به گزارش ثریا پرسش درباره تقدم آفرینش آسمان یا زمین در قرآن با توجه به معنا و تفسیر واژههای کلیدی، روشن میکند که آیات چگونه هماهنگ و قابل فهم هستند
پرسش: آیا قرآن آفرینشِ آسمان را مقدم میداند یا زمین؟ با توجه به آیه ۲۹ سوره بقره «ثُمَّ اسْتَوی إِلَی السَّماءِ» و آیه ۳۰ سوره نازعات «وَالأرْضَ بَعْدَ ذلِکَ دَحاها»، این تفاوت در ترتیب آفرینش چگونه تبیین میشود؟
پاسخ: پیش از آنکه سراغ اصل پاسخ برویم، خوب است دو نکته را روشن کنیم؛ نکاتی که اگر به آن توجه نشود، آیات مربوط به آفرینش آسمان و زمین، در نگاه اول متعارض بهنظر میرسند.
کلیدِ تعارضِ ظاهری، دو واژه «ثمّ» و «دحو» است.
«ثمّ» در فارسی معمولاً به معنای «سپس» است و به ترتیب زمانی اشاره دارد؛ ازاینرو ظاهر آیه «ثُمَّ اسْتَوی إِلَی السَّماءِ» این است که آفرینش آسمان پس از زمین بوده است.
در مقابل، «دحو» را گاهی به «خلق» ترجمه کردهاند؛ حال آنکه معنای دقیق آن «گستردن و آمادهسازی» است، نه خلقت ابتدایی. همین سوءبرداشت، منشأ بسیاری از برداشتهای نادرست شده است.
برخی مفسران اساساً بحثِ تقدم و تأخر را بیمعنا میدانند.
بهگفته سید قطب در «فی ظلال القرآن»، ترتیب زمانی در آفرینش، اصطلاحی بشری است که درباره افعال الهی کاربرد حقیقی ندارد و اینگونه مباحث بیشتر متأثر از فلسفه یونان و الهیات یهود و مسیحیت است.
با این حال، چون خدا با زبان مردم و برای فهم آنها سخن گفته، فهم عرفیِ الفاظ ملاک است و نمیتوان این بحث را کاملاً کنار گذاشت.
آیا آفرینش آسمان و زمین در قرآن تعارض دارد؟
ظاهر آیه ۲۹ بقره «ثُمَّ اسْتَوی إِلَی السَّماءِ» این است که آفرینش آسمان بعد از زمین است؛
اما آیه ۳۰ نازعات میگوید: «وَالأرْضَ بَعْدَ ذلِکَ دَحاها»؛ یعنی «زمین را بعد از آن گسترش داد»، و اینبار ظاهر آیه زمین را پس از آسمان قرار میدهد.
این تفاوت چگونه حل میشود؟ مفسران دو توضیح دقیق و قابل جمع ارائه کردهاند:
«دحو» به معنای خلق نیست؛ پس ترتیب کاملاً قابل جمع است
اگر «دحو» را به معنای «گستردن و آمادهکردن» بدانیم، آیات ناظر به سه مرحلهاند:
الف. خلقت اولیه زمین
ب. آفرینش آسمانها
ج. گسترش و آمادهسازی زمین پس از آفرینش آسمان
در روایات نیز آمده که عمرو بن عبید و حسن بصری تصریح کردهاند:
«دَحاها» فقط به معنای گستردن زمین است، نه ایجاد آن.
بر این اساس، هیچ تعارضی نیست: زمین ابتدا آفریده شد، سپس آسمانها، و پس از آن زمین برای زیست انسان گسترده و ساماندهی شد.
«ثمّ» همیشه به معنای «پس از آن در زمان» نیست
در زبان عربی، «ثمّ» گاهی صرفاً برای شمردن نعمتها، انتقال در بیان، یا ذکر مراحل مختلف بهکار میرود؛ بدون اینکه ترتیب زمانی را برساند.
مرحوم طبرسی در مجمعالبیان میگوید: «ثمّ» در برخی موارد تنها نشانه انتقال در روایت است.
مثل اینکه کسی بگوید:
«به تو غذا دادم، سپس لباس دادم، سپس بخشیدم…»
در حالی که این کارها را دقیقاً به همین ترتیب انجام نداده است؛ زیرا هدف او بیان نعمتهاست، نه گزارش زمانبندی.
با این نگاه، «ثُمَّ اسْتَوی إِلَی السَّماءِ» نیز میتواند فقط ترتیب در بیان باشد، نه در وقوع.
جمعبندی:
با کنار هم گذاشتن این نکات، تصویر روشن میشود:
قرآن هیچ تعارضی در بیان آفرینش ندارد.
زمین نخست آفریده شد، آسمانها پس از آن سامان یافتند، و سپس زمین گسترش یافت و برای زندگی انسان آماده شد.
این هماهنگی نشان میدهد که تفاوت ظاهری آیات، نه نشانه دو روایت متفاوت، بلکه حاصل تفاوت در تعبیر و مرحلهبندیِ آفرینش است؛ و با دقت در واژهها، تصویر کامل و یکپارچه آشکار میشود.
منبع:
اسلام کوئیست
آزمون جایگزین دانشآموختگان پزشکی خارج از کشور برگزار شد
گوگلپلی و اپاستور در دسترس قرار گرفت
منع ثبت نام در کنکور ۱۴۰۵ برای ۳ گروه از داوطلبان
ظرفیت ۶۸۰ نفری برای فلوشیپ پزشکی
اعلام نتایج نهایی آزمون دستیاری فوق تخصصی پزشکی
توضیح وزیر علوم درباره حضوری شدن کلاسها و امتحانات دانشگاهها
کلاس های تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران حضوری شد
معرفی۱۳۶مؤسسه غیرمجاز اعزام دانشجو به مراجع قضایی
عید قربان؛ تجلی بندگی و عبور از تعلقات در مکتب ادیان ابراهیمی
به مناسبت عید قربان: حیات معنوی انسان بدون ایثار امکانپذیر نیست
برگزاری پویش یکماهه حفظ سوره فتح در آستانه ماه محرم
جشنواره تورنتو به استقبال «اودیسه» نولان میرود
کارگردان و عضو خانه تئاتر دچار حادثه شد
شکوه دعای امروز عرفه در مسجد مقدس جمکران
متن تشکر سید مجید موسوی از مهدی رسولی+عکس
پیرمرد بیرجرندی در اوج طوفان پرچم ایران را بر زمین نینداخت
«تیرانداز زبردست» با استقبال کودکان و نوجوانان به چاپ دوم رسید
تارا و رؤیای داشتن یک تلفن همراه شخصی
رمان «فرار از زنگ ورزش» برای نوجوانان منتشر شد
قصه گویی یک اسباببازی ارزان اما اثرگذار برای کودکان
ارسطوی پایتخت با یک سریال جدید به شبکه یک آمد
جناب خان و الیکا عبدالرزاقی به آنتن تلویزیون برگشتند
اسلامهراسی علیه زنان محجبه در اروپای سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است
عدالت و پیشرفت در نگاه شهید لاریجانی چگونه بود؟
بازتاب گسترده پیام رهبر انقلاب به مناسبت برگزاری حج در رسانههای بین المللی
شرایط تغییر مدرسه در مرداد و شهریور اعلام شد
درخواست رئیس جمهور: زمینه حضور اساتید برجسته برای انتقال آموزشهای نوین فراهم شود
آییننامه «توسعه مشارکتهای مردمی از طریق تشکیل هیئت امنا در مدارس دولتی» تصویب شد
آگهی/ خرید قسطی طلای آب شده تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان از وال گلد
این دعای عرفه را بخوانید تا ببینید چرا پدران ما قرنهاست حسین حسین (ع) میگویند
روزه گرفتن در روز عرفه چه حکمی دارد؟
توصیه آیت الله جوادی آملی برای انجام این عمل در روز عرفه
از ظهر تا غروب عرفه؛ این ساعتها را از دست ندهید
آمار ثبت نام در کنکور ۱۴۰۵ به حدود یک میلیون نفر رسید
جریمه چند میلیون دلاری و سنگین در انتظار گوگل در اروپا
رئیسجمهور مصوبه بازگشایی اینترنت بینالملل را ابلاغ کرد
صفحه اینترنت پرو از سایت همراه اول حذف شد+عکس
روایت وزیر ارتباطات از بازگشایی اینترنت
۵۰ برج فناوری احداث میشوند: ۳ دانشگاه پایلوت زیست بومی نوآوری میشود
«سعی صفا و مروه» در حج نماد چیست؟
افزایش پذیرش دانشجوی شهریهپرداز در دانشگاه تربیت مدرس
تائید ۱۲ رئیس دانشگاه و رئیس شهرک علمی صنعتی اصفهان
جزئیات برگزاری امتحانات و کلاسهای دانشگاه تربیت مدرس و علم و صنعت اعلام شد
کلاسهای دانشگاه شریف تا اطلاع ثانوی مجازی شد
کارمند گوگل در پی اعتراض به همکاری با رژیم صهیونیستی اخراج شد
مصوبات مهم جلسه ستاد فضای مجازی درباره وضعیت اینترنت اعلام شد
۱۷ هزار نسخه خطی کمنظیر و در معرض خطر دیجیتال سازی شد
«آدم با صدای بلند برای فرزندانش گریست» کتاب شد
کتابهایی خواندنی برای بچههای ایران
فروش فیلم جدید اصغر فرهادی در فرانسه چقدر است؟
اگر خرمشهر آزاد نشده بود چه اتفاقی میافتاد؟
پیام آیتالله نوری همدانی به مناسبت چهل و چهارمین سالگرد تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی
دیگر اثری از بخارهای قمر مشتری نیست
الهام پاوه نژاد برای سالروز آزادسازی خرمشهر نوشت+عکس
شما بودید که شرف را معنا کردید +عکس
محسن شریفیان به مدرسه میناب رفت+عکس
«مثلی لا یبایع مثله» شعار اربعین حسینی امسال شد
راهکارهای مدیریت اضطراب دانشآموزان در روزهای امتحان چگونه است؟
امتحانات نهایی دانشآموزان مجازی میشود؟
عملیات بیتالمقدس در ۲۰ کتاب درسی ثبت میشود
امام باقر (ع) احیاگر مرجعیت علمی اهل بیت و پیشگام مبارزه با تحریف دین
یک ماهواره جاسوسی در فضا شناسایی شد
تمدید مهلت ثبت مهمانی و نقل و انتقال دانشجویان تا ۸ خرداد
ارتقای خدمات خوابگاهی دانشگاه تهران همزمان با آغاز اسکان دانشجویان
تمهیدات جدید آموزشی در دانشگاه علم و صنعت اعلام شد
جزئیات امتحانات و کلاسهای ترم دوم در چند دانشگاه کشور اعلام شد
بدرقه عاصم منیر توسط سید عباس عراقچی با یک تصویر خاص
پاسخ یحیی گلمحمدی به یاوه گویی ترامپ +عکس
اعتراف غم انگیز نویسنده برنده جایزه نوبل ادبیات درباره استفاده از هوش مصنوعی
نمایشگاه کتاب تهران تمدید شد
نگاهی به حقوق فرزندان در آینه تربیت الهی
توصیه امام باقر (ع) برای اصلاح جامعه چه بود؟
رباتی که امید را به کودکان مبتلا به ام اس بازگرداند
رباتهای انساننما در مزارع چین مشغول به کار شدند+عکس
موشک «نیو گلن» پس از سانحه دوباره مجوز پرتاب گرفت
قلمرو مهآلود یک ستاره در حال مرگ رصد شد
فرمانده اولین پرواز انسانی به مریخ یک میلیاردر است+عکس
علت زنگ نزدن طلا کشف شد
استرس خاطرات شما را نابود میکند
مهلت ثبت نام کنکور سراسری ۱۴۰۵ تمدید شد
جزئیات امتحانات و کلاسهای ترم دوم در چند دانشگاه کشور اعلام شد
بدرقه عاصم منیر توسط سید عباس عراقچی با یک تصویر خاص
ارتقای خدمات خوابگاهی دانشگاه تهران همزمان با آغاز اسکان دانشجویان
حجت الاسلام پناهیان: مردم پس از میدان سراغ میز مدیران خواهند رفت
شما بودید که شرف را معنا کردید +عکس
تمهیدات جدید آموزشی در دانشگاه علم و صنعت اعلام شد
آگهی/ خرید قسطی طلای آب شده تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان از وال گلد
کلاسهای تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران حضوری شد
پیام آیتالله نوری همدانی به مناسبت چهل و چهارمین سالگرد تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی
۴۰ شرکت دانش بنیان در جنگ تحمیلی سوم به صورت کامل تخریب شد
الهام پاوه نژاد برای سالروز آزادسازی خرمشهر نوشت+عکس
دیگر اثری از بخارهای قمر مشتری نیست
تمدید مهلت ثبت مهمانی و نقل و انتقال دانشجویان تا ۸ خرداد
کلاسهای دانشگاه شریف تا اطلاع ثانوی مجازی شد
آغاز ثبتنام پانزدهمین دوره ارزیابی تخصصی قاریان و مدرسان قرآن کریم
افزایش پذیرش دانشجوی شهریهپرداز در دانشگاه تربیت مدرس
چرا برنامه شهیدیفرد در میان پربازدیدهای تلویزیون نبود؟
محسن شریفیان به مدرسه میناب رفت+عکس
نگاهی به حقوق فرزندان در آینه تربیت الهی
یک ماهواره جاسوسی در فضا شناسایی شد
امتحانات نهایی دانشآموزان مجازی میشود؟
ثبت نام بیش از ۵۷۰ هزار نفر در کنکور ۱۴۰۵ و آزمون دانشجومعلم
«اردیبهشت کتاب» به دلیل استقبال گسترده مردم تا جمعه ۸ خرداد تمدید شد
کتابهایی خواندنی برای بچههای ایران
علت زنگ نزدن طلا کشف شد
فعالیت شرکت تاکسی خودران وایمو در یک شهر دیگر تعلیق شد
نمایشگاه کتاب تهران تمدید شد
«مثلی لا یبایع مثله» شعار اربعین حسینی امسال شد
فروش فیلم جدید اصغر فرهادی در فرانسه چقدر است؟
مهلت ثبت نام کنکور سراسری ۱۴۰۵ تمدید شد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.