کد خبر: 53055
ف
داوری اردکانی در کنفرانس بین المللی مطالعات ایران معاصر گفت: اگر ایران شناسان به امر توسعه توجه کنند، خدمتی بزرگ به درک رابطه میان شرق و غرب و جهان­‌های توسعه نیافته و توسعه یافته می کنند.

به گزارش ثریا به همت دانشگاه تهران، انجمن ایرانی مطالعات جهان، بنیاد سعدی، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، «کنفرانس بین المللی مطالعات ایران معاصر»، صبح امروز در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران برگزار شد.

رضا داوری اردکانی، رئیس فرهنگستان علوم یکی از سخنرانان این کنفرانس بود که در ادامه خلاصه ای از سخنان وی می آید؛ 

شرق شناسی چیست و ایران شناس کیست؟

۱- سخن من درباره مطلبی است که در همه عمر دانشگاهیم به آن علاقه و توجه داشته ام و آن شرق شناسی و ایران شناسی است. البته نام کنفرانس، مطالعات ایران معاصر است که نامی مناسب به نظر می ­رسد، اما مطالعات ایران معاصر به خصوص اگر بین المللی باشد، ایران شناسی و شرق شناسی را به یاد می آورد. شرق شناسی چیست و ایران شناس کیست؟

من که اندکی از تاریخ و فرهنگ ایران خبر دارم و چگونه خبر نداشته باشم که ایران وطن من است و آن را دوست می‌دارم، ایران‌شناس نیستم زیرا ایران‌شناسی کار ایرانیان نیست و نکته ای که باید روشن شود همین است که چرا و از کجا می­‌گویم که ایران شناسی کار ایرانیان نیست و مگر نه اینکه ایرانیان بسیاری بوده اند و هستند که ایران را می شناخته اند و می شناسند، اما کسی آنها را ایران شناس نخوانده است، حتی اگر گاهی با پیروی از روش شرق شناسی به ایران و گذشته تاریخی آن نظر کرده باشند؟ من که پیشه ام فلسفه است وقتی قرار شد در اینجا چند کلمه بگویم به خود گفتم کاش این کنفرانس گرامی می توانست جلسه ای با حضور مهمانان ایران‌شناس و دانشمندان ایرانی آشنا با تاریخ و ادب و فرهنگ ایران تشکیل دهد و در باب تعریف ایران شناسی به بحث بپردازد و ایران شناسی را از نو تعریف کند. 

ایران شناسی؛ وارث شرق شناسی

۲- چنان که می دانید مفهوم ایران‌شناسی عمر طولانی ندارد و وقتی پدید آمد که عمر شرق شناسی به پایان رسیده بود و در کنار هند شناسی و چین شناسی و مصر شناسی‌ و اسلام‌شناسی و... جانشین شرق‌شناسی شد. ایران شناسی، وارث شرق شناسی است و البته مزایایی نسبت به آن دارد و از جمله این مزایا اینکه در ایران شناسی علم و فهم توأم با علاقه و تعلق خاطر به تاریخ و فرهنگ ایران و به وضع کنونی آن بر ملاحظات سیاسی مقدم می‌­شود.

ایران شناسی هانری کُربن، شرق شناسانه نبود

ایران‌شناسان غالباً ایران را دوست می داشتند و دوست می دارند. بعضی شرق‌شناسان هم به شرق تعلق خاطر دارند. به یاد دارم وقتی دولت فرانسه به کانال سوئز حمله کرد، لویی ماسینیون به نشانه اعتراض از سمت دانشگاهی خود استعفا داد و به یادتان بیاورم که هانری کُربن اینجا یعنی ایران را وطن دوم خود می دانست و با شوق و شوری در فلسفه دوره اسلامی و به خصوص در آثار سهروردی و میرداماد و ملاصدرا تحقیق می کرد که در ذهن و فکر او جایی دیگر برای سوداهای دیگر نمی ماند. هانری کربن که در ترویج اصطلاح ایران شناسی مؤثر بود، ایران شناسی را بر اساس اصول شرق شناسی بنا نکرده بود. چنانکه اوریانتال را بر خلاف شرق شناسان گرامی و عزیز می داشت، منتهی اینکه می گفت اوریانتال گمشده زمان است و اگر در این زمان کسانی اوریانتال باشند که البته تعدادشان اندک است بیشتر ساکن غربند. کربن درس ایران شناسی را از ماسینیون آموخته بود، ولی ماسینیون بیشتر اسلام شناس بود و کُربن ایران شناس.

دوران شرق شناسی به سرآمده است

اکنون بیایید ایران شناسی را از نو تعریف کنیم. شاید ایرانشناسی نتواند رشته پیوند خویشاوندی با شرق شناسی را قطع کند، اما چون دوران شرق شناسی به سر آمده است، ایران شناسی نباید ادامه آن با نامی دیگر باشد. پس از جنگ جهانی دوم و با ظهور نهضت های استقلال طلب که عمرشان کوتاه بود، شرق شناسی دچار بحران شد، اما شرق شناسان تا اوایل دهه هفتاد قرن بیستم به صراحت از این بحران حرفی نزدند تا اینکه آخرین کنگره شرق­‌شناسان در سال ۱۹۷۳ در پاریس تشکیل شد و نام آن را کنگره مطالبات آسیایی- آفریقایی نهادند و با این تغییر نام پایان شرق شناسی را اعلام کردند. اندکی پیش از آن بعضی روشنفکران که آسیایی اما مقیم اروپا بودند، شرق شناسی را از مواضع متفاوت مارکسیست و مسلمان نقد کردند و در سال ۱۹۷۸ کتاب شرق شناسی ادوارد سعید منتشر شد که یکی از مهمترین حوادث در تاریخ شرق شناسی بود. انتشار این کتاب بحث‌های بسیار برانگیخت. بحث هایی که در آن سوء تفاهم کم نبود و کاش فرصت بود که بعضی از این سوءتفاهم­ها مورد بحث قرار گیرد.

شرق شناسی ترکیبی عجیب از قدرت و هژمونی و دانش

۳- تا اوایل دهه شصت قرن بیستم، کمتر کسی به تعریف و بیان چگونگی قوام شرق شناسی پرداخته بود؛ مثلاً دانشمندان و ادیبان کشور ما شرق شناسانِ علاقمند به تاریخ شرق را دانشمندانی با سلیقه های شخصی خاص می شناختند و البته مگر می توان نولدکه و ماسینیون را دانشمند ندانست؟ مشکل این بود که شرق شناسی را دانشی در کنار دانش­ها می شناختند، ولی شرق شناسی یک دانش نبود و چگونه می توانیم اوریانتالیسم را با این ترکیب لفظی دانش محض بخوانیم؟

شرق شناسی ترکیبی عجیب از قدرت و هژمونی و دانش بود که در همه جا جلوه یکسان نداشت. در آثار شرق شناسان شأن علمی آن آشکارتر بود، اما در ادبیات و فلسفه اروپا (مثلاً در آثار کیپلینگ یا مونتسکیو) جلوه سیاسی اش بیشتر آشکار شد. شرق شناسی در اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم، بیشتر مظهر اراده اروپا به دانستن بود و شرق شناسان بیشتر به زبانهای شرقی توجه داشتن،د اما کم‌کم بر این اصل اساسی مبتنی شد که تفاوت شرق با غرب را بیابد و در این تفاوت‌­جویی آنچه را که در شرق مهم یافت، پیش درآمد ظهور غرب جدید دانست و باقیمانده را دیگری ناتوان و درمانده غرب خواند. اروپا تصویر شرق را بر اساس این تفاوت ساخت. با تحولاتی که پس از جنگ جهانی در اندیشه و سیاست اروپا پدید آمد، طبیعی بود که دوران این تلقی به سر آید و کار شرق شناسی هم به پایان برسد. 

شرق شناسی یک شأن بزرگ فرهنگی-سیاسی اروپا در قرن نوزدهم بود

۴- از این سخن ممکن است استنباط کنند که شرق شناسی ساخته و پرداخته سیاست و تابع تصمیم های سیاستمداران برای رسیدن به مقاصد سیاسی بوده است. با این تلقی قدرت عظیم شرق‌شناسی نادیده گرفته می شود. وقتی ویکتور هوگو می گفت که سابقاً همه اومانیست  بودند، اکنون شرق شناسند، شاید این را هم می دید که شرق شناسی ناپلئون بناپارت را به مصر برده است. نه اینکه سیاست سفارش کرده باشد که شرق شناسان در باب مصر یا هر منطقه دیگر در آسیا مطالعه و پژوهش کنند. شرق شناسی یک شأن بزرگ فرهنگی-سیاسی اروپا در قرن نوزدهم بود. اکنون دیگر چنین شأن و نظمی وجود ندارد. ایران‌شناسی هم که در ظاهر از جمله بازماندگان شرق‌­شناسی به حساب می آید، کار گروه دانشمندانی است که به مطالعات ایرانی علاقه دارند و احیاناً در پژوهش های خود با ایرانیان مقیم اروپا و آمریکا و ژاپن همکاری می کنند.

هنوز تاریخ ایران و البته اکنون آن ناشناخته های بسیار دارد. این ناشناخته ها را با نگاهی تازه باید کشف کرد و شناخت. توقع نداریم که ناروایی ها و نارسایی ها و نواقص نادیده گرفته شود، اما درست نیست که آنها را به ذات ایران و اقوام ایرانی نسبت دهند. ما باید گذشته و تاریخ خود را با نگاهی که اکنون‌مان را هم روشن کند ببینیم. ایران شناسان هم گرچه هنوز اسوه های بزرگی در میان شرق شناسان و ایران شناسان می توانند داشته باشند، اگر به بزرگانی از غرب چون گوته و امرسون نگاه کنند و به تاریخ معاصر ایران و مخصوصاً به شعر فارسی بپردازند و با شاعران ایران دمخور و مأنوس شوند، چه بسا که آزردگی خاطر ایرانیان از بعضی گفته ها و نسبت های شرق شناسان قرون هفدهم و هجدهم و نوزدهم اندکی کاهش می یابد.

یونانیان با احترام از ایران سخن گفته اند

۵- گذشته ایران آنچنانکه بوسوئه و منتسکیو و بعضی دیپلمات‌ها و سفرنامه نویسان نوشته‌اند، یکسره زشتی نبوده است. در زمانه زشت و پلید و در میان مردمی سست عنصر و بی خرد فردوسی و ابن سینا و سعدی به وجود نمی آیند و صاحبنظران و متفکرانی  پیدا نمی شوند که فلسفه یونانی و حکمت اقوام دیگر را بیاموزند و بنایی نو در فلسفه بگذارند. این قوم و کشوری که در طی تاریخ چند هزار ساله اش همواره با کشورها و اقوام دیگر در ارتباط و داد و ستد بوده است، در ذات خود ناتوان و سست عنصر نیست. (و مگر آدمی ذات دارد؟) گفته هایی از این قبیل که در ماراتون آزادی بر بردگی پیروز شد و به آیسخولوس نسبت داده می شود از شاعر تراژدی نویس یونانی نیست. یونانیان و از جمله آیسخولوس صاحب نمایشنامه پارسیان هرگز با لحن تحقیر از ایران سخن نگفته اند. هومر و استرابون و گزنفون و افلاطون هم گرچه از اختلاف میان آتن و ایران آگاه بوده‌اند، با احترام از ایران سخن گفته اند؛ یعنی یونانیان به تفاوت خود با ایران آگاه بوده اند، اما مانند بعضی متجددان اروپایی این تفاوت را تفاوت خردمندی و بی خردی و دانایی و جهل و قوت و ضعف نفس ندانسته اند.

۶- تاریخ ما فراز و فرود داشته است. این تاریخ، تاریخ پیروزی ها و شکست ها و دوران های رونق و رکود در حکمت و دانش و فرهنگ و سیاست بوده است. اصل را بر این نمی گذاریم که ایران یکسره خوبی و زیبایی و دانایی است، بلکه می­‌گوییم به کشور و مردمی که حکمت چند هزار ساله و زبان و شعری دارند که بزرگترین شاعران اروپا را به وجد آورده و به تحسین واداشته است و هم اکنون نیز در سراسر روی زمین دوستدارانی دارد، با نظری که لایق آن است بنگرند.

ایران شناسان به امر توسعه توجه کنند

من در این اواخر برای اینکه نه نارسایی ها و ضعف ها و نقص های موجود را منکر شوم و نه آن را به روح ایرانی نسبت دهم به وضع توسعه نیافتگی و اقتضاهای آن توجه کرده ام. ایران شناس ها هم اگر به این امر توجه کنند، خدمتی بزرگ به فهم و درک رابطه میان شرق و غرب و جهان­‌های توسعه نیافته و توسعه یافته می کنند.

ضرورت توجه به شعر و فرهنگ و ادب ایران

خوشبختانه امروز جمعی از ایرانیانی که در خارج اقامت دارند، ایران‌شناس شده و آثار بالنسبه خوبی در باب ایران معاصر و در تاریخ و ادب و شعر ایران پدید آورده‌اند. آنها هم که در فلسفه و عرفان و حکمت ایران مطالعه کرده‌اند و می کنند از هر قوم و ملتی که باشند با تعلق خاطر به ایران فکر می کنند. امیدوارم همه این بزرگواران به وضع دویست ساله اخیر ایران و مخصوصاً به شعر و فرهنگ و ادبش بیشتر توجه کنند. شعر همیشه زنده است و نمی توان آن را به گذشته متعلق دانست. بر توجه به شعر از آن جهت تأکید کردم که اخیراً به مسائل زبان و فرهنگ و سیاست و اوضاع اجتماعی توجه بالنسبه خوبی شده است و می‌­شود و نیاز به درخواست برای توجه به آن نیست. برایتان آرزوی توفیق در اهتمام به شناخت ایران و وضع تاریخی آن دارم.

منبع: خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

یک کشته و ۲ زخمی در تیراندازی در افسریه تهران

پراید در یک قدمی ۵۴ میلیون تومان +جزئیات

سکه از ۴.۵ میلیون گذشت +جزئیات

گریم جالب ارسطو در پایتخت ۶ +عکس

شال ستِ داماد و دخترِ حسن روحانی سوژه شد+عکس

وقتی حامد بهداد ادای ضحاک را درآورد! +عکس

آنفلوانزا صدای ایشان را هم درآورد! +عکس

استیضاح ترامپ رسما تائید شد

دانشجویان تهرانی پیشتاز در ازدواج دانشجویی

دعوت یک تشکل دانشجویی از وزیر بهداشت برای مراسم روز دانشجو

نهادهای بین‌المللی نسبت به تحریم‌های یکجانبه واکنش نشان دهند

امشب آخرین مهلت ثبت نام کنکور دکتری ۹۹/ فرصت تمدید نمی‌شود

زنگ ورزش پاسخگوی نیازحرکتی بچه ها نیست حتی اگر تعطیل نشود

دانشگاه آزاد در انتخابات مجلس طرف هیچ شخص، جریان و جناحی نیست

کشف سیاره‌ای که دور ستاره سفید کوتوله مدار می‌زند

کم فروشی اینترنت توسط اپراتورها ثابت نشد

حجامت با شاخ گاو +عکس

این مدرسه در ایذه با تنور گرم می‌شود! +عکس

تصادف مرگبار کامیون با تریلر +عکس

سقوط پل عابر پیاده در مشهد +عکس

اصلاحات دفترچه ثبت نام کنکور دکتری ۹۹ اعلام شد

آخرین نتایج آزمایشات مسمومیت احتمالی دانشجویان علوم پزشکی تهران

وضعیت بودجه دانشگاه‌ها در سال ۹۹/ بودجه عمرانی منفی شد

مردم انتظار دارند نمایندگان نظارت قوی بر عملکرد دولت داشته باشند

ثبت‌نام داوطلبان انتخابات میان‌دوره‌ای خبرگان فردا آغاز می‌شود

ثبت‌نام فرهنگیان فاقد مسکن آغاز شد

۱۰ درصد جمعیت ایران سالمند است/ گیلان سالمندترین استان کشور

جراحی کاهش وزن از سکته افراد چاق پیشگیری می‌کند

شبکه وکالت در دوره امام عسکری(ع) توسعه پیدا کرد

دلار همچنان بالا می‌رود+جزئیات

جیغ‌های یک کودک مادرش را از کما درآورد +عکس

کشتی هزارساله واکینگ‌ها کشف شد +عکس

این تصویر باعث پلمپ رستوران مشهور شد +عکس

خودرو وزیر اقتصاد در حاشیه یک همایش +عکس

پسر گیلانی به آرزویش رسید+عکس

حرکت باورنکردنی این زن برای خرید گوشی آیفون! +عکس

تمساح کباب شده در مغازه‌ها +عکس

خیابان‌های بدخط تهران +عکس

بازگشت اینترنت تلفن همراه سیستان‌ و بلوچستان

فرزند رهبری در مراسم ختم خواهر ولایتی +عکس

خانوده پژو ۲۰۶ گران شد +جدول

خبر خوش برای فرهنگیان فاقد مسکن

تولید چمدان بازیافتی و دوستدار محیط زیست

مقابله با آلزایمر از طریق مهار پالس‌های رگ‌های خونی

روند آلودگی جهان به دی اکسید کربن کند شد

اعتیاد به سوخت‌های فسیلی اقیانوس‌ها را در مرز نابودی قرار داده است

بارش شهابی جوزایی در اواخر آذر ماه اوج می گیرد

افزایش سهم آموزش مهارتی دانشگاه علمی کاربردی به ۳۰ درصد

پیام تسلیت دانشگاه تهران به مناسبت درگذشت دانشجوی جهادگر

ثبت نام آزمون سراسری قرآن تا ۲۲ آذرماه تمدید شد

شش ویژگی اصلی شیعیان از منظر امام حسن عسکری (ع)

دشمن شناسی و استکبارستیزی شاخص اصلی طلبه بسیجی انقلابی است

پذیرش طلبه دانشجو در مقطع ارشد دانشگاه معارف اسلامی

دوره سواد رسانه‌ای در مدرسه علمیه امام خمینی(ره) برگزار می‌شود

ایجاد دفاتر تحقیق و توسعه صنایع در دانشگاه صنعتی امیرکبیر

اسب‌ سواری رهبر کره شمالی با همسرش در جنگل‌ برفی +عکس

نبش قبر امامزاده جعلی +عکس

علی کریمی از ایران رفت

تاکید وزیر علوم بر اطلاع رسانی شفاف از مصادیق تقلب علمی

اطلاعیه دانشگاه امیرکبیر درباره اتفاقات اخیر خوابگاه شهید گلشن

قابلیت تصویر در تصویر ویدئویی به فایرفاکس اضافه شد

خودروی پرنده با ۳ چرخ رونمایی می‌شود

وقتی مهرورزی ریتم «هارمونی خاکی» را تغییر می‌دهد

بازار ارز در انتظار این اتفاق مهم +جزئیات

شروع غم‌انگیز فیلم جدید بازیگر پایتخت+عکس

ناصر محمدخانی در جشن تولد پسر یک‌ ساله‌اش +عکس

برخورد گرم همسر ترامپ با مکرون سوژه شد +عکس

اینترنت سیستان و بلوچستان به زودی وصل می‌شود!

دلار رکورد افزایش قیمت را شکست +جزئیات

داوران فصل دوم عصر جدید چه کسانی هستند؟

استعفای ظریف تکذیب شد

پذیرایی از ژنرال آمریکایی با آبمیوه ایرانی +عکس

ساختمانی که سالانه ۶ تن اکسیژن تولید می‌کند!

۴ آیفون ۵G اواخر ۲۰۲۰ به بازار می‌آیند

انگشتری که اثر انگشت مصنوعی تولید می‌کند

استاندار گلستان با ویلچر در مراسم تقدیر از معلولان +عکس

شباهت عجیب بازیگر ترکیه‌ای به پارسا پیروزفر! +عکس

تأیید صلاحیت بیش از ۲۰۰ رئیس دانشگاه در کمیته تأیید صلاحیت

«رحیم پور ازغدی» ۱۶ آذر در دانشگاه خواجه‌نصیر سخنرانی می‌کند

قالیباف ۱۶ آذر به دانشگاه علامه طباطبایی می‌رود

هدیه لاکچری پدر و مادرِ عروس! +عکس

زمان واریز یارانه آذر ماه ۹۸ مشخص شد

یارانه معیشتی بعدی دولت در این تاریخ واریز می شود

منزل یک نماینده مجلس +عکس

پسر سیدحسن خمینی و امام جمعه تهران در کنار هم+عکسی

خواستگاری آقای نماینده وسط جلسه مجلس ایتالیا +عکس

گریه حسین فریدون در مراسم ختم خواهرش +عکس

فرد اهانت‌ کننده به کودک زباله‌ گرد بازداشت شد+عکس

شام دادن به ترامپ در سینی پلاستیکی در افغانستان! +عکس

دلار سد مقاومتی را شکست +جزئیات

خودرو وزیر اقتصاد در حاشیه یک همایش +عکس

ناصر محمدخانی در جشن تولد پسر یک‌ ساله‌اش +عکس

بنزین با قیمت کمتر در پمپ بنزین‌ها +عکس

تمساح کباب شده در مغازه‌ها +عکس

عنکبوتی که یک خفاش را شکار کرد +عکس

نبش قبر امامزاده جعلی +عکس

خانوده پژو ۲۰۶ گران شد +جدول

سلطان کوکائین دستگیر شد +عکس

ماجرای نانوایی رفتن خواننده معروف ایرانی

افزایش قیمت پراید +جدول

پرش دوباره قیمت دلار +جزئیات

موج برف و باران ۵ روزه در راه است +جزئیات

دستور استیضاح ترامپ رسما صادر شد

کار برادرزاده بن‌ لادن در کاباره‌های لندن! +عکس

دلجویی از کودک زباله گرد در کرج +عکس

پیکانی که با این تزئین خاص ماشین عروس شد +عکس

مهلت ثبت تقاضای یارانه کمک معیشتی اعلام شد +جزئیات

تصویر لو رفته از دکور برنامه مزدک میرزایی در شبکه ماهواره‌ای +عکس

آنفلوانزا صدای ایشان را هم درآورد! +عکس

یارانه من چرا قطع شد؟ +عکس