به گزارش ثریا - پژوهشگران ریشه باورهای قدیمی درباره انتشار سریع مرگ سیاه در آسیا را به یک منبع واحد از قرن چهاردهم ردیابی کردهاند. برای قرنها، روایتهایی که طاعون را در حال حرکت در مسیر جاده ابریشم و ویران کردن شهرها و روستاها نشان میداد، بر سوءتفاهمی از یک داستان شعرگونه و نه یک سند تاریخی استوار بود.
به نقل از ساینسدیلی، روایت موردنظر یک مقامه است. مقامه در اصطلاح انواع ادبی، نوعی داستان کوتاه مشتمل بر یک واقعه است که عمدتاً به قصد سرگرمیِ شنوندگان و گاه پند و اندرز، با عباراتی مسجّع پرداخته شدهباشد. در این نوع داستانها، معمولا قهرمانی واحد بهصورت ناشناس وارد ماجرا میشود و همین که در پایان ماجرا شناخته میشود، ناپدید میگردد؛ تا آنکه دوباره، در هیئتی دیگر، در مقامه بعدی ظاهر شود. این اثر توسط شاعر و تاریخنگار ابنالوردی در حلب در سال ۱۳۴۸/۴۹ نوشته شد و بعدها به اشتباه به عنوان روایت شاهد عینی از چگونگی گسترش بیماری در سراسر قاره برداشت شد.
داستانی که جایگزین علم شد
شواهد ژنتیکی مدرن نشان میدهد که باکتری عامل مرگ سیاه احتمالا از آسیای مرکزی منشأ گرفته است. برخی دانشمندان، تحت تاثیر روایت ابنالوردی، هنوز معتقدند طاعون از قرقیزستان به دریای سیاه و مدیترانه در کمتر از ۱۰ سال رسید و پاندمی ویرانگر را که در اواخر دهه ۱۳۴۰ غرب اوراسیا و شمال آفریقا را فرا گرفت، آغاز کرد. این تفسیر که گاهی «نظریه عبور سریع» نامیده میشود، به شدت بر برداشت حرف به حرف از اثر شاعرانه ابنالوردی تکیه دارد.
مطالعه جدید این ایده را به چالش میکشد و پرسش میکند که آیا واقعبینانه است که باکتری بتواند در چند سال بیش از ۳۰۰۰ مایل طی کند و بین سالهای ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۰ چنین شیوع گستردهای ایجاد کند.
طاعونی حقهباز و یک قرن سردرگمی
ابنالوردی در مقامه خود، طاعون را به شکل یک عامل سرگردان شیطنتآمیز تصویر میکند که در طول ۱۵ سال، مرگ را از منطقهای به منطقه دیگر میبرد. داستان از فراسوی چین آغاز میشود، از هند، آسیای مرکزی و فارس عبور میکند و نهایتا به دریای سیاه، مدیترانه، مصر و شام میرسد. از آنجا که نویسنده بعدها بخشهایی از این داستان را در نوشتههای تاریخی خود نقل کرده، بسیاری از خوانندگان بعدی فرض کردند که این روایت واقعی است.
به گفته محققان محمد عمر، دانشجوی دکترای مطالعات عربی و اسلامی و نهیان فنسی، تاریخنگار پزشکی اسلامی در دانشگاه اکسفورد، این سردرگمی از قرن پانزدهم آغاز شد، وقتی که تاریخنگاران عرب و بعدها تاریخنگاران اروپایی شروع به تلقی داستان به عنوان روایت واقعی از گسترش مرگ سیاه کردند.
متنی در مرکز شبکه تاریخی
استاد فنسی توضیح داد: تمام راهها به توصیف نادرست انتشار طاعون به این یک متن بازمیگردد. مثل این است که در مرکز شبکه تار عنکبوتی از افسانهها درباره حرکت مرگ سیاه قرار دارد. او افزود: تمام حرکت مرتبط با آسیا طاعون و ورود آن به مصر قبل از شام همیشه و همچنان بر رساله منفرد ابنالوردی مبتنی بوده که هیچ سند معاصر یا مقامه دیگری آن را تایید نمیکند. این متن تنها برای نشان دادن اینکه طاعون حرکت کرده و مردم را فریب داده نوشته شده و نباید آن را بهصورت لفظی پذیرفت.
نقش فرهنگی مقامه
ژانر مقامه از اواخر قرن دهم ظهور کرد و از قرن دوازدهم به بعد محبوب شد. در قرن چهاردهم، نویسندگان مملوک در جهان اسلام این سبک را بسیار ارزشمند میدانستند و بسیاری از آثارشان از جمله آنهایی که درباره طاعون نوشته شده هنوز در کتابخانههای جهان حفظ شدهاند. این داستانها برای اجرا یا خواندن یکباره طراحی شده بودند. رساله ابنالوردی یکی از حداقل سه مقامه مرتبط با طاعون نوشته شده در سالهای ۴۹-۱۳۴۸ بود. مطالعه نشان میدهد که چنین متونی به جای ارائه اطلاعات دقیق درباره مسیر بیماری، نشان میدهند مردم آن زمان چگونه با از دست دادن و آشفتگی غیرقابل تصور کنار میآمدند.
بازبینی شیوعهای قبلی
شناخت آثار ابنالوردی به عنوان یک ترکیب داستانی به تاریخنگاران امکان میدهد تمرکز خود را به شیوعهای کمتر شناختهشده قبلی معطوف کنند، مانند طاعونی که در دمشق در ۱۲۵۸ و کایفنگ در ۱۲۳۲ تا ۱۲۳۳ رخ داد. دانشمندان اکنون میتوانند بررسی کنند که چگونه جوامع این بحرانهای پیشین را به خاطر سپردهاند و چگونه این خاطرات، درک بعدی از مرگ سیاه را شکل دادهاند.
یافتن انسانیت در بحران تاریخی
استاد فنسی افزود: این متون میتوانند نشان دهند که خلاقیت شاید راهی برای کنترل و سازگاری با بحران بوده، مشابه روشهایی که مردم در دوران پاندمی کووید-۱۹ مهارتهای آشپزی یا هنری جدیدی یاد گرفتند. او ادامه داد: این مقامهها شاید اطلاعات دقیقی درباره نحوه انتشار مرگ سیاه به ما ندهند. اما ارزش آنها در این است که نشان میدهند مردم آن زمان چگونه با این بحران وحشتناک زندگی میکردند.
منبع : مرگ سیاه
تغییرات مهم کنکور ارشد ۱۴۰۵: حذف حکمرانی از رشتهها در آزمون
امروز آخرین فرصت تکمیل مدارک و ویرایش رشته در پذیرش مستقیم دستیاری ۱۴۰۴
مغایرت معدل در کنکور ارشد: از چند صدم تا لغو کامل قبولی
بررسی علمی تأثیر چای و قهوه بر پوکی استخوان در سالمندان
مصرف داروهای ضدافسردگی در دوران شیردهی خطری برای رشد مغز نوزاد ندارد
خطر پنهان خالکوبی؛ تغییر دائمی سیستم ایمنی و تأثیر بر واکسنها
افتتاح مدرسه جدید ایرانیان دوحه با حضور وزیر آموزش و پرورش
علت مخالفت آموزش و پرورش با تعطیلی مدارس/ بودجه بلاتکلیف «شاد» در انتظار تصویب در قانون
گفتوگو با مراقب سلامتی که با اقدام بهموقع، دانشآموزش را از خفگی نجات داد
بانوی ایرانی در میان ۱۰ فرد تاثیرگذار جهان علم در سال ۲۰۲۵
سفیدسنگ با دو زلزله بزرگتر از ۴ و صفیآباد با زلزله ۴.۳ لرزیدند/ثبت ۳ زلزله در دماوند
شناسایی جهش نادر پروتون در طوفان خورشیدی
عکس روز ناسا از آتش به پا کردن روباه شمالی!
کاهش خطر گرفتاریهای کلینیکی با استفاده از استنت بهینه
برداشت شن و ماسه و قنوات خشک، عامل تشدید فرونشست در جنوب غرب تهران
مادهای شبیه گرافن، سرنوشت انرژی خورشیدی را تغییر داد
آلودگی کلامیدیا، زنگ خطری برای صاحبان پرندگان زینتی
سیصدمین پرواز مداری جهانی در سال ۲۰۲۵ انجام شد
وقتی نور و فشار همزمان برق تولید میکنند
یک کشف راهگشا برای توسعه نسل تازهای از نانوکاتالیستهای کارآمد در تصفیه آب
گووگل عمیقترین عامل پژوهشی هوش مصنوعی خود را عرضه کرد
مدل هوش مصنوعی GPT-5.2 از راه رسید
بلو اوریجین یک مسافر سوار بر ویلچر را به فضا میفرستد
مرضیه برومند پس از ۱۶ سال مقابل دوربین رفت
مسعود کیمیایی به زودی ترخیص میشود
آخرین خبر از وضعیت سلامتی هوشنگ مرادی کرمانی
سینهزنی در جشن تولد امامان جایز است؟
نامهای از بهشت از خدای متعال به بنده مؤمن
اثر شگفتانگیز دعای مادر در حدیثی از پیامبر اسلام (ص)
نماز خواندن با دندان طلا برای مردان صحیح است؟
ماجرای بازبینی و اصلاح وصیتنامه امام خمینی(ره) چه بود؟
دعای همیشگیِ قنوت آیتالله العظمی خوئی
هبة الله صفت کدام پیامبر بود؟
دستور اخلاقی پیامبر(ص) به حضرت زهرا (س)
چرا برحضرت فاطمه (س) صلوات میفرستیم؟
بوسه حاج قاسم عزیز بر کف پای مادر
شیوهای که شهید ماهانی به مادرش احترام میگذاشت
امان مردم غریب و بیامان خوش آمدی / دلیل خلقت زمین و آسمان خوش آمدی
آیا واقعا سادات برای فرار از ظلم خلفا به ایران آمدند؟
چرا از منظر قرآن کریم به پیمانشکن نمیشود اعتماد کرد؟
باز شدن قفل درهای بسته با این ذکر مجرب
این فرمانده محبوب خود را پاسدار معمولی معرفی میکرد
راز برآورده شدن حاجات از زبان استاد آیت الله بهجت
پنج محور اصلی از سیره عملی و اخلاقی حضرت زهرا (س)
شفاعت حضرت زهرا (س)، باعث گستاخی گنهکاران در ارتکاب گناه نمیشود؟
کشف شواهدی از محل دفن اولین بابا نوئل
نیروگاه خورشیدی جدید سالانه تا ۱۰ میلیارد تومان برای دانشگاه درآمد دارد
هشدار جدی وزیر علوم: صنعت بدون تحقیق و توسعه میمیرد
چاپ سهبعدی قرنیه نابینایی را درمان کرد
جشن میلاد حضرت زهرا (س) هیئت کجا بریم؟
آیا بارانی که در زمان آلودگی هوا میبارد خطرناک است؟
آزمون جامع دکتری حذف کامل نمیشود، اما تغییر اساسی میکند
بازسازی چهره مردی که ۱۰ هزار سال پیش در ایران زندگی میکرد
دانشگاههای برتر کشور آماده همکاری تمامعیار با صنعت هستند
خطرناکتر از آرماتا؛ چرا هیولای شوروی هرگز ساخته نشد؟
تشویق یک میلیاردی دانشگاه تهران به اساتید برای انتشار مقالات بینالمللی
حضرت زهرا (س) صاحب ولایت کبری است؛ مقصود از ولایت کبری چیست؟
ضعف بزرگ سامانه لیزری گنبد آهنین
معرفی کتابهایی که روایتی نو از حضرت زهرا (س) بیان میکنند
مقایسه A۱۶ و A۲۶؛ نبرد میانردههای اقتصادی سامسونگ
آنر مجیک ۸ لایت؛ قاتل بهترین میانردههای بازار موبایل
بالش شما ممکن است فشارخونتان را بالا ببرد
یافتن مصدومان زیر آوار به کمک میکروفون گوشیهای هوشمند
کاهش چشمگیر تنبیه بدنی در مدارس/ فرهنگ تربیتی به سمت صمیمیت و احترام میرود
یازدهم تا هفدهم دیماه امتحانی برگزار نشود
ضرورت بازنگری رویکردها در آموزش ریاضی برای دانشآموزان علوم انسانی
مدارگرد ماون مریخ از دسترس خارج شد
حمایت عادلانه از آموزش هوش مصنوعی به کودکان؛ کلید انقلاب اقتصادی آینده است
با چاپ ۳ بُعدی، ویولن سل دیگر فقط متعلق به ثروتمندان نیست
اولین داروی طراحیشده با هوش مصنوعی چه خواهد بود؟
دانشمندان پرده از راز بارورسازی ابرها با یُدید نقره برداشتند
کشف ذخایر لیتیوم از ارتفاع ۱۸ کیلومتری توسط ناسا
مهندس سابق گوگل اولین هوش جامع مصنوعی جهان را ساخت
غول بازار موبایل؛ رقیب ۸۰ میلیونی آیفون و S۲۵ FE را بشناسید
گول ظاهر را نخورید؛ همه پورتهای HDMI یکسان نیستند
وقتی نحوه رانندگی، از یک بیماری پرده برمیدارد / آشنایی با یک هشدار خاموش
آیا ما فقط از ۱۰ درصد توان مغز خود استفاده میکنیم؟
بحران زوال عقل در ژاپن / رباتها به داد انسانهای سرگردان میرسند
سرنوشت وحشتناک بدن انسان در سیارات دیگر؛ از انجماد آنی تا ذوب شدن استخوان!
بی ۲ هواپیمای مسافربری میشود / تجربهای متفاوت از سفر هوایی
باز شدن قفل درهای بسته با این ذکر مجرب
هبة الله صفت کدام پیامبر بود؟
راز برآورده شدن حاجات از زبان استاد آیت الله بهجت
چرا به خداوند «احسن الخالقین» می گویند در حالی که خالق دیگری وجود ندارد؟
دعای همیشگیِ قنوت آیتالله العظمی خوئی
تصویر/ مدارک هویتی دکتر مصطفی چمران در ایام تردد به آمریکا منتشر شد
حضرت امالبنین(س) به شهادت رسید یا رحلت طبیعی داشت؟
افتتاح حساب قرضالحسنه با نیت دریافت وام در آینده جایز است؟
آیا واقعا سادات برای فرار از ظلم خلفا به ایران آمدند؟
استجابت دعا به هنگام معصیت چطور اتفاق می افتد؟
این فرمانده محبوب خود را پاسدار معمولی معرفی میکرد
اثر شگفتانگیز دعای مادر در حدیثی از پیامبر اسلام (ص)
بوسه حاج قاسم عزیز بر کف پای مادر
خواسته امام زمان (عج) از روحانیت این است
نماز خواندن با دندان طلا برای مردان صحیح است؟
دستور اخلاقی پیامبر(ص) به حضرت زهرا (س)
چرا دین اسلام کاملترین دین است؟ مگر ادیان پیش از آن ناقص بودند؟
اگر قرار بود آیهای در قرآن نسخ شود، چرا در قرآن آمده است؟
نامهای از بهشت از خدای متعال به بنده مؤمن
طلبه باید وضع مالیاش خوب باشه یا بد؟
شفاعت حضرت زهرا (س)، باعث گستاخی گنهکاران در ارتکاب گناه نمیشود؟
شیوهای که شهید ماهانی به مادرش احترام میگذاشت
آخرین خبر از وضعیت سلامتی هوشنگ مرادی کرمانی
مرضیه برومند پس از ۱۶ سال مقابل دوربین رفت
چگونه خداباوری در عصب مغز انسان جای گرفته؟
چرا برحضرت فاطمه (س) صلوات میفرستیم؟
مسعود کیمیایی به زودی ترخیص میشود
روز مادر با بلیت نیم بها می توانید فیلم ببینید
ماجرای بازبینی و اصلاح وصیتنامه امام خمینی(ره) چه بود؟
حامد زمانی برای این فیلم سینمایی خواند
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.