به گزارش شبکه علمی ثریا، متن پیش رو مشروح گفتگوی ماهنامه تخصصی همایش ملی اقتصاد مقاومتی، پیوند فرهنگ، سیاست و اقتصاد بنام «اندیشه خودباوری» است با موسی نجفی، استاد دانشگاه و رئیس همایش ملی اقتصاد مقاومتی؛ پیوند فرهنگ، سیاست و اقتصاد که در ادامه از نظرتان می گذرد.
خدمت شما عرض کنم بحث من «نقش اندیشه تحریم در تکامل بیداری اسلامی» است. من نظریه ای دارم ابتدا آن را مشخص می کنم، بعد می گویم نقش تحریم در کجای آن قرار دارد.
کشورما پانصد و سی چهل سال پیش، یعنی زمانی که دولت صفویه روی کارآمد دارای استقلال شد. بنابراین استقلال کشور ما، قوتی بیشترازاستقلال سایر کشورهای اسلامی دارد، چرا که آنها در حوزه عثمانی ها بودند ولی ما شیعه مذهب بودیم و استقلال خاصی داشتیم. استقلال ما در قالب نظام سیاسی نیم بند شیعی تحت رهبری قزلباشان و کمک علمای شیعه از قرن ۱۰ شروع شد و ۲۲۹ تا ۲۳۰ سال ادامه داشت. این نظام سیاسی نظام دینی نسبتاً موجه شیعی در سال ۱۱۳۵ از بین رفت واز آن به بعد دیگر نظام سیاسی موجه نداریم تا دوره مشروطیت و بعد از ۷۰ الی ۸۰ سال نظام جمهوری اسلامی، این سه جریان در قالب نظام هویت ملی شیعی ملت ایران دفاع می کرده است، اما وقتی نظام سیاسی نباشد چه اتفاقی می افتد؟ مثل وقتی نادرشاه افشار آمد با یک جریان ضد شیعه یا قاجارها آمدند که رابطه دین و دولت برای آنها به محکمی صفویه نبود یا پهلوی ها که حسابشان کاملاً معلوم است که کاملاً ضد دین بودند؛ چه عاملی باعث شد این جامعه، جامعه ای که ادامه حیات تشیع درایران در قالب یک کشور صورت گرفته نه یک اقلیت مثل بقیه کشورهای اسلامی ونه یک جمعیت قدرتمند مثل عراق، درایران به شکل یک نظام سیاسی تبدیل شد واین هویت مهم دیگر برنگشت؟
این خیلی کم اتفاق می افتد. درصورتی که پس از سقوط صفویه و فتنه افغان ها و در بقیه این نظام سیاسی نمی توانست این بار را بکشد. مشروطه یک تلاش بود و جمهوری اسلامی در ادامه. این وسط خلأیی وجود دارد که درطول آن این بار هویتی را چه چیزی باید به دوش می کشد و تأمین می کرد؟در این جا به نظر می رسد جریان نهضت اسلامی پیش آمد، یعنی حدفاصل بین سقوط صفویان، اگراز یک مقطع کوتاه مشروطه صرف نظر کنیم تا ۱۳۵۷ که من اسم آن را «بیداری اسلامی» گذاشتم. این بیداری اسلامی از آنِ ما نبود، ازمصر شروع شد و به کشورهای اسلامی رسید. این هم هویتی است به خاطراینکه در مقابل حمله ناپلئون به مصر، غربی ها ابتدا فکر می کردند صلیبیون اند ولی ماهیتی صلیبی نداشتند، بلکه شکل نوین داشتند. این جریان در جهان تسنن در مصر ابتدا به شکل یک برخورد نظامی و آشکارا خود را نشان داد ولی هر چه بیشتر رفت وارد کشورهای اسلامی شد، چه فرانسویان بعد ازحمله ناپلئون با پشتوانه انقلاب فرانسه وارد دنیا شدند.
این جریان هرچه عمیق ترشد از این طرف مدرنیست درشکل مدرنیزاسیون وارد کشورهای اسلامی می شود واینها قدرت انقلاب فرانسه ورنسانس را نشان می دهد. از طرف دیگر ما در وضعیتی هستیم که دولت نیرومند شیعه مثل صفویه نداریم در این وضعیت تقابلی بین جامعه اسلامی و غربی شکل می گیرد که سلبی است و من آن را«بیداری اسلامی» می بینم که همه تاریخ دو قرن ما را در بر می گیرد.
از ۱۲۴۱ـ ۱۲۴۲ یعنی از قرارداد ترکمنچای تا نهضت تحریم تنباکو (۱۹۰۹) که بعضی آن را عصر بی خبری نام نهاده اند اتفاق مهمی در ایران نمی افتد. نهضت تنباکو اولین گام است که این واکنش سلبی را در ایران و در جهان تشیع آرام آرام به فضای ایجابی می برد. ۱۵سال بعد ازنهضت تنباکو نهضت مشروطه اتفاق می افتد، بنابراین دقیقاً می توان گفت نسبت قیام تحریم تنباکو به مشروطه مثل نهضت ۱۵ خرداد است به سال ۵۷ . مرکز ثقل نهضت تحریم تنباکو هم ایران است هم عراق، اما به نظربنده ۲ اتفاق افتاده که هویت ملی ایران در قالب تشیع دوباره تثبیت شده که نهضت تحریم قائم مقام آن نظام سیاسی است که فعلاً مفقود شده است. در دوران قاجار از نظام های شیعه مدنی خبری نیست، در دوران شاه عباس صفوی هم همینطور؛ یعنی قدرت مدنی ما بسیار تنزل کرده است. چرا تکامل است؟ چون از فاز سلبی نظامی در مصر و در جهان تسنن آرام آرام به اقتصادی و در دوران مشروطه به سیاسی و دردوران رضاخان به فرهنگی تبدیل می شود؛ ودردوره جمهوری اسلامی همه اینها به شکل تمدنی درمی آید، حتی تقابل از وضعیت اقتصادی، سیاسی و فرهنگی به یک فاز سنگین تر یعنی تمدن غرب منتقل می شود که از نظرمن تکامل است، چرا که هم آنها عمیق تر وارد صحنه شدند و هم واکنش ما عمیق تر شد.
به نظر بنده جریان تحریم در حفظ هویت ملی ایران مقطع بسیار مهمی است. قبل ازقضیه تحریم جریان بیداری اسلامی درحوزه تشیع به این شدت وجود نداشته، و بیشتردرحوزه تسنن بوده است؛ حالا حساب کنید ازتحریم تنباکو تا بیداری اسلامی حدود ۱۰۰ سال گذشته است، درایران مورد خاصی قبل از تحریم نداریم، دو قرارداد سنگین گلستان و ترکمنچای واتفاقات دوره امیرکبیر که نمی توان آنها را بیداری اسلامی نامید. اینها حرکت های اسلامی هستند جریان حاج ملاعلی کنی هم نهضت به حساب نمی آید. اولین نهضت بیداری که شکل مردمی دارد نهضت تحریم تنباکو است که با آن بیداری اسلامی در جهان تشیع محقق شد و حتی فاز نظامی به فاز اقتصادی انتقال یافت که نشان دهنده نوعی بلوغ و رشد است.
واکنش عمیق تری هم وجود دارد که می خواهند بازارهای ما با مشکل مواجه شود؛ برای مثال در کتاب شیخ حسن کربلایی نوشته شده اقتصاد درست است ولی مدام از نفوذ فرنگی ها و غرور فرنگی و بازار فرنگی زدگی در کشور سخن به میان آمده است. کتاب مرحوم کربلایی نشان می دهد که قضیه هویتی بوده است و فقط اقتصادی نیست؛ یعنی ورود آنان به بازارهای ما با شکستن غرور ملی ما همراه بوده است و ایران نتوانسته است، علی رغم ادعاهای سعودی ها و ترک ها رهبری اسلام را در بیداری اسلامی به دست بگیرد.
ما یک مناظره جدی با اینها داریم که در بقیه اندیشمندان مسلمان نیست. شروع این تحول از حالت سلبی به حالت ایجابی در جهان تشیع به رهبری ایران نبود. این اتفاق با نظام های مدنی قدرتمند صفوی و جمهوری اسلامی و حتی مشروطه افتاده که اتفاق مهمی در پس زمینه های تنباکو است. قضیه تنباکو بعداً تمام نشد. ظاهرش این بود که مرحوم میرزا به این جریان خاتمه داد و گفت تا همین جا پیروزی حساب می شود چون طاقت مردم دراین قضایا زیاد نبود. و از طرفی هم مردم قلباً وابسته بودند، علما هم بیشترو باید مسئله هر چه زودتر تمام می شد. اما به قول دولت آبادی با نهضت تنباکو بذری در مزرعه روحانیت پاشیده شد که نتیجه آن یکی شدن سیاست و روحانیت بود که هیچ دستی نتوانست آنها را از هم جدا کند. تحریم تنباکو علی رغم اینکه در تاریخ ایران مثبت بود فاجعه به وجود آورد. البته این بذر خیلی زود در مشروطه ثمر داد که چون در ذات تحریم سازندگی و ایجاب بود، پشت این تحریم هم ایجاب و اولین ثمرش مشروطه و حتی نهضت نفت بود. در کتاب تحریم ها از بانک های شاهنشاهی گرفته تا لباس و ابعاد مختلف تقریباً تا ۴۰ سال بعد وجود داشته است.
صحنه ای است که در آن علما در نجف جمع شده اند همه لباس های خود را درمی آورند و می گویند ما خود را با لباس ایرانی می پوشانیم و بعداً تحریم ها عمیق ترمی شوند و به کفن مرده ها نیز می رسد و دردوران رضا شاه به کفش و کلاه می رسد. البته در نهضت نفت، کمی بعد، بُعد دینی آن حذف می شود ولی اثرش می ماند. اندیشه تحریم نیزغیرازاینکه باعث شد در مقطع مهمی از تاریخ، انتقال عظیمی در بیداری اسلامی صورت گیرد و هویت ملی حفظ شود، در ذات خود بیش ازآنکه سلبی باشد ایجابی است.
نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل» منتشر شد
مجسمههایی با پوششی از نقوش ایرانی به نیاوران آمدند
در دیدار آهنگساز ایتالیایی با مدیران بنیاد رودکی چه گذشت؟
طرح سینما کارت دانشآموزی اجرا میشود
ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت درگذشت
همراه با فیلمهای آخر هفته تلویزیون؛ از «به وقت شام» تا «در بروژ»
از کتاب اختران تهران رونمایی شد
روایت تازهای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران
انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیکتر شده است؟
پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هماندیشی استادان
لزوم رفع فوری چالشهای دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران
اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاههای علوم پزشکی +جدول
ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبهبندی جهانی گرین متریک
تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی
ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام میشود
۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند
تصویب ضوابط ایجاد دورههای تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»
نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
دانشگاهها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند
کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد
تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکدهها بر پوشش دانشجویان
پیامنور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس میدهد+جزئیات
آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه میشوند
توسعه همکاریهای علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی
نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی
تأکید رئیس دانشگاه علمیکاربردی بر تشکیل انجمن دانشآموختگان
یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد
مشوقهای جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژههای پرریسک
سیستمهای زیرساختی آمریکا شکافهای رفع نشدنی دارند
ثبت رویداد از ایده تا کسبوکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی
کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد
درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف
پاویون دانشبنیانها در نمایشگاه توانمندیهای صادراتی جمهوری اسلامی
نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ
تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد
مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت
نشست تخصصی دستگاههای پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد
ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد
نتایج نهایی رشتههای با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه
تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه
سرمایهگذاری در اتاق شیشهای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرمهای مالی دیجیتال است؟
تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح
ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد
تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه حوزه های علمیه
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هستهای
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.