به گزارش ثریا رویداد ملی «همچو سرو» با دریافت ۹۸۷ روایت از زنان سراسر کشور، تجربه‌های آنان از روزهای جنگ و همدلی را ثبت می‌کند. پس از داوری و برگزاری کارگاه‌های روایت‌نویسی، ۱۵ روایت برگزیده در قالب یک کتاب منتشر خواهد شد.

در اختتامیه این رویداد پنل انتقال تجربه با محوریت روایت تجربه‌های جنگ و نقش نوشتن در ثبت آن‌ها هم برگزار شد.

در پنل انتقال تجربه، شکیبا نیا، محمدرضا جوان‌آراسته، سارا عرفانی و ناصر نادری درباره تجربه‌های خود از جنگ و اهمیت روایت‌گری سخن گفتند.

هدف «همچو سرو»

در این نشست تأکید شد هدف «همچو سرو» تنها تولید کتاب نیست، بلکه فراهم کردن زمینه‌ای برای دیده شدن تجربه زنان و تبدیل آن‌ها به روایت است. «سرو» نیز نماد ایستادگی و ادامه دادن در شرایط دشوار معرفی شد.

حامد شکیبانیا، مستندساز و دبیر پنل رویداد ملی «همچو سرو»، با اشاره به برگزاری بخش پایانی این رویداد گفت: در روز سوم، کارگاه انتقال تجربه با حضور محمدرضا جوان‌آراسته، سارا عرفانی و ناصر نادری برگزار شد و هرکدام از تجربه‌های خود در مواجهه با جنگ و روایت‌گری آن سخن گفتند.

او افزود: جوان‌آراسته درباره ضرورت یادداشت‌نویسی در چنین روزهایی، عرفانی درباره تجربه خود و فرزندانش از جنگ و نادری درباره بازگشت ایرانیان از مرز رازی در جریان جنگ ۴۰ روزه صحبت کردند و تصاویر و فیلم‌هایی از این تجربه‌ها نیز به نمایش درآمد.

شکیبانیا در ارزیابی رویداد «همچو سرو» گفت: هر تلاشی که باعث شود مردم روزگار خود را ثبت کنند، با هر سطحی از کیفیت، ارزشمند است. این رویداد تلاش کرد با حضور منتورهای شناخته‌شده و برنامه‌ای منظم، علاقه‌مندان به نوشتن را به دانش و تجربه لازم مجهز کند و از این منظر، تجربه‌ای موفق بود؛ هرچند همچنان به تلاش‌های بیشتری برای ثبت روایت‌های این روزگار نیاز داریم.

نویسندگان باید تجربه‌ها را ثبت کنند

محمدرضا جوان‌آراسته گفت نویسندگان در روزهای جنگ می‌توانند از توانایی خود برای ثبت تجربه‌ها استفاده کنند. او نوشتن یادداشت‌های روزانه را اقدامی ساده و مؤثر دانست که بعدها می‌تواند به ماده خام روایت تبدیل شود.

او افزود جزئیاتی مانند رفت‌وآمد، حضور مردم در خیابان‌ها و زندگی روزمره خانواده‌ها، تصویری واقعی‌تر از شرایط جنگ ارائه می‌دهد و در برابر تصویر ناقصی که اخبار می‌سازند، روایتی انسانی‌تر ایجاد می‌کند.

جوان‌آراسته تأکید کرد نوشتن روزانه، فرد را به مشاهده دقیق‌تر و تأمل درباره محیط وادار می‌کند. به گفته او، همین اقدام‌های کوچک، اگر توسط افراد زیادی انجام شود، می‌تواند به شکل‌گیری روایت‌هایی برای حفظ امید و تحمل روزهای سخت منجر شود.

پنل انتقال تجربه «همچو سرو» با روایت تجربه‌های دیگر مهمانان ادامه یافت و بر اهمیت ثبت تجربه‌های زیسته تأکید کرد.

مهم‌ترین روایت‌های جنگ همیشه در صحنه‌های اصابت نیستند

سارا عرفانی، نویسنده و مدرس داستان‌نویسی، با اشاره به تجربه خود و فرزندانش در روزهای جنگ گفت: جنگ آدم‌ها را بزرگ می‌کند و گاهی این بزرگ شدن در فاصله‌ای دور از میدان جنگ اتفاق می‌افتد.

او خاطره‌ای از دختر نوجوانش تعریف کرد که در روزهای جنگ، در شهری دیگر تصمیم گرفت با وجود ترس و ناآشنایی، در یک کافه مشغول به کار شود. دخترش با غلبه بر ترس خود این تجربه را آغاز کرد و حتی گفت که برایش خودِ مواجه شدن با ترس و حضور در یک محیط ناآشنا مهم‌تر از دریافت دستمزد است.

عرفانی تأکید کرد: «ما نویسنده‌ها گاهی دنبال سوژه‌های خاص می‌گردیم، اما خیلی از روایت‌های مهم جنگ در نقاطی دور از صحنه‌های اصابت شکل می‌گیرند؛ جایی که آدم‌ها با ترس‌هایشان مواجه می‌شوند و بزرگ‌تر می‌شوند.»
ناصر نادری، مستندساز، با اشاره به تجربه حضورش در جنگ‌های عراق، سوریه، لبنان و جنگ ۱۲ روزه، گفت: در آغاز جنگ اخیر، با وجود غافلگیری، تصمیم گرفتیم بدون منتظر ماندن برای مجوز، تصویربرداری از مناطق آسیب‌دیده را آغاز کنیم.

او افزود: در جریان این مستندسازی، روایت امدادگران هلال‌احمر برای ما بسیار جذاب شد؛ به‌ویژه زمانی که با ابعاد انسانی و زندگی شخصی مردم در مناطق تخریب‌شده مواجه شدیم. به گفته نادری، دیدن فردی که تا روز قبل زندگی عادی داشت و پس از حمله، در میان خرابه‌ها به دنبال وسایل خانه و حتی شیرینی تازه‌ای بود که برای خانواده خریده بود، تصویری تکان‌دهنده از ابعاد انسانی جنگ ارائه می‌کرد.

نادری همچنین به حضور تیم خود در مرز رازی اشاره کرد و گفت: برخلاف تصور، خروج گسترده‌ای از ایران صورت نمی‌گرفت و روزانه حدود ۱۵۰۰ نفر از کشورهای مختلفی برای ورود به ایران می‌آمدند. او این وضعیت را «پارادوکسیکال» توصیف کرد و گفت روایت ایرانیانی که در شرایط جنگی برای بازگشت به کشور آمده بودند، به یکی از سوژه‌های مهم مستند تبدیل شد.

مریم اردبیلی، رییس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران، با تأکید بر اهمیت ثبت روایت‌های زنانه گفت: روایتگری از نخستین تجربه‌های زندگی با مادران آغاز می‌شود و روایت‌های زنانه می‌توانند ابعاد متفاوت و کمتر دیده‌شده وقایع را به تصویر بکشند.

او با اشاره به تجربه زنان در جنگ ۱۲ روزه افزود: زنان در این جنگ تنها قربانی نبودند، بلکه به‌عنوان کنشگران مؤثر، خانواده‌ها و محله‌ها را سرپا نگه داشتند. مادران با وجود ترس و نگرانی، تلاش کردند شرایط جنگ را برای فرزندانشان قابل فهم و قابل مدیریت کنند و زنان در محله‌ها، مساجد و گروه‌های مردمی نیز در حفظ جریان زندگی نقش داشتند.

اردبیلی تأکید کرد: روایت این وقایع نباید فقط به نخبگان و هنرمندان محدود شود، بلکه باید یک جریان عمومی برای ثبت تجربه‌های مردم شکل بگیرد تا این خاطرات به سرمایه‌ای ملی و میراثی ماندگار تبدیل شود.

وی با اشاره به استقبال از رویداد «همچو سرو» گفت: نزدیک به هزار اثر به دبیرخانه رسید و ۷۵ اثر به مرحله نهایی راه یافت. همه این روایت‌ها ارزشمندند و نباید حتی یک روایت را کنار بگذاریم؛ چراکه هر روایت، بخشی از عظمت و تجربه این ملت را در تاریخ ماندگار می‌کند.

برندگان رویداد ملی روایت زنان با عنوان همچو سرو عبارتند از:
۱- خاک سرخ، مریم مجتهدزاده
۲-میناب آشنای دور، زهرا ذوالمجد
۳- دایره قرمز دور پروفایل، مریم طباطبایی
۴- گوشواره‌هایم برسد به...، نرگس اسماعیلی
۵- بیست و هشتمین خروجی، شقایق خبازیان
۶-ناخدای زنده چطور میتواند...، فرزانه علیبخشی
۷-پرنده کوچک خوشبختی، فائزه نقدی سپهوند
۸- عروسک، نفیسه شیخ‌علی‌زاده
۹-سروهای پشت پنجره، نرگس باقری
۱۰- سرهمی سفید، اعظم داوودی
۱۱- سرو و طوفان، زهرا خلقی
۱۲- پشه‌ها همدست ترامپند، بتول مظفری
۱۳- جنگ دوم من، مریم محمدپور
۱۴-رد سبز، اسما پاک‌نژاد
۱۵- نام‌پدر کد ملی، فاطمه بزم‌شاهی