به گزارش ثریا روز گذشته، شبکه ماهوارهای ایران اینترنشنال در خبری به اصطلاح فوری و به نقل از یک «منبع آگاه»، مدعی شد که دکتر مسعود پزشکیان درخواست استعفای خود را به دفتر رهبری نظام ارسال کرده است. این شایعه که با سرعت و به فاصله چند دقیقه توسط معاونت اطلاعرسانی نهاد ریاستجمهوری و سخنگوی دولت تکذیب شد، نمونه دیگری از عملیات روانی خاکستری در بستر یک جنگ شناختی همهجانبه علیه ثبات روانی جامعه ایران بود. در دنیای امروز، اخبار دیگر صرفاً بازتابی از اتفاقات واقعی نیستند، بلکه در بسیاری از مواقع مانند یک سازه کاملاً فنی طراحی میشوند تا توازن ذهنی و روانی جامعه را به هم بریزند. برای درک پشتپرده این حرکت رسانهای، باید فرم و زمانبندی این شایعه را کالبدشکافی کنیم.
مهندسی شایعه؛ هرچه کوتاهتر و مبهمتر، بگیرتر!
در قدم اول باید به فرم و ساختار خود خبر نگاه کرد. این شایعه بر پایه اصطلاح مبهم «منبع آگاه» یا همان منبع ناشناس بنا شده بود. در روزنامهنگاری استاندارد و حرفهای، ارجاع به منبع ناشناس یک استثنای اخلاقی است که فقط برای حفظ امنیت جانی افشاگر استفاده میشود، اما در متدولوژی رسانههای پروپاگاندایی و به طور خاص رسانههای معاند فارسی زبان، که هر روز یک خبر یا رویداد یا اسم شخص را بدون منبع موثق منتشر میکنند، این فرمول یک ابزار حیاتی برای فرار از مسئولیت حقوقی است. رسانه با این شگرد، هم خودش را در جریان عمیقترین لایههای پنهان قدرت نشان میدهد و هم راه هرگونه راستیآزمایی مستقل را بر مخاطب میبندد. از سوی دیگر، متن خبر با کوتاهی و قاطعیت تعمدی همراه بود؛ در مهندسی شایعه، هرچه متن کوتاهتر و مبهمتر باشد، مخاطب تمایل بیشتری دارد تا بر اساس ذهنیات و دغدغههای خودش برای آن جزئیات بسازد و ناخواسته به حلقهای از زنجیره توزیع آن دروغ تبدیل شود.
سوارکاری روی واقعیت، تکنیک همیشگی برای اشاعه دروغ رسانهای
نکته فنی و پنهان دیگر، روش سوارکاری روی واقعیت است. خطرناکترین اخبار جعلی آنهایی هستند که بر روی هستهای از یک واقعیت عینی سوار میشوند. طراحان این شایعه، وجود اختلافنظرهای کارشناسی و طبیعی در بدنه مدیریت کشور بر سر مسائلی مثل اینترنت یا لوایح اقتصادی را به عنوان ماده اولیه برداشتند، آن را دراماتیزه کردند و در نهایت نتیجهگیری دروغین خود یعنی استعفا را به آن چسباندند. با این کار، مخاطب عام احساس میکند که این اتفاق، روند منطقی حوادث روزهای گذشته است و راحتتر دروغ را میپذیرد.
میخواهند خودشان را بیاعتبار کنند؟
شاید بپرسید چرا یک رسانه حاضر میشود خبری را برود که میداند چند ساعت بعد با تکذیب رسمی دولت و سخنگو بیاعتبار میشود؟ پاسخ این است که در دکترین جنگ روانی، حتی شایعات دو ساعته هم کارکرد استراتژیک دارند. اولین کارکرد، همان اثر لنگرگاهی در روانشناسی است؛ یعنی اولین دادهای که وارد ذهن انسان میشود، به عنوان لنگر عمل میکند و تکذیبیههای بعدی هرگز نمیتوانند اثر آن را به طور کامل پاک کنند و ردی از تردید در ذهن باقی میماند. کارکرد دوم، تست حساسیتسنجی افکار عمومی بود تا ببینند جامعه چقدر پتانسیل به هم ریختگی دارد و واکنش رسانههای داخلی چقدر سریع است. کارکرد سوم نیز هدایت دستور کار محافل است؛ رسانه با این کار موفق میشود موضوع بحث روز جامعه و نخبگان را تعیین کند، به طوری که همه تا روزها به جای تمرکز بر مسائل دیگر، انرژی خود را صرف اثبات عدم استعفا و یا حداقل عدم وجود اختلاف در بدنه سیاسی کنند.
زمانبندی خبر؛ وقتی روزنههای امید را نشانه میروند!
زمانبندی انتشار این خبر نیز به شدت حسابشده بود. این شایعه درست زمانی پمپاژ شد که نشانههای مثبتی از گشایشهای ساختاری و کاهش محدودیتهای اینترنت بینالملل به گوش میرسید. زیستبوم رسانههای برانداز در گرو ناامیدی مطلق و انسداد فضا است؛ چرا که اگر مردم حس کنند گرهها از طریق رفتارهای منطقی قابل حل است، بازار این رسانهها کساد میشود. هدف فنی شایعه این بود که با ترور امید، این پیام پنهان را به جامعه بدهد که هرگونه تلاش برای بهبود وضعیت به بنبست میرسد و مجریان آن حذف میشوند.
در این میان، واکنش سریع تکذیب از سوی ارکان دولت اقدامی لازم بود که انجام شد. اما این دست اتفاقات که مسبوق به سابقه نیز هستند، یک آسیبشناسی جدی را در سیستم رسانهای ما عیان میکند. وقتی رسانههای داخلی طی سالیان به دلیل کندی ساختاری یا محافظهکاری افراطی نتوانند روایت اول و صادقانه را به موقع تولید کنند، رسانههای خارجی این فضای تهی را با روایتهای دستکاریشده خود پر میکنند. برای ساختن یک پدافند سیستمی در برابر این بمبارانهای روانی، چارهای جز بازگرداندن مرجعیت خبری به داخل، بالا بردن سعه صدر در برابر رسانههای شناسنامهدار داخلی و افزایش سواد رسانهای بین اقشار مردم وجود ندارد. شایعه دیشب نشان داد که پدافند اصلی، مسدود کردن مسیرهای دروغ از طریق ایجاد بزرگراههای اطلاعرسانی شفاف و به موقع در داخل کشور است به نحوی که محاطب خود را به کسب اطلاع از این مراجع عادت دهد.
دعوت جهاددانشگاهی از دانشگاهیان برای حضور در مراسم تشییع رهبر شهید
تأکید بر صیانت از اقتدار ملی و تبعیت از رهبری در مذاکرات آتی
آمادگی دانشگاه علامه برای اسکان ۶ هزار زائر مراسم تشییع رهبر شهید
قابلیت جدید چت در تلگرام دردسرساز شد
توجه رهبر شهید به نخبگان؛ تحول سیاستگذاری علمی با محوریت نوآوری و نسل جوان
نقشۀ مسدودی خیابانهای منتهی به مصلی تهران
حضور سردار سید مجید موسوی در مراسم وداع با رهبر شهید انقلاب
رزمندگان هوافضای سپاه در آماده باش کامل عملیاتی
کشف یک سیاره قابل سکونت در ۲۵ سال نوری از زمین
چگونه ناتوانی دولت قاجار و ظلم دشمن، «قحطی بزرگ»را در جنگ جهانی رقم زد؟
دعوت معاون علمی رئیس جمهور از نخبگان برای حضور در آیین تشییع رهبر شهید
دعوت ستاد کانونهای مساجد از مردم برای حضور در تشییع رهبر شهید
تصویری از یادبود کودکان مظلوم و شهید میناب
بازدید سردار وحیدی از بیمارستان موقت مصلای تهران
آیا تو را تشییع میکنیم، یا بخشی از هویت خویش را؟
رقیب چینی جدید اوپن ای آی و آنتروپیک از راه رسید
جمعیت حاضر در مقابل ورودی های منتهی به مصلی تهران
رهبر شهید انقلاب اسلامی، حکمرانان را خادمان ملت میدانستند
رهبر شهید: متن تاریخ، منظومه معرفت، میراث تمدن
واکنش زینب سلیمانی به آخرین وداع با رهبر شهید در حسینیه امام
سوء استفاده آمریکا و اسرائیل از هوش مصنوعی در جنگ
هماکنون انتظار دلدادگان رهبر شهید برای ورود به مصلی تهران
بسیج اپراتورها برای مدیریت ترافیک ارتباطی در مراسم تشییع رهبر شهید
گامی تازه در درمان نابینایی برداشته شد
مرحله کتبی آزمون پذیرش فلوشیپ پزشکی برگزار شد
دعوت بسیج اساتید برای شرکت در بدرقه باشکوه پیکر مطهر آقای شهید ایران
دانشگاهها برای وداع با رهبر شهید انقلاب آماده میشوند
اسرار آیفون ۱۸پرو در وب تاریک فاش شد
«حرف دلم را قورت دادم» روایتی صمیمی برای بیان احساسات و دغدغههای نوجوانان
قابلیت تازه واتس اپ برای چت کردن بدون افشای شماره موبایل
۴.۵ میلیون دانشآموز در مدارس غیردولتی تحصیل میکنند
فراخوان روایت وداع برای ثبت خاطرات مردمی از بدرقه رهبر شهید انقلاب
استفاده دانشجویان از هوش مصنوعی نظام ارزشیابی را با چالش مواجه کرده است
وزیر آموزش و پرورش: تشدید نظارت بر عملکرد مدارس غیردولتی الزامی است
۴۰ مدرسه قرچک برای اسکان زائران مراسم وداع رهبر شهید آماده میشود
مدرسه کانون هویتسازی و پرورش عزت و امید است
لایحه ایمنی آنلاین کودکان و نوجوانان در مجلس آمریکا تصویب شد
چگونه عاشورا به سرچشمه حقیقت تبدیل شد؟
کشف این ژن راز شکست بسیاری از بارداریها را آشکار میکند
اولین تصویر تابوت متعلق به رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان
کاروان هنرهای نمایشی «بدرقه خورشید» راهی ۶ استان میشود
لحظهبهلحظه وداع ملت با رهبر شهید انقلاب از امواج رادیو قرآن شنیدنی میشود
گریم متفاوت بازیگر بچه مهندس پربازدید شد+عکس
علت فوت فرزاد جمشیدی چه بود؟
آزمون انتخاب سردفتر اسناد رسمی در شهریورماه برگزار میشود
حل مشکلات استخدامی اعضای هیئت علمی جدید در دستور کار دانشگاه تهران
قائممقام بنیاد ملی نخبگان: صدور مرحلهای کارت نخبگی بنیاد ملی نخبگان آغاز شد
اساسنامه جدید مؤسسات آموزش عالی غیردولتی توسط پزشکیان ابلاغ شد
تاخیر یک ساله در تشکیل جلسه شورای عالی فضای مجازی
تأمین کمکهزینه درمان زوجین نابارور/اعطای بسته سیسمونی به دانشجوی مادر
پیگیری اجرای مصوبه افزایش حقوق اساتید/بیش از ۴۰ درصد اساتید دانشگاه فاقد مسکن
۳ لایه پنهان تسلیحاتیسازی استارتاپها برای قتل عام سایبری و نظامی
رقابت جدید علمی بریکس؛ فرصت همکاری دانشمندان ایرانی با ۵ کشور عضو بریکس
اینستاگرام به دنبال شخصی سازی الگوریتم کاربران
جزئیات آزمون ارزیابی علمی متقاضیان انتقال رشته فیزیوتراپی از خارج اعلام شد
استرالیا جریمه شبکههای اجتماعی را دو برابر کرد
یک طرح جدید: یارانه غذای دانشجویان از ترم آینده مستقیم به کیف پول آنها واریز میشود
هواپیمای فضایی چین یک شیء مرموز را در مدار رها کرده است
آزمایش موشک «استارشیپ» پیش از پرواز سیزدهم با موفقیت به سرانجام رسید
صنعت هوانوردی اعلام کرد: ضایعات غذایی به سوخت جت تبدیل میشوند
شمارش معکوس تا پرتاب جدیدترین فناوری فضایی «اسپیسایکس» آغاز شد
جدیدترین خبر از وضعیت فاطمه شکری بازیگر پیشکسوت
اکران فیلم استخر سروش صحت به تعویق افتاد
سری جدید انیمیشن «داستان اسباببازی» همه رقبا را کنار زد
پیشنهاد وزیر علوم برای جذب دانشجویان پاکستانی در دانشگاه سیستان و بلوچستان
شرایط پذیرش در آزمون کاردانی به کارشناسی فرهنگیان اعلام شد
فراهم شدن امکان ویرایش حوزه آزمون پذیرش دستیار تخصصی
زیرساختهای فرسوده ناسا دیگر پاسخگوی ماموریتهای «آرتمیس» نیستند
راز کندی تنبلها کشف شد
تأثیر پنهان طعمهای محبوب سیگار الکترونیکی بر قلب را جدی بگیرید
آیا خاطرات را میتوانیم بخوریم؟
عکس روز ناسا از ماراتن مریخ منتشر شد
کاروان دانشآموزی ایران با بهترین شرایط به ژیمنازیاد اعزام شود
دستورالعمل فعالیتهای تابستانی مدارس ابلاغ شد
کلاسهای جبرانی تابستانی دانش آموزان از ۱۵ تیرماه آغاز میشود
راه حل مقابله با مصرف مواد مخدر در محیطهای دانشگاهی
صدور حکم اخراج دانشجوی امیرکبیر به دلیل اهانت به پرچم ایران
حضور ۱۱ دانشگاه ایرانی در رتبه بندی کیواس ۲۰۲۷ ؛ دانشگاه تهران در صدر جدول
قرار بود ششم تیر و روز ترور آخرین روز جمهوری اسلامی باشد
تجلیل از گری اولدمن در جشنواره تلویزیونی بریتانیا
علت فوت فرزاد جمشیدی چه بود؟
تأمین کمکهزینه درمان زوجین نابارور/اعطای بسته سیسمونی به دانشجوی مادر
حل مشکلات استخدامی اعضای هیئت علمی جدید در دستور کار دانشگاه تهران
رقابت جدید علمی بریکس؛ فرصت همکاری دانشمندان ایرانی با ۵ کشور عضو بریکس
دعوت بسیج اساتید برای شرکت در بدرقه باشکوه پیکر مطهر آقای شهید ایران
لحظهبهلحظه وداع ملت با رهبر شهید انقلاب از امواج رادیو قرآن شنیدنی میشود
مرحله کتبی آزمون پذیرش فلوشیپ پزشکی برگزار شد
پیگیری اجرای مصوبه افزایش حقوق اساتید/بیش از ۴۰ درصد اساتید دانشگاه فاقد مسکن
«حرف دلم را قورت دادم» روایتی صمیمی برای بیان احساسات و دغدغههای نوجوانان
اساسنامه جدید مؤسسات آموزش عالی غیردولتی توسط پزشکیان ابلاغ شد
تاخیر یک ساله در تشکیل جلسه شورای عالی فضای مجازی
کاروان هنرهای نمایشی «بدرقه خورشید» راهی ۶ استان میشود
اولین تصویر تابوت متعلق به رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان
۴۰ مدرسه قرچک برای اسکان زائران مراسم وداع رهبر شهید آماده میشود
۴.۵ میلیون دانشآموز در مدارس غیردولتی تحصیل میکنند
۳ لایه پنهان تسلیحاتیسازی استارتاپها برای قتل عام سایبری و نظامی
وزیر آموزش و پرورش: تشدید نظارت بر عملکرد مدارس غیردولتی الزامی است
گامی تازه در درمان نابینایی برداشته شد
استفاده دانشجویان از هوش مصنوعی نظام ارزشیابی را با چالش مواجه کرده است
بسیج اپراتورها برای مدیریت ترافیک ارتباطی در مراسم تشییع رهبر شهید
دانشگاهها برای وداع با رهبر شهید انقلاب آماده میشوند
مدرسه کانون هویتسازی و پرورش عزت و امید است
کشف این ژن راز شکست بسیاری از بارداریها را آشکار میکند
چگونه عاشورا به سرچشمه حقیقت تبدیل شد؟
گریم متفاوت بازیگر بچه مهندس پربازدید شد+عکس
قابلیت تازه واتس اپ برای چت کردن بدون افشای شماره موبایل
آزمون انتخاب سردفتر اسناد رسمی در شهریورماه برگزار میشود
اسرار آیفون ۱۸پرو در وب تاریک فاش شد
لایحه ایمنی آنلاین کودکان و نوجوانان در مجلس آمریکا تصویب شد
فراخوان روایت وداع برای ثبت خاطرات مردمی از بدرقه رهبر شهید انقلاب
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.