میلاد باقری[1]
روزه یکی از مهمترین واجبات الهی است که بسیاری از احکام فقهی و اخلاقی را به خود اختصاص داده است. فریضهای که خداوند بندگانش را امر کرده تا بدان پایبند باشند. این فریضه الهی از فواید بسیاری برخوردار است که از فواید مادی و جسمانی به آن التزام کرده است دارای فوائد بسیاری است که یکی از فوائد مادی آن پاکسازی بدن از مواد زائدی است که موجب بیماری میشود.شاید به همین دلیل است که امیرمومنان علی (ع) میفرمایند: «گرسنگی مفیدترین داروهاست[2]» یا «گرسنگی و بیماری یکجا جمع نمی شوند[3].»
نکته مهم این است که روزه وقتی موجب سلامتی میشود که در مصرف غذا و آب زیاده روی نشود. اگر اصول صحیح تغذیه رعایت شود، طبیعی است که در پایان ماه مبارک رمضان حداقل چند کیلو وزن کاهش یابد در حالی که متأسفانه شاهدیم که عده زیادی از روزهداران به دلیل ترس و واهمهای که از گرسنگی و تشنگی دارند در فاصله افطار تا سحر پرخوری کرده و در پایان ماه رمضان اضافه وزن نیز پیدا میکنند.
البته با حلول ماه مبارک در ماههای گرم و فاصله زیاد بین سحر تا افطارمیطلبد که روزهدار با تدابیرپزشکی ورعایت اصول تغذیهی صحیح بتواند نهایت استفاده را در زمینه پالایش جسم و جان خود ببرد. بنابراین در این راستا برخی از اصول تغذیهی صحیح از منظر طب اسلامی را ارائه میکنیم.
اصول تغذیه سالم
وعده افطاری
1ـ وعده افطار حتماً بایدبا آب ولرم و خرما شروع گردد و از نوشیدن آب سرد به شدت جلوگیری شود. لازم به ذکر است که نوشیدن آب سرد در ابتدای وعده افطار مشکلات عدیدهای از جمله سوء هاضمه را به دنبال دارد.
2ـ در هر وعده غذایی باید تنوع رعایت گردد، اما باید دقت شود که این غذاها باید ساده باشند. در این که بدن نیاز به مواد غذایی متنوع دارد شکی نیست ولی نباید همه انواع غذاها را با هم مصرف کرد. برخی غذاها زود هضم هستند (مثل سوپ یا زرده تخم مرغ) و برخی دیر هضماند (مثل حلیم، کله پاچه، آبگوشت). خوردن انواع مواد غذایی به صورت همزمان نیز موجب سوءهاضمه و آسیب دیدن معده میشود. بنابراین تنوع غذایی در وعدههای غذاییباید اجرایی شود نه در یک وعده غذایی.
3ـ بین وعده افطار و شام فاصله نباشد. باتوجه به فاصله کوتاه بین افطار و سحر، فاصله ایجاد کردن بین افطار و شام هم باعث پرخوری و هم موجب سوءهاضمه میشود.
4ـ عدم خوابیدن با معده پر از غذا. یکی دیگر از خطرات فاصله ایجاد کردن بین افطار و شام، خوابیدن با معده پر از غذا میباشد که این نیز عوارض زیادی دارد. و همین طور است در مورد افرادی که بعد از سحری خوردن می خوابند؛ بنابراین تا بین الطلوعین نباید روزهدار بخوابد.
5ـ کنترل نوشیدن مایعات در وعده افطاری. هنگام میل نمودن افطار، روزهدار باید در حد رفع نسبی عطش آب بنوشد و از نوشیدن حجم زیاد مایعات که موجب نفخ معده و سوءهاضمه می شود، پرهیز کند. علاوه بر اینکه نحوه نوشیدن آب نیز باید به صورت جرعه جرعه و تدریجی باشد. لازم است آب و سایر نوشیدنیهای مورد نیاز بدن هنگام خوردن غذا صرف نگردد و بعد از میل کردن غذا، تا یک ساعت بعد از خوردن افطار میل شود. در این فاصله نیز برای تأمین آب مورد نیاز بدن توسط سوپ و آش و حتی همان نان و برنجی که خورده می شود استفاده شود.
وعده سحری
1ـ دقت داشته باشید که شام جای وعده سحری را نمیگیرد و سحری حتما میل گردد، اگرچه به خوردن چند لقمه اندک باشد. زیرا نخوردن سحری باعث تحلیل قوا در طول روز میشود.
2ـ در وعده سحری از اغذیه تند و شور و شیرین باید پرهیز شود. همچنین غذاهایی مثل ماهی یا کباب یا سیر و پیاز زیاد مصرف نگردد تا روزهدار دچار عطش نشود. مصرف نان بیشتر در وعده سحری توصیه میشود، زیرا انرژی بیشتری ایجاد میکند.
3ـ در وعده سحری مایعات مورد نیاز بدن، نیم تا یکساعت قبل از غذا باید مصرف گردد و پس از خوردن سحری آب و چای میل نشود.افراد مسن، نوشیدنیهایشان ترجیحا گرم باشد(آب جوش/آب عسل/ چای کم رنگ ایرانی) ولی جوانان که گرم مزاج هستند و عطش زیادی دارند، مایعات خنک(نه یخ) میل کنند خصوصا نوشیدنی هایی که عطش آنها را کم می کند(خاکشیر و آبلیمو/ سکنجبین/عرق کاسنی و شاهتره)
مصرف میوه در ماه مبارک رمضان
1ـ به طور کلی زمان صحیح خوردن میوه،پس از هضم غذاست، بنابراین از خوردن میوه بلافاصله بعد از افطاری یا سحریباید پرهیز شود.
2ـ خوردن آب بعد از میوه مضر و باعث سوءهاضمه و فساد میشود.
3ـ از خوردن همزمان چند نوع میوه پرهیز شود، زیرا برخی میوهها طبیعت گرم(خربزه، انبه، موز، انجیر و انگور)و برخی طبیعت سرد(هندوانه، خیار، آلبالو، کیوی) دارند. همچنین برخی زود هضم(خربزه) و برخی دیگر دیر هضم(موز و هلو) هستند.
4ـ با توجه به این که گقته شد مایعات مورد نیاز بدن، یک ساعت پس از افطار میل گردد و میوه نباید همراه با مایعات صرف شود، زمان مناسب برای خوردن میوه، قبل از خواب یا یک ساعت قبل از سحری خوردن است.
5ـ برخی مواد غذایی وقتی هم زمان با برخی غذاهای دیگر خورده شوند آسیبزا هستند مثل: خوردن ماست همراه گوشت، پنیر، ترشی و باقلا/ خوردن شیر همراه با ماهی، مرغ، ترشی، خربزه/ خوردن تخم مرغ همراه با ماهی (به عنوان مثال اگر شام مرغ یا ماهی است افطار را با شیر باز نکنید یا شیر برنج نخورید.)
در پایان باز هم امیدواریم با رعایت نکات فوق، ماهی سرشار از نشاط و سرزندگی عبادی نیز برایتان حاصل گردد.