به گزارش ثریا ترس از مرگ و بهخصوص لحظه جان دادن، یکی از دغدغههای همیشگی بشر بوده است. شنیدهها از سختی و هولناکی این لحظه، از رویارویی با فرشته مرگ تا دیدن صحنههای غیرمنتظره، این ترس را عمیقتر میکند. اما آیا میدانیم از منظر دینی، انسان چگونه این دنیا را ترک میکند و در آن لحظات پایانی چه مشاهداتی خواهد داشت؟
کیفیت جان دادن از نگاه امام علی (ع)
حضرت امیرالمومنین علی(ع) در خطبه ۱۰۹ نهج البلاغه، تصویری دقیق از حال فرد در لحظه مرگ ارائه میدهند. ایشان میفرمایند سختی جان کندن و حسرت از دست دادن دنیا، گریبانگیر دنیاپرستان میشود. بدن سست شده، رنگ پریده و مرگ آرامآرام تمام اعضا را فرا میگیرد.
زبان از گفتار باز میماند، اما فرد محتضر در میان خانوادهاش، با چشم و گوش و عقل خود، نظارهگر است. او به عمری که تباه کرده و روزگاری که سپری نموده میاندیشد. به یاد ثروتهایی میافتد که بیتوجه به حلال و حرام جمع کرده و اکنون بار گناهش بر دوش اوست، در حالی که مال برای وارثان باقی میماند. این وضعیت احتضار، سرآغاز مشاهدات بعدی است.
در ادامه بخوانید: نمازتان صحیح است اما قبول نیست؟ چرا؟
پردهبرداری از غیب در لحظه مرگ
لحظه جان دادن، زمانی است که برخی حقایق پنهان در طول زندگی، آشکار میشوند. فرد محتضر با عبور از مرز دنیا، فرشته مرگ را میبیند و به آستانه عالم غیب قدم میگذارد. در این حالت، ارتباط او با اطرافیان قطع میشود؛ نه او قادر به بیان مشاهداتش است و نه دیگران توان درک حال او را دارند.
این وضعیت شباهت به خواب عمیقی دارد که فرد از دنیای اطراف بیخبر است، اما تجربیاتی درونی دارد. لحظه مرگ که از آن به «معاینه» نیز تعبیر شده، زمان گشوده شدن چشم ملکوتی و دیدن بخشی از احوال عالم برزخ و نتیجه اعمال است.
۵ مشاهده کلیدی در لحظه احتضار
بر اساس آیات قرآن و روایات اهل بیت (ع)، فرد در حال احتضار، شاهد ۵ مورد مهم خواهد بود که کیفیت این مشاهدات به ایمان و اعمال او بستگی دارد:
۱. فرشتگان: قرآن کریم میفرماید فرشتگان رحمت، با سلام و بشارت بهشت به استقبال مؤمنان پاکسیرت میآیند (النحل: ۳۲). این فرشتگان شامل موارد زیر هستند:
۲. پیامبر (ص) و ائمه معصومین (ع): طبق روایات، مؤمن و کافر در لحظه مرگ، پیامبر (ص) و ائمه (ع) را مشاهده میکنند. امام صادق (ع) میفرمایند مؤمن با دیدن ایشان مسرور و کافر و منافق، ناخشنود میشود. حضور ایشان برای شهادت بر اعمال و معرفی فرد به فرشته مرگ است. آنها برای شیعیان و دوستان خود نزد ملک الموت وساطت میکنند تا جان دادن بر او آسان شود.
۳. بهشت و جهنم: فرد محتضر جایگاه ابدی خود را مشاهده میکند. پیامبر (ص) میفرمایند مؤمن با دیدن بهشت و نعمتهایش، چنان آرامشی مییابد که تمام حسرتهای دنیوی را فراموش کرده و مشتاقانه به سوی آن میشتابد. این مشاهده، نتیجه ایمان و اعمال صالح، بهویژه ولایت اهل بیت (ع) است.
در ادامه بخوانید: خرید طلای قسطی به قیمت روز تسویه ربا محسوب میشود؟
۴. شیطان: شیطان و یارانش در لحظه مرگ حاضر میشوند و تلاش میکنند با وسوسه، ایمان فرد را از او بگیرند. این یکی از سختترین لحظات برای محتضر است. امام صادق (ع) توصیه میکنند که در این هنگام، شهادتین (شهادت به یگانگی خدا و رسالت پیامبر) به فرد محتضر تلقین شود تا شیطان بر او چیره نگردد.
۵. مال، فرزندان و اعمال: این سه مورد به صورت مثالی برای فرد مجسم میشوند. مال میگوید تنها بهره تو از من کفنت است. فرزندان میگویند تو را تا قبر همراهی میکنیم. اما عمل (اگر صالح باشد) با صورتی زیبا ظاهر شده و میگوید: من همنشین تو در قبر و قیامت هستم و به تو بشارت راحتی و بهشت را میدهد. اعمال بد نیز با صورتی زشت ظاهر شده و مایه وحشت میشوند.
در نهایت، تجربه لحظه مرگ و جان دادن، بازتاب مستقیمی از زندگی، باورها و اعمال هر فرد در این دنیاست. مؤمنان با آرامش و بشارت، و کافران و گناهکاران با ترس و حسرت این مرحله را طی میکنند.