فنی طراحی میشوند تا توازن ذهنی و روانی جامعه را به هم بریزند. برای درک پشتپرده این حرکت رسانهای، باید فرم و زمانبندی این شایعه را کالبدشکافی کنیم.
مهندسی شایعه؛ هرچه کوتاهتر و مبهمتر، بگیرتر!
در قدم اول باید به فرم و ساختار خود خبر نگاه کرد. این شایعه بر پایه اصطلاح مبهم «منبع آگاه» یا همان منبع ناشناس بنا شده بود. در روزنامهنگاری استاندارد و حرفهای، ارجاع به منبع ناشناس یک استثنای اخلاقی است که فقط برای حفظ امنیت جانی افشاگر استفاده میشود، اما در متدولوژی رسانههای پروپاگاندایی و به طور خاص رسانههای معاند فارسی زبان، که هر روز یک خبر یا رویداد یا اسم شخص را بدون منبع موثق منتشر میکنند، این فرمول یک ابزار حیاتی برای فرار از مسئولیت حقوقی است. رسانه با این شگرد، هم خودش را در جریان عمیقترین لایههای پنهان قدرت نشان میدهد و هم راه هرگونه راستیآزمایی مستقل را بر مخاطب میبندد. از سوی دیگر، متن خبر با کوتاهی و قاطعیت تعمدی همراه بود؛ در مهندسی شایعه، هرچه متن کوتاهتر و مبهمتر باشد، مخاطب تمایل بیشتری دارد تا بر اساس ذهنیات و دغدغههای خودش برای آن جزئیات بسازد و ناخواسته به حلقهای از زنجیره توزیع آن دروغ تبدیل شود.
سوارکاری روی واقعیت، تکنیک همیشگی برای اشاعه دروغ رسانهای
نکته فنی و پنهان دیگر، روش سوارکاری روی واقعیت است. خطرناکترین اخبار جعلی آنهایی هستند که بر روی هستهای از یک واقعیت عینی سوار میشوند. طراحان این شایعه، وجود اختلافنظرهای کارشناسی و طبیعی در بدنه مدیریت کشور بر سر مسائلی مثل اینترنت یا لوایح اقتصادی را به عنوان ماده اولیه برداشتند، آن را دراماتیزه کردند و در نهایت نتیجهگیری دروغین خود یعنی استعفا را به آن چسباندند. با این کار، مخاطب عام احساس میکند که این اتفاق، روند منطقی حوادث روزهای گذشته است و راحتتر دروغ را میپذیرد.
میخواهند خودشان را بیاعتبار کنند؟
شاید بپرسید چرا یک رسانه حاضر میشود خبری را برود که میداند چند ساعت بعد با تکذیب رسمی دولت و سخنگو بیاعتبار میشود؟ پاسخ این است که در دکترین جنگ روانی، حتی شایعات دو ساعته هم کارکرد استراتژیک دارند. اولین کارکرد، همان اثر لنگرگاهی در روانشناسی است؛ یعنی اولین دادهای که وارد ذهن انسان میشود، به عنوان لنگر عمل میکند و تکذیبیههای بعدی هرگز نمیتوانند اثر آن را به طور کامل پاک کنند و ردی از تردید در ذهن باقی میماند. کارکرد دوم، تست حساسیتسنجی افکار عمومی بود تا ببینند جامعه چقدر پتانسیل به هم ریختگی دارد و واکنش رسانههای داخلی چقدر سریع است. کارکرد سوم نیز هدایت دستور کار محافل است؛ رسانه با این کار موفق میشود موضوع بحث روز جامعه و نخبگان را تعیین کند، به طوری که همه تا روزها به جای تمرکز بر مسائل دیگر، انرژی خود را صرف اثبات عدم استعفا و یا حداقل عدم وجود اختلاف در بدنه سیاسی کنند.
زمانبندی خبر؛ وقتی روزنههای امید را نشانه میروند!
زمانبندی انتشار این خبر نیز به شدت حسابشده بود. این شایعه درست زمانی پمپاژ شد که نشانههای مثبتی از گشایشهای ساختاری و کاهش محدودیتهای اینترنت بینالملل به گوش میرسید. زیستبوم رسانههای برانداز در گرو ناامیدی مطلق و انسداد فضا است؛ چرا که اگر مردم حس کنند گرهها از طریق رفتارهای منطقی قابل حل است، بازار این رسانهها کساد میشود. هدف فنی شایعه این بود که با ترور امید، این پیام پنهان را به جامعه بدهد که هرگونه تلاش برای بهبود وضعیت به بنبست میرسد و مجریان آن حذف میشوند.
در این میان، واکنش سریع تکذیب از سوی ارکان دولت اقدامی لازم بود که انجام شد. اما این دست اتفاقات که مسبوق به سابقه نیز هستند، یک آسیبشناسی جدی را در سیستم رسانهای ما عیان میکند. وقتی رسانههای داخلی طی سالیان به دلیل کندی ساختاری یا محافظهکاری افراطی نتوانند روایت اول و صادقانه را به موقع تولید کنند، رسانههای خارجی این فضای تهی را با روایتهای دستکاریشده خود پر میکنند. برای ساختن یک پدافند سیستمی در برابر این بمبارانهای روانی، چارهای جز بازگرداندن مرجعیت خبری به داخل، بالا بردن سعه صدر در برابر رسانههای شناسنامهدار داخلی و افزایش سواد رسانهای بین اقشار مردم وجود ندارد. شایعه دیشب نشان داد که پدافند اصلی، مسدود کردن مسیرهای دروغ از طریق ایجاد بزرگراههای اطلاعرسانی شفاف و به موقع در داخل کشور است به نحوی که محاطب خود را به کسب اطلاع از این مراجع عادت دهد.
متن نوبتدهی آرایشگاه برای عید؛ نمونههایی برای جذب مخاطب
دانشگاهها با ورزش تابآوری دانشجویان را تقویت کنند
راهنمای ثبتنام پذیرفتهشدگان دکتری دانشگاه علامه طباطبائی اعلام شد
پایان رویای «تنگه ترامپ» و غروب توهمات طاغوت روزگار در اعماق خلیج فارس
بهنام تشکر کارآگاه علوی جدید شد
برگزاری بزرگداشت ابن سینا با حضور اندیشمندان ایرانی و خارجی
تجربههای جهانی بازسازی پساجنگ در ۱۲ جلد کتاب
تلقی رایج از موسسات خیریه غلط است؛ انتشار نخستین گزارش زیست بوم خیریه
برگزاری جشنهای میلاد پیامبر مهربانیها با محوریت خونخواهی رهبر شهید
رجبی دوانی: نیازمند «انقلابی درون انقلاب» هستیم
آیا بین «امر تاریخی» و «امر ایمانی» می توان تمایزی مفهومی ایجاد کرد؟
ابنشهرآشوب روایات را دستکاری میکرد؟
تشخیص زودهنگام سرطان سینه با طراحی یک نانوزیستحسگر در دانشگاه تهران
استکبار جهانی به زبالهدان تاریخ میپیوندد؛ خونخواهی رهبر شهید حق ماست
حمایت مجری معروف اخبار عراق، از خلیج فارس+عکس
جدیدترین تصویر از آیت الله سیستانی
صعود دانشجوی دانشگاه آزاد به بام ایران با یاد دانشمند شهید دکتر طهرانچی +عکس
آغاز کلاسهای نیمسال اول دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور
حمله هکرهای ایرانی یک واحد تولید برق را در انگلیس تعطیل کرد
شکایت آمریکا از تیک تاک با ۴۰۰ میلیون دلار تسویه شد
واکنش قالیباف به جنگ اقتصادی ترامپ و داردستهاش+عکس
کلید اولیه ۵ آزمون علوم پزشکی منتشر شد
کلید اولیه آزمونهای سراسری و پذیرش دانشجو معلم سال ۱۴۰۵ منتشر شد
سنتهای اجتماعی قرآن، راهی برای فهم عمیق حوادث بزرگ اجتماعی
میراث علمی ادبی ابن سینا از زبان محققان روسی، ازبکستانی و گرجستانی
مسجد سوخته کوی نصر بازسازی و افتتاح شد
رهبر شهید چگونه «وابستگی موشکی» را پیش از شکلگیری خنثی کرد؟
تصویب عناوین درسی مدارس بینالملل ایران برای نخستینبار
برنامههای درسی دانشگاه فرهنگیان بهروزرسانی شود
افتخارآفرینی دانشآموزان ایرانی در رقابت بینالمللی نوآوری فیزیک مالزی
فروش کتابهای درسی دانشآموزان فقط از سامانه رسمی مقدور است
در جامعه مهدوی رفتارها بر پایه ایثار و حذف انگیزههای سودجویانه است
بحارالانوار گردآوری جهتدار احادیث نیست؛ مجلسی و شکل دهی جامعه شیعه
ورود دانشجویان جدید با تأخیر انجام میشود/ کلاسها حتما حضوری است
نتایج اولیه آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ در دهه اول شهریور اعلام می شود
پذیرش پژوهشگران پسادکتری تقاضامحور در ۱۲ دانشگاه و مرکز پژوهشی کشور
خدمات مرکز مشاوره دانشگاه علم و صنعت حضوری شد
ثبتنام ۴ هزارنفر در فراخوان جذب هیئت علمی علوم پزشکی/اعلام ظرفیت خالی
کوانتوم در آستانه تجاریسازی/ ۵ حوزهای که کوانتوم در حال تغییر آنهاست
توسعه تعاملات علمی و پژوهشی ایران و کشورهای بریکس
اعلام جزئیات شهریه دانشجویان شهریهپرداز دانشگاه الزهرا(س)
تکلیف افزایش ۲۰ درصدی ظرفیت پزشکی و دندانپزشکی تا سال ۱۴۰۴ مشخص شد
کاظمی: فرهنگ ایثار و شهادت، مزیت رقابتی ما در برابر دنیای استکبار است
واکنش سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه به ادعای کمرشکنترین عملیات اقتصادی تاریخ
«لباس شخصی»سراغ یک پرونده امنیتی رفت
۵ نمایشنامه از ۵ درامنویس زن خوانده میشود
شکست «ددپول و ولورین» توسط «اودیسه»؛ رایان رینولدز تبریک گفت!
حجت الاسلام قمی: «مسجد» محور جامعه مبعوث است
بازگشت عمو پورنگ پس از ۵ سال به سیما
حجتالاسلام قمی: مسجد باید پرچمدار حرکت مؤمنان و جامعهسازی باشد
حجت الاسلام قمی: مسجد محدود به اقامه نماز نیست
حکمرانی شبکهای امام هادی(ع) در زندان و منشور کلامی زیارت جامعه کبیره
از سامرای محاصرهشده تا عصر غیبت/روایت راهبرد امام عسکری(ع) برای شیعه
فیلمساز ایرانی داور جشنواره یونانی شد
سفر «سندرم بلوغ» به انگلیس
«سیاوش» به هیچ نهادی وابسته نیست؛ هزینهها کاملا شخصی است!
شنیدن زمزمه عود و تمبک در آلبومی که به خواهر تقدیم شد
پذیرش تفاوتها در یک انیمیشن؛ اگر زال شاهنامه دختر بود چه میشد؟
از شکلگیری ایده تا شروع کسبوکار؛ «کارخانه»در رادیو اقتصاد راه افتاد
نمایشی با الهام از جهان موراکامی؛ ارتباط بین هنرمند و مخاطب مهم است
۳ چهره بزرگ در یک فیلم؛ حمایت برد پیت از مستند ویم وندرس درباره زومتور
جزئیات فصل جدید یک رویداد موسیقایی؛ وقتی موسیقی از تهران خارج میشود
تصویر معناداری که قالیباف در کنار خلیج فارس منتشر کرد
امیر جدیدی و حمید نعمتالله در پشتِ صحنه سریال داش آکل
«عید بیعت» در میدان ولیعصر(عج) برگزار میشود
بازگشت حماسی مصدق به قدرت،کینه شاه و دربار علیه دولت ملی را تعمیق کرد
شهادت امام حسن عسکری (ع) هیئت کجا برویم؟
مشرکان عصر جاهلیت موحد بودند؟
توییت معنادار معاون وزیر خارجه در پاسخ به ترامپ+عکس
سامرا آماده میزبانی از عزاداران امام حسن عسکری (ع) شد
اعلام برنامههای علمی هفته ملی ابنسینا در ایران
تلاش ملاعبدالله بهابادی در سازماندهی استنباط و روابط میان ادله
«عقل فعال» میراث حل مسائل روز؛ ابن سینا شاخصه عقلانیت در اسلام است
زبانآموز حرفهای چگونه آلمانی یاد میگیرد؟ نگاهی تخصصی به مسیر رسیدن از سطح A1 تا C1
محقق ایرانی باکتری را به ترانزیستور تبدیل کرد
جیمز وب ۳ سیاهچاله فعال در یک کهکشان دوردست کشف کرد
مصوبه مهم درباره اقتصاد دیجیتال
تولید ماده اولیه داروی ایرانی درمان «فیبروز کبدی»
ایده امیرکبیر در تأسیس دارالفنون چه بود؟
پرچم انتقام و خونخواهی بر فراز گنبد مساجد کشور به اهتزاز درمی آید
کلید اولیه آزمونهای سراسری و پذیرش دانشجو معلم سال ۱۴۰۵ منتشر شد
نتایج اولیه آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ در دهه اول شهریور اعلام می شود
پذیرش پژوهشگران پسادکتری تقاضامحور در ۱۲ دانشگاه و مرکز پژوهشی کشور
کلید اولیه ۵ آزمون علوم پزشکی منتشر شد
حجت الاسلام قمی: مسجد محدود به اقامه نماز نیست
حجتالاسلام قمی: مسجد باید پرچمدار حرکت مؤمنان و جامعهسازی باشد
بازگشت عمو پورنگ پس از ۵ سال به سیما
حجت الاسلام قمی: «مسجد» محور جامعه مبعوث است
آغاز کلاسهای نیمسال اول دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور
ورود دانشجویان جدید با تأخیر انجام میشود/ کلاسها حتما حضوری است
حمایت مجری معروف اخبار عراق، از خلیج فارس+عکس
برنامههای درسی دانشگاه فرهنگیان بهروزرسانی شود
در جامعه مهدوی رفتارها بر پایه ایثار و حذف انگیزههای سودجویانه است
جزئیات فصل جدید یک رویداد موسیقایی؛ وقتی موسیقی از تهران خارج میشود
فروش کتابهای درسی دانشآموزان فقط از سامانه رسمی مقدور است
شکست «ددپول و ولورین» توسط «اودیسه»؛ رایان رینولدز تبریک گفت!
رهبر شهید چگونه «وابستگی موشکی» را پیش از شکلگیری خنثی کرد؟
برگزاری جشنهای میلاد پیامبر مهربانیها با محوریت خونخواهی رهبر شهید
توسعه تعاملات علمی و پژوهشی ایران و کشورهای بریکس
حکمرانی شبکهای امام هادی(ع) در زندان و منشور کلامی زیارت جامعه کبیره
«لباس شخصی»سراغ یک پرونده امنیتی رفت
میراث علمی ادبی ابن سینا از زبان محققان روسی، ازبکستانی و گرجستانی
رجبی دوانی: نیازمند «انقلابی درون انقلاب» هستیم
تجربههای جهانی بازسازی پساجنگ در ۱۲ جلد کتاب
واکنش سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه به ادعای کمرشکنترین عملیات اقتصادی تاریخ
سنتهای اجتماعی قرآن، راهی برای فهم عمیق حوادث بزرگ اجتماعی
اعلام جزئیات شهریه دانشجویان شهریهپرداز دانشگاه الزهرا(س)
۵ نمایشنامه از ۵ درامنویس زن خوانده میشود
فیلمساز ایرانی داور جشنواره یونانی شد
تصویب عناوین درسی مدارس بینالملل ایران برای نخستینبار
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.