کد خبر: 54778
ف
روش‌های حفظ قرآن چیست؟
رضا نباتی در مقاله ای سلسله وار به تبیین چرایی، چیستی و چگونگی حفظ قرآن پرداخت که در این یادداشت وی روش های حفظ قرآن را بر شمرده است.

به گزارش ثریا رضا نباتی، فعال قرآنی و نویسنده کتب درسی قرآن در یادداشت پیش رو به انواع روش حفظ قرآن پرداخته است.

با توجه به آنچه که در زمینه چیستی و چرایی حفظ عمومی قرآن کریم گفته شد، اکنون می توان به برنامه ریزی آموزشی و درسی حفظ قرآن اقدام کرد و به تدوین و تبیین چگونگی حفظ عمومی قرآن کریم در مدارس پرداخت.

پیش از هر چیز باید دید چه قالب هایی برای حفظ قرآن وجود دارد و کدامیک برای عموم مناسب تر هستند. برای همین منظور به این تقسیم بندی ها توجه کنید :

الف- روش های حفظ کمّی:

در این نوع از حفظ، ملاک تعداد صفحات و آیات است. هرچه بیشتر؛ بهتر و مقبول تر. این نوع از حفظ قرآن که به آن « حفظ ترتیبی » گفته می شود، حداقل به سه شکل انجام می شود :

-از اول جزء ( مانند حفظ جزء ۳۰ )

-از اول قرآن کریم ( از سوره حمد و بقره تا ناس )

-از اول سوره ( مانند حفظ سوره یاسین )

تذکر مهم : همانطور که ملاحظه می شود حفظ ترتیبی به دلیل حجم بیشتر آیات و صفحات و سوره ها برای عموم چندان مناسب نیست. بلکه این روش برای معدود افرادی که زمینه ( استعداد و انگیزه ) حفظ قرآن کریم را دارا هستند، توصیه می شود.

ب- روش های حفظ کیفی

حفظ کیفی، حفظی است که در آن علاوه بر حفظ الفاظ، بر سایر عناصر و مؤلفه ها نیز توجه دارد. مانند معنا، تدبر، تمسک، عمل، راهنمایی و ... که در نهایت به « انس مادام العمر فرد با قرآن کریم » به عنوان کتاب هدایت می شود. حفظ کیفی را می توان به بخش های موضوعی، تخصصی و عمومی تقسیم کرد که هریک می توانند زمینه ساز ماتب بعدی نیز باشند.

۱-حفظ موضوعی

در این جا حفظ قرآن کریم را از ساده ترین مرحله آغاز می کنیم :

-واژه : گاهی حفظ یک واژه قرآنی برای یک کودک از حفظ یک سوره جذاب تر و مناسب تر است. واژگان مشترک زبان فارسی و قرآن را در متن آیات بیابید و حفظ قرآن را با حفظ واژگان قرآنی شروع کنید. مانند : نور، کتاب، قلم و ...

-ترکیب : گاهی حفظ یک ترکیب قرآنی برای یک کودک جذاب است. ترکیب های ساده و پرکاربرد را در متن آیات بیابید و دانش آموزان سؤال کنید. مانند : نعمت الله، الحمد لله ... و

-پیام قرآنی : یک جمله قرآنی پر معنا و هدایت گر مانند : « و بالالدین احسانا » و با « و قولوا للناس حسنا » در قرآن بیش از ۳۵۰۰ هزار پیام قرآنی با مضامین تربیتی وجود دارد که بیش از ۵۰۰ پیام قرآنی آن برای دانش آموزان دوره ابتدایی مناسب است.

-قطعه : یا فراز قرآنی که دارای موضوعاتی چون : نماز، روزه، مباهله، وحدت، ولایت، آیه الکرسی و ... در قرآن بیش از ۱۲۰ قطعه مناسب وجود دارد که یک سوم آن برای دانش آموزان دوره ابتدایی مناسب است.

-تمثیل و داستان : در قران کریم بیش از ۲۶۰ قصه قرآنی آمده که تعداد قابل توجهی از آن ها برای کودکان مناسب است. می توان حفظ برخی از این آیات را همراه با قصه مد نظر قرار داد.

-نیایش ها : در قرآن کریم حدود ۱۱۰ ربنا آمده که حدود نیمی از آن ها در حوزه آموزش عمومی قران و حدود یک سوم ربناها برای دوره دبستان هم مناسب هستند.

-آیه : گاهی برخی از آیات به دلایل مختلف باید حفظ شود مانند آیات ۸۸-۸۷ سوره انبیاء که در نماز غفیله خوانده می شود.

-سوره : گاهی سوره ای با محوریتی خاص مورد نظر حافظ قرآن است. مانند سوره فیل برای داستان ابرهه

-تدبری : آیه ای را حفظ می کنیم و درباره آن در قرآن جستجو می کنیم تا ببینیم مراد حقیقی خداوند از نزول این آیه چه بوده است. ( مانند : این سه آیه که مکمل هم هستند و با تدبر به دست می آیند : « اقم الصلاه لذکری » « الا بذکر الله تطمئن القلوب » « یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک ... » ) البته روش تدبر، مراتب و هر مرتبه مراحلی دارد.

۲-حفظ تخصصی ( قرآن محور )

بین حفظ تخصصی و حفظ ترتیبی شباهت هایی وجود دارد اما رویکرد، هدفگذاری و چگونگی این دو تفاوت هایی دارد. این نوع حفظ هم به اشکال مختلفی وجود دارد :

-حفظ کامل با معنا : همان حفظ ترتیبی است البته همراه با درک معنای عبارات و آیات قرآن

-حفظ ترکیبی : حفظ قرآن کریم همراه با یادگیری و رعایت یکی از فنون علم قرائت مانند تجوید، مفاهیم، تدبر

-حفظ جامع : حفظ قرآن با رعایت همه جوانب جامعیت قرآن مانند صحت قرائت،تجوید، معنا، تدبر، تفسیر و ... )

۳-حفظ عمومی ( مخاطب محور )

حفظ عمومی را باید عجین با حفظ اجمالی ( نسبی / مقدماتی ) دانست چرا که عمومی سازی یک موضوع یادگیری، نیازمند ساده سازی، کاهش کمیت و معنادار بودن آن است. به همین دلیل برای عموم باید از حفظ « جمله » ( به جای حفظ سوره و آیه ) یادکرد. البته جملات کوتاه و پرمعنا و تربیتی و متناسب با « نیاز، توان و ذائقه » این نوع برنامه ریزی است که می تواند به عنوان « زیربنای » سایر گونه های روش حفظ قرآن قرار گیرد. حفظ جملات تربیتی و کاربردی قرآن، نیازمند برنامه ریزی « دراز مدت » است. و حتی در حوزه حفظ عمومی باید به سلایق و علائق مخاطبات در انتخاب موضوعات و آیات « حق انتخاب » داده شود. در ارزش یابی نیز، حفظ به صورت « اجمالی و مقدماتی  ( نسبی ) » مد نظر و عمل قرار گیرد. همچنین حفظ عمومی قرآن با « رویکرد جامع » یعنی توجه به همه ابعاد آموزشی و تربیتی مد نظر قرار گیرد.

نتیجه بحث :

چنانکه گفته شد در صدر اسلام آیات قرآن کریم به صورت پراکنده و بر پوست و استخوان‌های شانه و دنده‌های جانوران، چوب‌های درخت خرما، سنگ‌های سفید، کاغذ و پارچه ثبت می‌شد و احتمال نابودی یا تحریف کلام الهی همواره وجود داشت. در این موقعیت، پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم مسلمانان را به حفظ قرآن سفارش کرد و حتی گروهی را برگزید تا بدین کار پردازند.

اما کارکرد حفظ قرآن رفته رفته در جامعه گسترش پیدا کرد. مهمترین و اصلی ترین کارکرد حفظ قرآن، بهرمندی از هدایت و راهنمایی قرآن است که در حوزه های متعدد فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و ... به ویژه تربیتی و اخلاقی و اعتقادی مؤثر و مفید است.

در دوران معاصر هدف از حفظ قرآن، اغلب جنبه های تبلیغی و ترویجی و نخبه گرایانه و « تخصصی » دارد تا تربیتی و عمومی. امروز نیز باید آن کارکرد تربیتی به عنوان محور گسترش فرهنگ حفظ قرآن کریم جایگزین حفظ تخصصی برای عمومی مردم قرار گیرد. برای این کار پیشنهاد « حفظ اجمالی جملات تربیتی قرآن » توصیه می شود.

شیوه پیشنهادی

با توجه به آنچه گفته شد پیشنهاد نویسنده این مطلب راه تحقق تربیت عمومی حافظ قرآن را در نگاه جدید نسبت به حفظ عمومی قرآن کریم دانسته و پیشنهاد می کند، از حفظ قرآن به عنوان روشی برای « انس بیشتر با قرآن » و نیز « تقویت روانخوانی قرآن کریم » استفاده شود. البته طرح این پیشنهاد برای شرایط فعلی جامعه است. قطعاً در صورت موفقیت، امکان از اتقاء و رشد تکاملی آن وجود دارد.

« حفظ اجمالی جملات تربیتی قرآن کریم »

قرآن کریم ۶۲۳۶ آیه و حدود ۷۸ هزار کلمه و ۳۲۰ هزار حرف دارد. این اطلاعات چندان سودمندی برای عموم مردم ندارد. اما اینکه قرآن کریم دارای ۲۵ هزار جمله است، می تواند جای توجه و تأمل بسیار باشد؛ چرا که مراد خداوند از نزول قرآن کریم را باید در داخل جمله جست و جو کرد. تا در آیه و سوره. لذا اگر آیات را به جملات تقطیع کنیم آن وقت می توان جملات کوتاه و ساده و قابل فهم را همراه با معنا و تدبر اولیه به راحتی حفظ و به آن عمل کرد. به همین دلیل به نظر می رسد اگر قرار است برای عموم مردم برنامه حفظ قرآن طراحی، تولید و اجرا شود، باید ویژگی های زیر در نظر گرفته شود :

۱-حفظ « جمله » ( به جای حفظ سوره و آیه ) مد نظر برنامه ریزان قرار گیرد. ( بیش از ۳۰۰۰ هزار جمله و عبارت تربیتی و موضوعی در قرآن کریم وجود دارد که می تواند حوزه عمومی قرآن را در مراحل اولیه پوشش دهد. )

۲-به حفظ قرآن به عنوان یک « ابزار » ( و نه هدف ) برای هدایت و راهنمایی و تربیت مخاطبان نگریسته شود. چرا که قرآن، کتاب حکمت و هدایت است و حفظ آن نیز باید حکیمانه و هدایتگر باشد.

۳-حفظ عمومی قرآن نیازمند آموزش است و با تبلیغ و ترویج و نخبه گزینی محقق نمی شود.

۴-حفظ عمومی قرآن به عنوان « زیربنای » سایر گونه های روش حفظ قرآن در نظر گرفته شود. ( الفبای حفظ قرآن )

۵-حفظ جملات تربیتی و کاربردی قرآن به صورت « دراز مدت و میان مدت » برنامه ریزی و اجرا شود.

۶-حفظ عمومی قرآن باید کاملاً با « نیاز، توان و ذائقه » مخاطب تناسب داشته باشد. این کار نیازمند برنامه ریزی یسیار دقیق و کارشناسانه است.

۷-به مخاطبان در انتخاب موضوعات و آیات « حق انتخاب » داده شده و در تولید محتوا سلایق و آزادی انتخاب مد نظر قرار گیرد.

۸-در ارزش یابی، حفظ به صورت « اجمالی و مقدماتی  ( نسبی ) » مد نظر و عمل قرار گیرد.

۹-حفظ عمومی قرآن با « رویکرد جامع » همه ابعاد آموزشی و تربیتی را مد نظر قرار دهد.

۱۰-مدت آموزش حفظ عمومی نباید طولانی، خسته کننده و محتوای سنگین و پرحجم باشد؛ در نتیجه باید سطح بندی شده و به دوره های کوتاه مدت تبدیل شود.

۱۱-از آموزگاران و مربیان مدارس برای آموزش حفظ عمومی قرآن استفاده شود. زیرا تجربه نشان می دهد در صورت حفظ اجمالی جملات تربیتی قرآن کریم، اعم اغلب معلمانی که خود حافظ قرآن نیستند، هم توان اجرای طرح را دارند و هم خودشان همراه با شارگردان به حفظ قرآن تشویق می شوند. ( البته نیاز به کارگاه های آموزشی در حدود ۴۰ ساعت دارند. )

۱۲-در مدارس از بخش هایی از کتاب های درسی دانش آموزان که برای حفظ عمومی قرآن مناسب است برای حفظ عمومی قرآن استفاده شود.

تذکر مهم : پرداختن به حفظ قرآن کریم به عنوان یک فعالیت مستقل ( مانند طرح ملی حفظ جزء ۳۰ ) برای دانش آموزان یک « فعالیت فوق برنامه » است. ( و نه رسمی ) لذا اختصاص ساعت درسی به حفظ قرآن خلاف مصوبات قانونی است.

منبع: خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

حرکت زیبای ارتش در روز‌های آخر امدادرسانی +عکس

تهران برفی‌ در دوره ناصرالدین شاه +عکس

جراحی زیبایی این پیرزن را به دختر ۱۵ ساله تبدیل کرد +عکس

درخواست خانواده سردار سلیمانی درباره جوان بازداشت‌شده

آمادگی وزارت علوم برای همکاری با پژوهشگاه و مراکز قرآنی دانشگاهی

استفتائات جدید بهمن‌ماه منتشر شد

کروم بوک‌های با صفحه کلید مقاوم جدید اچ پی برای مدارس

درخواست چین برای گسترش روابط علمی با دانشگاه علامه

برای نخستین بار؛ نقشه‌برداری از نمای بیرونی سیاه‌چاله

مریخ‌نورد بعدی ناسا یکی از این ۹ نام را دریافت می‌کند

لیزرهایی کوچک‌تر از سلول‌های قرمز خون ساخته شدند

قدیمی‌ترین محل برخورد شهاب سنگ با زمین کشف شد

ماهواره تحقیقاتی ظفر در برنامه پرتاب قرار می‌گیرد

آزمون دستیاری فوق تخصصی پزشکی فردا برگزار می‌شود

مهلت ثبت نام در آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس تمدید شد

قیمت دلار سر مقاومتی متوقف شد

بازار سکه و طلا مسیر عوض کرد +جزئیات

اولین وزیر دفاع زن در جهان عرب +عکس

اعلام ۸ کلان پروژه سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی

ماهواره ظفر قبل از دهه فجر به مدار می‌رود/ دو نسخه از ماهواره داریم

برنامه‌های گوگل برای کاهش اعتیاد به موبایل

استفاده از سرمایه‌های راکد برای وام‌های دانشجویی و کسب و کار

نگهداری آثار و برکات شهید قاسم سلیمانی وظیفه ماست

حفاظت از ترامپ در آسمان +عکس

زمان پرداخت یارانه جاماندگان کمک معیشتی +جزئیات

رانندگان ماشین خواب تاکسی‌های اینترنتی پایتخت +عکس

مرگ دردناک شیر‌های گرسنه در باغ وحش +عکس

میدان مغناطیسی زمین در گذشته قوی‌تر بوده است

ساخت قاب گوشی ضدباکتری با فناوری چاپ ۳ بعدی

۴۵ ژن مرتبط با نابینایی شناسایی شد

ترور فرمانده بسیج دارخوین شادگان در منزلش +عکس

پیام جالب یک مزرعه دار درباره ترامپ! +عکس

پای اجنّه به جشنواره فیلم فجر باز شد +عکس

دستگیری عامل تخریب تصویر سردار سلیمانی

ترانه علیدوستی با قرار کفالت آزاد شد

شام ایرانی به خانه بازیگران خارجی رفت +عکس

تصاویری از زوج سالمند تهرانی که همه را احساساتی کرد +عکس

تصویر رهبری و روحانی روی جزوه تبلیغاتی آمریکا +عکس

انتقاد ظریف از رویکرد تروئیکای اروپا در برابر برجام

اولین تصاویر از کنسول ایکس باکس سری X +عکس

سایپا رهام با چه قیمتی وارد بازار می شود ؟

در شرایط برف چگونه رانندگی کنیم؟

وزیرآموزش‌ و پرورش به سوریه رفت

کوسه‌ عجیبی که در دریا راه می‌رود +عکس

انگیزه جهان غرب از حمله به فرهنگ و تمدن پیش از خود چیست؟

جهان عرب در علوم انسانی بسیار پیشرفت کرده است

تمدید مهلت ثبت‌نام در پردیس بین المللی کیش دانشگاه تهران

اولتیماتوم به دانشگاه آزاد برای لغو تغییر رشته متخلفان علوم پزشکی

دسیسه چینی دولت برزیل برای افشاگر جاسوسی‌های سایبر کاخ سفید

جهان آرا و ثریا را زنده می خواهیم

یک پشتیبان دیگر ارز مجازی فیس بوک انصراف داد

زنده باد مخالف من! / راه حل، حذف «تک صدایی» در صداوسیماست نه «توقیف»

اپل به خاطر فشار پلیس آمریکا آی کلود را رمزگذاری نکرد

معرفی دانشجویان شاهد و ایثارگر برتر علوم پزشکی به جایزه ایثار

کارنامه پذیرفته شدگان فراگیر پیام نور منتشر شد/اعلام زمان ثبت نام

آزمون سنجش مهارت‌ زبان فارسی فردا برگزار می‌شود

سیاست‌های ساماندهی کنکور تا پایان سال ارائه می‌شود

مقتدی صدر: در کشور من برای غریبه‌ها جایی نیست

آمادگی دانشگاه فنی و حرفه‌ای برای کمک به اجرای طرح سرباز ماهر

۳ مکانیزم دانشگاه آزاد برای مقابله با تقلب علمی/ الزام مشابهت یاب

مرغ‌های اصلاح شده ژنتیکی در برابر ویروس مقاوم شدند

نحوه مصرف و صرفه‌جویی آب توسط فضانوردان در فضا

ارسال رایگان کتاب‌های درسی به مناطق سیل‌زده

چرا در زنگ هنر دروس دیگری تدریس می‌شود؟

مصرف میوه و سبزیجات به درمان سرطان پروستات کمک نمی‌کند

بین مصرف پروتئین و مرگ‌های سرطانی ارتباط وجود دارد

ماجرای فلسفه فرانسوی پس از سال‌های شصت/ترجمه متنی از آلن بدیو

شهادت حاج‌قاسم، نقطه عطف تاریخ خواهد شد/ پیام حضور مردم در تشییع

سیروان خسروی بی‌خیال حواشی شد +عکس

لیندا کیانی و فرزاد فرزین در کافه +عکس

دست نوشته منتشر نشده از سردار سلیمانی +عکس

شباهت جالب ساره بیات و مادرش +عکس

فرار عجیب ۷۵ زندانی +عکس

سردار سلیمانی در کنار یک رزمنده +عکس

پدر بی رحم دخترش را آتش زد +عکس

مرخصی زایمان آقای وزیر جنجالی شد+عکس

این تصاویر را حتما ببینید! +عکس

آتش‌سوزی در مدرسه‌ بالاخره مهار شد +عکس

این روحانی رئیس هیات بیلیارد مشهد شد +عکس

فرمانده بسیج دارخوین شادگان ترور شد +عکس

نقشه ایران در شبکه سه صدای همه را درآورد +عکس

غایب بزرگ نمازجمعه تهران +عکس

تصویر عروسی زوج جانباخته هواپیمای اوکراینی بنر شد +عکس

سردار سلیمانی پشت صندلی ریاست +‌عکس

پیام سپاه در نماز جمعه تهران به مردم +عکس

ترور فرمانده بسیج دارخوین شادگان در منزلش +عکس

تک تیرانداز ۵۰۰ کیلومتری که رهبری از آن نام بردند +عکس

ابتلای رضا پهلوی به یک بیماری کُشنده؟

زیرنویس متفاوت شبکه خبر از سخنان خجالت آور ترامپ +عکس

جایزه نماینده کهنوج برای سَر ترامپ، جهانی شد +عکس

قسط اول انتقام سپاه از آمریکا +عکس

جواد رضویان تکذیب کرد +عکس

کراوات جان‌باخته هواپیمای اوکراینی سانسور شد +عکس

افسر راهور با معرفت در شب برفی ارومیه+عکس

واژگونی مرگبار اتوبوس در ساوه +عکس

تهران برفی‌ در دوره ناصرالدین شاه +عکس

قیمت سکه مسیر عوض کرد +جزئیات

آمریکا چطور یک بمب اتم را گم کرد؟ +عکس

سوغاتی آقازاده‌های قجری در سال ۱۳۰۵+عکس

جنجال کفش‌های لاکچری وزیر در نماز جمعه +عکس

رفتار باورنکردنی اردک با ماهی‌ها +عکس

فرو رفتن دهان نیزه‌ای ماهی باراکودا در گردن ماهیگیر عسلویه‌ای+عکس

حفاظت از ترامپ در آسمان +عکس

بدل ایرانی دیوید بکهام هم پیدا شد+عکس

بازگشت پروازهای عبوری به آسمان ایران +عکس

آغاز استیضاح ترامپ در کنگره +عکس

خودروی پانصد میلیون تومانی در خیابان‌های تهران +عکس

حواستان باشد سهمیه بنزین‌تان غیب نشود

تصویر رسانه آمریکایی از دختران محجبه عراقی +عکس

اسپند دود کردن برای حسن روحانی +عکس