به گزارش شبکه علمی ثریا، نشست تخصصی مشترک دفتر دانشگاهی انجمن جامعه شناسی لرستان و پژوهشکده تعلیم وتربیت استان با عنوان بررسی تحولات خانواده در لرستان با نگاهی به کتاب زوال پدرسالاری: (فروپاشی خانواده و یا ظهور خانواده مدنی) در پژوهشکده تعلیم و تربیت لرستان برگزار گردید.
در این جلسه جامعه شناسان ، اساتید و دیگرعلاقه مند ان به مباحث اجتماعی حضور داشتند، سخنرانان جلسه مجتبی ترکارانی، رئیس انجمن جامعه شناسی لرستان و حسن اسماعیل زاده رئیس پژوهشکده تعلیم و تربیت استان سخنرانی کردند.
کتاب «زوال پدرسالاری: فروپاشی خانواده ویا ظهور خانواده مدنی» نوشته دکتر سید محمد امین قانعی راد رئیس اسبق انجمن جامعه شناسی ایران است.در این کتاب به این موضوع پرداخته که با تحولات و دگرگونی های عمده ای که در ساختار خانواده اتفاق افتاده است. یک دل نگرانی عمده ای بوجود امده که خانواده به چه سمتی میرود؟ برخی با بدبینی تمام از پایان خانواده صحبت می کنند وبرخی دیگر از ظهور خانواده ای انسانی تر و مدنی تر سخن می گویند. ولی واقعا جامعه ما در میانه دوسر این طیف :فروپاشی ومدنی شدن، به کدام سمت در حال حرکت می باشد؟ آیا وجوه وابعاد اسیب شناسنانه خانواده را باید به مثابه پیامدهای اجتناب ناپذیر دوران گذر تحمل کرد؟ ایا با زوال پدرسالاری می توان کارکردهای این نظام را در خانواده امروزی رفع کرد؟ راهبردها و سیاست های دولتی در مورد خانواده دارای چه اثراتی می باشند؟ اینها برخی از سوالاتی هستند که نویسنده به دنبال پاسخ به آنهادر جامعه ایران پرداخته است.
حسن اسماعیل زاده در ابتدا به اهمیت خانواده به عنوان یک نهاد مهم و تاثیرگذار اجتماعی و نقش آن در حفظ سلامت اجتماع اشاره کرد و گفت: تداوم نهاد خانواده همواره وجود داشته و خواهد داشت که در اثر تغییرات اجتماعی شاهد تغییر شکل و کارکرد و ابعاد آن خواهیم بود ولی این نهاد همچنان پابرجا خواهد بود.
وی سپس به معرفی کتاب زوال پدرسالاری، اهداف کتاب از دید نویسنده آن، مفاهیم مطرح شده در کتاب (آینده ی خانواده، پدرسالاری و کارکردها و دلایل زوال آن، خشونت در خانواده، ازدواج، طلاق، سیاست های حکومتی مرتبط با خانواده و نقد آن ها و ...) و نقدهایی که بر کتاب صورت گرفته اشاره کرد: مهاجرت گسترده از روستا به شهر به ویژه در دهه ۶۰ که علاوه بر تغییر نوع خانواده، رشد حاشیهنشینی را به دنبال داشت. رشد تکنولوژی و تغییر نظام تقسیم کار که باعث طولانی تر شدن دوره مصرف کنندگی افراد شد. ورود رسانه ها به زندگی، اشتغال و تحصیل زنان، از بین رفتن قبح طلاق، سیاست های دولت، تغییر موقعیت های ازدواج، تغییر سبک زندگی و بالا رفتن سطح انتظارات و ... از مهم ترین مواردی بودند که این مدرس دانشگاه به عنوان عوامل دگرگونی و تحول خانواده در استان به آن ها اشاره کرد.
مدیر پژوهشکده تعلیم و تربیت استان گفت: با توجه به نتایج سرشماری های گذشته شاهد افزایش بعد خانوار در دهه های سی تا شصت و روند کاهش آن در دهه های بعد در استان هستیم. تعامل کمتر بین اعضای خانواده با توجه به حضور روزافزون رسانه ها در زندگی، هسته ای شدن خانواده ها، تضعیف روابط خویشاوندی، بالا رفتن سن ازدواج، افزایش نرخ طلاق، تغییر ارزش ها و بروز شکاف نسلی، واگذاری کارکردها به نهادهای دیگر و ... از دیگر مواردی بوند که اسماعیل زاده به عنوان مهم ترین ویژگی های خانواده در استان مطرح کرد.
مجتبی ترکارانی دیگر سخنران این نشست گفت :با توجه به سابقه نظام ایلی در لرستان نظام پدرسالاری در این استان ریشه دار بوده و این نظام نه فقط خانواده گسترده را پوشش داده بلکه به مثابه چتری بزرگ درساختارهای اجتماعی دیگر مانند تیره و طایفه نیزعمل کرده است. بنابراین طبیعی است که با روندروبه رشد کاهش قدرت نظام پدرسالاری در لرستان ، درصورتی که نتوان مواجه مناسبی ایجاد نمود، پیامدهایش می تواند نسبت به جوامع دیگر دردناک تر وویرانگر تر باشد. بنابراین فهم شتاب وروند افول نظام پدرسالاری ووضعیت گزینه های پیش روی آن در لرستان از اهمیت قابل توجهی برخوردار است.
وی ادامه داد: کتاب زوال پدر سالاری اثر دکتر قانعی راد از این منظر که سوالات جدی را در معرض دید متفکران ومحققان و کنشگران حوزه عمومی قرار داده اهمیت بسزایی دارد واصولا اثارعلمی رابیشتر باید برمبنای سوالات جدی وهمچنین نوع استدلال هایی که برای پاسخ به سوال هایش مطرح می کند باید مورد داوری قرار داد. از این زاویه کتاب زوال پدرسالاری کتاب خوب ، عامه فهم و خواص پسندی است. بنابراین سوال اصلی کتاب این است با زوال پدرسالاری ما به کدام سمت میرویم؟ ایا در حال فروپاشی شکل خانواده هستیم ویا به سمت شکل گیری یک خانواده مدنی میرویم؟ پاسخ هایی که دکتر قانعی راد در کتابهایش مطرح می کند بسیار قابل تامل است ولی راه سومی که در پاسخ به این سوال می گشاید بسیار مهم تر است. اینکه ما لزوما به سمت این تیپ های ایده ال نمی رویم بلکه همزمان وضعیت های مختلفی از خانواده را (چه در وجه اسیب شناسانه و چه نرمال) در کنارهم خواهیم داشت .طیفی از: خانواده های از هم گسیخته تا خانواده مدنی ولزوما غلبه با هیچکدام از اشکال خانواده نخواهد بود. وی در این اثر تاکید می کند نظام پدرسالاری با همه انتقادهای که امروزه به آن می تواند وارد باشد در زمانه خودش کارکردهای مثبتی هم داشته و به مثابه چتر حمایتی برای همبستگی خانواده عمل کرده است ونباید نظام پدرسالاری را در خانواده به صورت کاملا منفی نگاه کرد .بلکه باید بپذیریم که در سراشیبی قرار گرفته و باید به فکر جایگرین های مدنی برای ان باشیم.
ترکارانی با الهام از سوالات این کتاب به وضعیت خانواده در لرستان پرداخت و اشاره کرد: در دوسر طیفی که از ان با عنوان فروپاشی خانواده و یا تشکیل خانواده مدنی ترسیم می شود وضعیت های مختلفی از خانواده در لرستان وجود دارد که بسیاری از انها نیزوجه اسیب شناسانه دارند. با تضعیف پدرسالاری در میان این طیف ما با شکلی از خانواده مردسالارمواجه هستیم که با ادامه تداوم نظام پدرسالاری ولی با کارکردهای محدود تر بدنبال سلطه مردان به هرقیمت و تداوم قدرت خویش برخانواده می باشد. این شکل از خانواده که به نوعی میراث نظام پدرسالاری است ودر جامعه و خانواده با مقاومت های زیادی مواجه است ولی هنوز تداوم و استمرار داردو در میان خرده فرهنگ روستایی و سنتی و طبقات پایین جامعه ارزشمند و رایج است.وضعیت دیگری بر روی این طیف، خانواده های زن سالارهستند که با افول پدرسالاری در جامعه تشکیل شده است. در این نوع خانواده تنها جای زن و مرد در سالار بودن عوض شده است و زنان در خانواده قدرت نمایی و حکمرانی می کنند. در وضعیت دیگری از خانواده ما با فرزند سالاری مواجه هستیم. دراین نوع خانواده فرزندان بر بسیاری از تصمیمات خانواده تاثیر گذاری زیادی دارند. مساله فرزند سالاری با بالارفتن سن ازدواج در خانواده و افزایش تحصیلات فرزندان وبالارفتن سطح انتظارت خانواده رواج بیشتری یافته است.بطوریکه فرزندان والدین را تنهابه منزله مسئول خواسته های مادی خود دانسته و تصمیمات انها ار دیگر حوزه های زندگی نمی پذیرند. همچنین باید از خانواده از هم گسیخته وهرج و مرج گرا یاد کرد که بخاطر اعتیاد ، فقر ، بیکاری وشکاف های نسلی عنان خانواده از هم پاشیده شده و هرکسی در درون خانواده به صورت منفرد عمل می کند.(حتی یارانه افراد کاملا تفکیک می باشد!) چنین خانواده ای به شدت در معرض اسیب های اجتماعی و اخلاقی قرار دارد. و در پایان می توان از شکل گیری نوعی خانواده مدنی در لرستان نیزیاد کرد که در ان احترام متقابل ، جایگاه مناسب زن و مرد و فرزندان در قالب خانواده هسته ای وسهم برابر زنان و مردان در تصمیم گیری خانواده وجود دارد. این نوع خانواده در عین کم رنگ بودن ولی در حال رشد می باشد . خانواده مدنی بر مبنای احترام متقابل و گفتگو استوار ا ست و افراد به میزان توان خویش در تصمیم گیری ها مشارکت دارند. در این شکل خانواده، شاخص هایی چون تحصیلات و اشتغال زنان ،به نوعی در متعادل کردن قدرت در درون خانواده موثر می باشند.
وی گفت: البته بعضی از اشکال فوق وجوه اسیب شناسانه ای از خانواده را به نمایش می گذارند. واگر این اسیب ها را وجوه اجتناب ناپذیر مدرنیته ندانسته و معتقد باشیم می توان بسیاری از اسیب های مترتب برخانواده را کاهش داد.بنابراین شایسته است تحقیقات بیشتری در مورد شیوع وضعیت های مختلف خانواده ،علت تغییرات و راهکارهای مناسب در لرستان انجام داد.
ترکارانی در پایان افزود: خانواده ازنهادهایی است که همواره سیر تحولی داشته است ولی امروزه تحول ان شتاب بیشتری به خود گرفته است.اما اینکه گزینه های پیش روی ما کدامندو خانواده در جامعه ما به سوی کدا م گزینه درحال حرکت است بستگی به این دارد که چه مواجهه ای در مقابل ان انجام میدهیم.واین مواجهه نیازمند گفتگو و تحقیق و سیاستگذاری می باشد.البته باید به این نکته توجه داشت که بدلیل اینکه پدر سالاری در جامعه ما سابقه و عمق بیشتری دارد به نظر می رسد شتاب زیاد در تضعیف ان بدون ارائه جایگزین های مناسب می تواند پیامد هایی منفی وزیانبار بیشتری برای خانواده و حتی کل جامعه لرستان به همراه داشته باشد.بنابراین شایداین گفته ای محافظه کارانه باشد ولی به نظرم ضرورت دارد در دوران گذار برای رسیدن به یک خانواده مدنی سهمی از اقتدارپدرسالاری را در درون ساختار قدرت خانواده پذیرفت.
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.